Kiến nghị mở rộng cao tốc Bắc - Nam theo hình thức PPP, thu phí hoàn vốn từ 2026
Bộ Xây dựng vừa có báo cáo gửi Chính phủ kiến nghị nghiên cứu đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông theo phương thức đối tác công - tư (PPP), đồng thời đề xuất tổ chức thu phí để hoàn vốn vào ngân sách nhà nước từ năm 2026.
Theo Bộ Xây dựng, trong bối cảnh nhu cầu vận tải ngày càng tăng và đòi hỏi hệ thống giao thông phải hiện đại, đồng bộ, việc mở rộng các tuyến cao tốc Bắc - Nam là cần thiết. Phương án được đưa ra là triển khai thu phí tại các đoạn tuyến đầu tư công, dự kiến bắt đầu từ tháng 1/2026. Số tiền thu sẽ được nộp vào ngân sách trung ương và có thể được chuyển giao cho nhà đầu tư nếu dự án được mở rộng theo hình thức PPP.
Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông có tổng chiều dài khoảng 2.063km, chạy từ cửa khẩu Hữu Nghị (Lạng Sơn) đến TP. Cà Mau. Hiện đã có 1.443km được đưa vào khai thác, 597km đang thi công, chủ yếu có quy mô 4 làn xe hạn chế. Trong đó, riêng đoạn Hà Nội - TP.HCM có 18 dự án thành phần với tổng chiều dài 1.144km. Bộ Xây dựng đề xuất nâng cấp toàn bộ các đoạn này lên quy mô 6 làn xe hoàn chỉnh theo quy hoạch, với tổng mức đầu tư ước tính hơn 152.100 tỷ đồng.
Bộ đã tiến hành phân tích khả năng huy động vốn đầu tư theo hình thức PPP. Trong số 18 dự án thành phần, có 4 dự án đầu tư công (255km) được đánh giá có khả năng thu hồi vốn cao, thời gian hoàn vốn từ 3 đến 13 năm. Tuy nhiên, các dự án BOT đã triển khai trước đó (178km) khó tiếp tục huy động vốn, do nhà đầu tư đã dồn lực tài chính cho giai đoạn trước. Ngoài ra, 11 dự án đầu tư công còn lại (711km) chủ yếu đi qua khu vực có lưu lượng xe thấp, thời gian hoàn vốn trung bình lên tới 27 năm, tính khả thi tài chính thấp nếu không có hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.
Trước thực tế đó, Bộ Xây dựng kiến nghị sử dụng tiếp nguồn vốn đầu tư công cho các dự án này, kèm theo cơ chế thu phí sau khi hoàn thành để hoàn trả ngân sách. Phương án này được đánh giá là không mang tính chất kinh doanh, mức phí hợp lý và phù hợp với khả năng chi trả của người dân, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội.
Mặc dù ưu tiên đầu tư công, Bộ Xây dựng không loại trừ phương án PPP. Trên cơ sở chỉ đạo của Nghị quyết 68 và hướng dẫn từ Chính phủ, Bộ đề xuất xem xét hình thức BOT hoặc kết hợp BOT - O&M. Việc chia thành các dự án quy mô lớn ở khu vực phía Bắc và phía Nam sẽ tạo điều kiện thu hút nhà đầu tư có tiềm lực tài chính, đồng hành dài hạn.
Tuy nhiên, Bộ cũng cảnh báo, đầu tư theo hình thức PPP có nhiều yếu tố rủi ro như biến động kinh tế, nhu cầu vận tải hay ảnh hưởng từ các dự án hạ tầng lớn khác như đường sắt tốc độ cao. Nếu không tìm được nhà đầu tư phù hợp, sẽ ảnh hưởng tiến độ, làm giảm hiệu quả đầu tư, thậm chí Nhà nước phải can thiệp hỗ trợ.
Bộ Xây dựng nhấn mạnh, thời điểm mở rộng các tuyến cao tốc cần được thực hiện sau khi kết thúc giai đoạn bảo hành các dự án hiện tại, nhằm tránh phát sinh tranh chấp pháp lý và phản ứng tiêu cực từ dư luận.
P.T
