Tài chính minh bạch bắt đầu từ thuế công bằng

Trong đó, phần trả lời của Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng về cải cách chính sách thuế đã thu hút sự quan tâm đặc biệt. Không chỉ nói về thuế như một công cụ thu ngân sách, Bộ trưởng còn nhấn mạnh đến vai trò của thuế trong thúc đẩy minh bạch tài chính, bảo đảm công bằng xã hội và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng trả lời chất vấn tại Quốc hội

Tính toán kỹ lưỡng lộ trình cải cách hệ thống thuế

Một trong những nội dung được quan tâm nhiều nhất là việc Chính phủ sẽ chính thức bãi bỏ thuế khoán từ ngày 01/01/2026. Từng đóng vai trò nhất định trong giai đoạn đầu của quá trình quản lý thuế, nhưng đến nay, cơ chế thuế khoán đã không còn phù hợp với yêu cầu minh bạch và bình đẳng trong nghĩa vụ tài khóa. Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng thẳng thắn nhìn nhận: “Cơ chế thuế khoán tuy phù hợp trong một giai đoạn nhất định, nhưng đến nay đã bộc lộ nhiều hạn chế, thiếu minh bạch, dễ lạm dụng và gây bất bình đẳng giữa các loại hình kinh doanh, không tạo động lực cho các hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp nhỏ và vừa.”

Đây là một bước đi được tính toán kỹ lưỡng, nằm trong lộ trình cải cách hệ thống thuế theo Nghị quyết số 07-NQ/TW của Bộ Chính trị và các Nghị quyết của Quốc hội. Bộ trưởng Thắng nhấn mạnh: “Việc bãi bỏ thuế khoán từ năm 2026 là chủ trương rất đúng đắn của Đảng và Nhà nước, là bước đi căn cơ và cần thiết để minh bạch hóa hoạt động của các hộ kinh doanh, tạo sự bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp và mở rộng khu vực kinh tế chính thức.”

Tất nhiên, mọi sự chuyển đổi đều có những lo ngại. Các đại biểu Quốc hội đã nêu rõ tâm lý e ngại của người dân không phải là vì “ngại nộp thuế” mà là “e ngại cách tính, thủ tục để nộp cho đúng”. Câu hỏi này chạm đến điều cốt lõi, rằng thuế không chỉ cần đúng về chính sách, mà còn phải đúng về cách thực hiện. Trước mối quan tâm đó, Tư lệnh ngành Tài chính đã cam kết rõ ràng, Bộ Tài chính đang chuẩn bị đồng bộ các biện pháp hỗ trợ về pháp lý và công nghệ để bảo đảm thuận lợi… giảm gánh nặng về thủ tục, chi phí cho các hộ kinh doanh.

Theo đó, Bộ đang xây dựng, trình sửa đổi Luật Quản lý thuế và Luật Thuế thu nhập cá nhân theo hướng kê khai đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện; đơn giản hóa sổ sách, hóa đơn chứng từ để bảo đảm hộ kinh doanh không bị áp lực. Đây là điểm mới hết sức quan trọng, thể hiện rõ tinh thần lấy người nộp thuế làm trung tâm, cải cách để phục vụ, không phải để “quản chặt”.

Trong quá trình chuyển đổi, cơ quan thuế sẽ chủ động cung cấp phần mềm kế toán, nền tảng khai, nộp thuế điện tử miễn phí cho người dân, đặc biệt là hỗ trợ triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền. Chính sách không chỉ hướng đến thu đúng, thu đủ, mà còn tiết giảm thời gian, chi phí và công sức  mà không làm gián đoạn hoạt động cho hộ kinh doanh.

Quang cảnh phiên họp Quốc hội

Hệ thống thuế hiện đại, công bằng và dễ tuân thủ

Song song với cải cách chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, ngành Tài chính cũng đang triển khai mạnh mẽ các giải pháp quản lý thuế đối với thương mại điện tử. Một điểm mới đáng chú ý là từ ngày 01/7/2025, các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán sẽ thực hiện khấu trừ và nộp thay thuế cho cá nhân bán hàng qua sàn. Theo Bộ trưởng, việc này nhằm “bịt lỗ hổng thất thu”, đồng thời tạo sự công bằng giữa kinh doanh truyền thống và kinh doanh số, giữa cá nhân và doanh nghiệp.

Ở tầm rộng hơn, những điều chỉnh về chính sách thuế lần này phản ánh một triết lý quản lý tài chính công mang tính chiến lược. Trong đó, thuế phải là công cụ kiến tạo, chứ không chỉ là phương tiện thu ngân sách. Minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh, đảm bảo mọi cá nhân và tổ chức đều có trách nhiệm tài khóa như nhau, chính là điều kiện tiên quyết để củng cố lòng tin xã hội, nuôi dưỡng nguồn thu bền vững và tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Một hệ thống thuế hiện đại, công bằng và dễ tuân thủ không chỉ nâng cao hiệu quả thu ngân sách, mà còn là tiền đề để phân bổ ngân sách hợp lý cho giáo dục, y tế, an sinh xã hội, hạ tầng cơ sở. Tài chính chỉ thực sự bền vững khi nghĩa vụ thuế được thực hiện trên nền tảng của công lý, minh bạch và sự đồng thuận. Và chính sách thuế, nếu được thiết kế và tổ chức thực hiện tốt, có thể trở thành một trong những thiết chế then chốt để điều tiết phân phối, giảm bất bình đẳng và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Kết thúc phần trả lời chất vấn, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định: “Chúng tôi xác định rất rõ vai trò của chính sách thuế không chỉ trong thu ngân sách mà còn góp phần tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch, từ đó thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững.”

Nhìn từ những cam kết chính sách và hành động cụ thể, có thể thấy cải cách thuế đang đi đúng hướng. Nhưng để chính sách đi vào cuộc sống, rất cần sự chung tay của các cấp, các ngành và đặc biệt là truyền thông, để mọi người dân, hộ kinh doanh đều hiểu, tin và cùng tham gia. Đó chính là nền tảng để một chính sách thuế công bằng trở thành động lực cho một quốc gia phát triển.

Ngọc Vũ