Siêu dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam vào giai đoạn then chốt

Theo dõi KT&TD trên

Chính phủ đang đẩy nhanh các bước chuẩn bị then chốt cho loạt dự án đường sắt trọng điểm quốc gia, trong đó nổi bật là dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Những quyết sách mới không chỉ mang ý nghĩa về hạ tầng, mà còn tác động trực tiếp tới đời sống người dân, cấu trúc kinh tế vùng và định hướng phát triển dài hạn của đất nước.

Tăng tốc các mốc quan trọng

Theo kết luận của Thường trực Chính phủ tại phiên họp thứ 6 với Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm quốc gia lĩnh vực đường sắt, Bộ Xây dựng được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện Báo cáo lựa chọn công nghệ và đối tác cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, trình Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ trước ngày 20/2/2026 để xin ý kiến cấp có thẩm quyền.

Cùng với đó, mục tiêu hoàn thành lựa chọn tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi được đặt ra trong quý II/2026. Chính phủ cũng chỉ đạo tiếp tục rà soát, đánh giá các hình thức đầu tư nhằm lựa chọn phương án tối ưu, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Không chỉ riêng trục Bắc – Nam, các tuyến đường sắt khác như Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Lạng Sơn, Hải Phòng – Móng Cái hay các tuyến kết nối biên giới Việt – Trung cũng được thúc đẩy đồng bộ, thể hiện quyết tâm hình thành mạng lưới đường sắt hiện đại, liên thông vùng và quốc tế.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có chiều dài khoảng 1.541 km, nối Hà Nội và TP.HCM, đi qua 15–20 tỉnh, thành sau sắp xếp đơn vị hành chính. Tuyến được đầu tư mới toàn tuyến đường đôi, khổ 1.435 mm, tốc độ thiết kế 350 km/h, với 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa.

Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương hơn 67 tỷ USD), triển khai theo hình thức đầu tư công giai đoạn 2025–2035. Riêng chi phí giải phóng mặt bằng ước khoảng 5,9 tỷ USD, với tổng nhu cầu sử dụng đất hơn 10.800 ha.

Điều này đồng nghĩa hàng chục nghìn hộ dân tại các địa phương sẽ chịu tác động trực tiếp thông qua thu hồi đất, tái định cư và chuyển đổi sinh kế. Chính phủ yêu cầu các địa phương cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam khẩn trương thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật theo các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội cho phép, nhằm giảm thiểu xáo trộn đời sống người dân.

Nếu được triển khai bài bản, minh bạch, dự án không chỉ hạn chế khiếu kiện, mà còn mở ra cơ hội cải thiện điều kiện sống cho người dân tại các khu tái định cư, đồng thời thúc đẩy phát triển đô thị, dịch vụ quanh các nhà ga.

Về dài hạn, đường sắt tốc độ cao được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt trong cách người dân di chuyển. Thời gian đi lại giữa các trung tâm kinh tế lớn sẽ rút ngắn đáng kể, giảm áp lực cho đường bộ và hàng không, đồng thời nâng cao tính an toàn và ổn định.

Không chỉ phục vụ hành khách, tuyến còn đáp ứng yêu cầu lưỡng dụng về quốc phòng – an ninh và có thể vận tải hàng hóa khi cần thiết, góp phần tăng khả năng chống chịu của hệ thống logistics quốc gia.

“Sân chơi lớn” cho doanh nghiệp trong nước

Một điểm đáng chú ý là Chính phủ nhấn mạnh khuyến khích sự tham gia của các tập đoàn lớn trong nước, trên nguyên tắc hài hòa lợi ích Nhà nước – doanh nghiệp – xã hội. Dù Vingroup đã quyết định rút lui để tập trung nguồn lực cho các dự án khác, nhiều doanh nghiệp nội địa khác đang chủ động chuẩn bị để tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Hòa Phát đầu tư nhà máy sản xuất ray thép đường sắt, dự kiến ra sản phẩm từ cuối năm 2027. THACO phát triển tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng, trong khi Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đề xuất xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt trị giá khoảng 17.500 tỷ đồng. Các doanh nghiệp xây dựng lớn như Đèo Cả, Vinaconex, FECON cũng đang tích cực chuẩn bị nhân lực, thiết bị và kinh nghiệm quốc tế.

Sự tham gia này không chỉ giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu, mà còn mở ra cơ hội hình thành ngành công nghiệp đường sắt nội địa – lĩnh vực Việt Nam còn nhiều dư địa phát triển.

Về nguồn vốn, Bộ Tài chính được giao chủ trì đàm phán hiệp định vay vốn từ tháng 3/2026, đồng thời xây dựng phương án huy động đa dạng nguồn lực, gồm ngân sách nhà nước, trái phiếu Chính phủ, tiết kiệm chi đầu tư công và các khoản vay ưu đãi nếu điều kiện thuận lợi.

Với quy mô đầu tư lớn và thời gian triển khai dài, dự án được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ tới tăng trưởng kinh tế, việc làm, phát triển vùng và tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, đây cũng là “phép thử” về năng lực quản trị dự án, kiểm soát chi phí và bảo đảm lợi ích xã hội.

Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam không đơn thuần là một công trình giao thông, mà là dự án mang tính chiến lược quốc gia. Nếu được triển khai đúng tiến độ, minh bạch và hiệu quả, dự án có thể góp phần thay đổi cấu trúc giao thông, thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân trong nhiều thập kỷ tới.

Ngược lại, những thách thức về vốn, mặt bằng và phối hợp liên ngành cũng đòi hỏi quyết tâm chính trị cao và cách làm mới, để giấc mơ đường sắt tốc độ cao thực sự trở thành động lực phát triển, chứ không chỉ dừng ở quy mô đầu tư kỷ lục.

Hà Chi