Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam trước bài toán chuyển đổi số: Cơ hội hay thách thức?
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, chuyển đổi số đã trở thành một xu thế tất yếu, không chỉ đối với các doanh nghiệp lớn mà còn là vấn đề sống còn đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Việt Nam.
Theo thống kê, DNNVV chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng góp khoảng 40% GDP và tạo ra hơn 50% việc làm cho nền kinh tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận và ứng dụng công nghệ số của khối doanh nghiệp này còn hạn chế, đặt ra nhiều câu hỏi về cơ hội và thách thức trong quá trình chuyển đổi số.
Chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động kinh doanh, mà còn là quá trình thay đổi toàn diện từ mô hình kinh doanh, quy trình vận hành đến văn hóa doanh nghiệp. Đối với các DNNVV Việt Nam, chuyển đổi số thường bắt đầu từ những bước cơ bản như xây dựng website, sử dụng email doanh nghiệp, ứng dụng phần mềm quản lý, và dần tiến tới các giải pháp phức tạp hơn như thương mại điện tử, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây hay trí tuệ nhân tạo.
Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có được kết quả tích cực như vậy. Nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc xác định lộ trình chuyển đổi số phù hợp, lựa chọn công nghệ và đối tác, cũng như đảm bảo nguồn lực tài chính và nhân sự cho quá trình này.
Chuyển đổi số mang đến cho DNNVV Việt Nam nhiều cơ hội đáng kể để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
Thứ nhất, chuyển đổi số giúp tối ưu hóa quy trình kinh doanh, cắt giảm chi phí vận hành và tăng năng suất lao động. Việc ứng dụng công nghệ tự động hóa trong sản xuất, quản lý kho vận, hay các phần mềm quản trị doanh nghiệp đã giúp nhiều DNNVV tiết kiệm được 20-30% chi phí vận hành.
Thứ hai, chuyển đổi số mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn thông qua các nền tảng thương mại điện tử và marketing số. Một DNNVV tại Việt Nam không chỉ có thể bán hàng trong nước mà còn dễ dàng tiếp cận khách hàng quốc tế, tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu mà không cần đầu tư quá nhiều vào kênh phân phối truyền thống.
Thứ ba, dữ liệu số hóa giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về khách hàng, thị trường và xu hướng tiêu dùng, từ đó đưa ra những quyết định kinh doanh chính xác và kịp thời. Đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thời đại kinh tế số.
Cuối cùng, chuyển đổi số còn tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận các nguồn vốn mới thông qua các nền tảng tài chính số như cho vay ngang hàng, gọi vốn cộng đồng hay các giải pháp thanh toán điện tử.
Bên cạnh những cơ hội, DNNVV Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình chuyển đổi số.
Thách thức lớn nhất là hạn chế về nguồn lực tài chính. Đầu tư vào hạ tầng công nghệ, phần mềm, và đào tạo nhân sự đòi hỏi chi phí không nhỏ, trong khi nhiều DNNVV Việt Nam vẫn đang gặp khó khăn về vốn, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19.
Trần Thị Hương, Giám đốc một công ty dệt may nhỏ tại Hưng Yên cho biết: "Chúng tôi muốn đầu tư vào hệ thống quản lý sản xuất tự động, nhưng chi phí ban đầu quá cao, trong khi ngân hàng lại khó cho vay nếu không có tài sản đảm bảo. Đây là rào cản lớn đối với doanh nghiệp nhỏ như chúng tôi."
Thách thức thứ hai là thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao về công nghệ thông tin. Nhiều DNNVV không có đội ngũ IT chuyên nghiệp, trong khi việc thuê ngoài lại tốn kém và không đảm bảo tính bền vững. Bên cạnh đó, sự thay đổi trong quy trình làm việc khi áp dụng công nghệ mới cũng gặp phải sự kháng cự từ nhân viên quen với cách làm việc truyền thống.
Ngoài ra, vấn đề an ninh mạng và bảo mật thông tin cũng là mối lo ngại lớn. Theo báo cáo của Kaspersky, Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia bị tấn công mạng nhiều nhất thế giới. Nhiều DNNVV chưa có đủ nguồn lực và kiến thức để bảo vệ hệ thống thông tin của mình trước các mối đe dọa ngày càng tinh vi.
Cuối cùng, thiếu chiến lược chuyển đổi số rõ ràng và phù hợp với đặc thù doanh nghiệp cũng là rào cản không nhỏ. Nhiều doanh nghiệp vẫn đang lúng túng trong việc xác định đâu là công nghệ phù hợp, đâu là bước đi đầu tiên và lộ trình dài hạn cho chuyển đổi số.
Mặc dù còn nhiều thách thức, triển vọng chuyển đổi số của DNNVV Việt Nam vẫn rất khả quan nhờ một số yếu tố thuận lợi.
Thứ nhất, Việt Nam đang có tốc độ phát triển công nghệ thông tin và viễn thông khá nhanh, với hạ tầng internet được cải thiện đáng kể và chi phí kết nối giảm dần. Theo số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông, tỷ lệ phủ sóng 4G tại Việt Nam đạt trên 99% dân số, trong khi 5G đang được triển khai tại các thành phố lớn.
Thứ hai, thế hệ doanh nhân trẻ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cộng đồng DNNVV, với tư duy cởi mở và khả năng tiếp cận công nghệ tốt hơn. Đây là lợi thế quan trọng cho quá trình chuyển đổi số.
Thứ ba, đại dịch COVID-19, mặc dù gây ra nhiều khó khăn, nhưng cũng là chất xúc tác mạnh mẽ thúc đẩy DNNVV phải thay đổi để thích nghi. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của công nghệ số và sẵn sàng đầu tư hơn cho lĩnh vực này.
Cuối cùng, sự quan tâm và cam kết mạnh mẽ của Chính phủ đối với chuyển đổi số quốc gia, thể hiện qua Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, sẽ tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho DNNVV trong quá trình chuyển đổi số.
Tiến Hoàng
