Mỗi lô hàng xuất khẩu sang EU phải có "giấy khai sinh"

Theo dõi KT&TD trên

Khi khung pháp lý của EUDR đã gần như hoàn tất, doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn nước rút để xây dựng hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc, đáp ứng một trong những quy định nghiêm ngặt nhất của thị trường EU.

Cà phê hòa tan trở thành điểm mới đáng chú ý

Khung pháp lý của Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) về cơ bản đã hoàn tất. Theo ông Trần Ngọc Quân, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU, trách nhiệm hiện nay không còn thuộc phía cơ quan xây dựng chính sách mà chuyển sang doanh nghiệp. Trong khoảng 5 tháng trước thời điểm EUDR có hiệu lực đối với doanh nghiệp lớn, bài toán lớn nhất không phải chất lượng hàng hóa mà là xây dựng hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc đáp ứng yêu cầu của EU.

Theo ông Quân, sau quá trình tham vấn kéo dài, EU đã cơ bản hoàn tất việc xác định phạm vi điều chỉnh của EUDR thông qua Đạo luật ủy quyền (Delegated Act). So với dự thảo trước đây, danh mục hàng hóa được điều chỉnh đã bổ sung một số sản phẩm như cà phê hòa tan, một số dẫn xuất dầu cọ và lưỡi bò đông lạnh. Đối với Việt Nam, việc đưa cà phê hòa tan vào phạm vi điều chỉnh được đánh giá là thay đổi đáng chú ý nhất.

Ông Quân phân tích, nếu như cà phê nhân chủ yếu liên quan đến truy xuất nguồn gốc của một loại nguyên liệu thì cà phê hòa tan thường là sản phẩm phối trộn từ nhiều nguồn nguyên liệu khác nhau. Ngoài cà phê, nhiều sản phẩm còn sử dụng đậu nành hoặc ca cao – những mặt hàng cũng thuộc diện điều chỉnh của EUDR.

Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp chế biến sẽ phải xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu phức tạp hơn nhiều so với doanh nghiệp chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô.

"Các doanh nghiệp chế biến cà phê hòa tan phải thu thập và quản lý hệ thống thông tin nhiều hơn hẳn lĩnh vực nguyên liệu thô", ông Quân nhận định.

Trái với ngành cà phê, ông Trần Ngọc Quân cho biết đợt điều chỉnh lần này gần như không tạo thêm áp lực mới đối với ngành cao su. Theo đó, một số nhóm sản phẩm như cao su lưu hóa, dây đai băng tải, dây truyền động, ghế máy bay và ghế xe cơ giới đã được đưa ra khỏi phạm vi điều chỉnh của EUDR. Đây được xem là tín hiệu tích cực đối với ngành công nghiệp chế biến cao su, đặc biệt là các sản phẩm tái chế từ nguyên liệu cao su. Tuy nhiên, các sản phẩm làm từ cao su tự nhiên vẫn thuộc diện phải tuân thủ đầy đủ các quy định về truy xuất nguồn gốc của EUDR.

"Mỗi sản phẩm phải có giấy khai sinh"

Một trong những điểm mới được ông Trần Ngọc Quân đánh giá cao là cơ chế khai báo hộ. Theo đó, doanh nghiệp thu mua, hợp tác xã hoặc hiệp hội có thể thực hiện việc khai báo thay cho nông dân và các hộ sản xuất nhỏ. Ông cho rằng cơ chế này phù hợp với thực tế sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia đang phát triển, nơi nguồn nguyên liệu được thu mua từ hàng nghìn hộ sản xuất nhỏ lẻ. Tuy nhiên, việc được khai báo hộ không có nghĩa doanh nghiệp được miễn nghĩa vụ truy xuất nguồn gốc.

"Mỗi sản phẩm sinh ra phải có một 'giấy khai sinh' đi kèm để chứng minh thời gian sản xuất, vị trí thửa đất và quyền sử dụng đất", ông Quân ví von.

Theo đó, ngay từ khâu sản xuất, mỗi lô hàng cần được thiết lập đầy đủ hồ sơ về tọa độ vùng trồng, thông tin pháp lý của đất và thời điểm sản xuất. Hồ sơ này sẽ đi cùng sản phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng cho đến khi xuất khẩu sang EU. Trong mô hình này, hợp tác xã sẽ đóng vai trò tập hợp và quản lý dữ liệu, thay vì để từng hộ nông dân tự thực hiện khai báo trên hệ thống của EU. Theo ông Quân, đây là giải pháp khả thi để doanh nghiệp có thể thu mua nguyên liệu từ hàng nghìn hộ sản xuất mà vẫn đáp ứng yêu cầu của EUDR.

Theo Tham tán Thương mại Việt Nam tại EU, EUDR không phải là quy định về mở cửa thị trường hay kiểm soát chất lượng sản phẩm như nhiều doanh nghiệp vẫn hình dung. Điểm cốt lõi của quy định này nằm ở dữ liệu và khả năng quản trị dữ liệu.

Ông cho rằng trên lý thuyết, cơ chế khai báo được EU thiết kế theo hướng đơn giản, song trong điều kiện sản xuất nhỏ lẻ của Việt Nam, việc triển khai trên thực tế sẽ không hề dễ dàng. Khó khăn trước mắt là hệ thống khai báo của EU dự kiến chỉ sử dụng tiếng Anh, trong khi phần lớn nông hộ còn hạn chế về ngoại ngữ và kỹ năng công nghệ. Bên cạnh đó, nguy cơ quá tải hệ thống cũng có thể phát sinh khi lượng truy cập tăng mạnh trong giai đoạn cận thời điểm áp dụng.

5 tháng "vàng" để doanh nghiệp chuẩn bị

Theo ông Trần Ngọc Quân, doanh nghiệp lớn hiện chỉ còn khoảng 5 tháng trước thời điểm EUDR chính thức được áp dụng từ ngày 30/12/2026. Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ sẽ có thêm thời gian chuyển tiếp khoảng 6 tháng.

Ông cho rằng đây là "thời gian vàng" để doanh nghiệp chuyển từ tư duy quản lý sản phẩm sang quản lý dữ liệu sản phẩm. Trong thời gian còn lại, doanh nghiệp cần khẩn trương hướng dẫn hệ thống thu mua hỗ trợ nông dân thiết lập dữ liệu vùng trồng, hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc và tăng cường liên kết thông qua hợp tác xã hoặc hợp đồng bao tiêu.

Về phía cơ quan quản lý, Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU sẽ tiếp tục cập nhật các hướng dẫn mới nhất của EU, đồng thời phối hợp với các hiệp hội ngành hàng của Việt Nam và châu Âu để tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình thực thi. Theo ông Quân, kinh nghiệm vận động thành công đưa các sản phẩm da ra khỏi phạm vi điều chỉnh của EUDR cho thấy việc đối thoại sớm và chủ động với các cơ quan của EU có thể mang lại hiệu quả thiết thực cho doanh nghiệp Việt Nam.