Đánh thức tiềm năng sông Hồng, kiến tạo động lực phát triển mới cho Thủ đô

Theo dõi KT&TD trên

Hà Nội đặt cược vào dòng sông từng bị "quay lưng" trong nhiều thập kỷ để trở thành trục không gian xanh, trục kinh tế và trục đô thị mới. Nhưng đi cùng kỳ vọng lớn là không ít bài toán về pháp lý, an toàn thoát lũ và nguy cơ sốt đất mà thành phố phải giải quyết thấu đáo.

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, sông Hồng được xác định là một trong chín trục động lực phát triển của thành phố, giữ vai trò trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là trục kinh tế, thương mại, dịch vụ, văn hóa sáng tạo và đô thị dọc hai bên sông. Đây là bước cụ thể hóa quan trọng so với các đồ án trước đây, khi sông Hồng chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ hành lang thoát lũ cần hạn chế xây dựng.

Trên thực tế, việc quy hoạch không gian sông Hồng đã được đặt ra từ nhiều năm trước. Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, được phê duyệt tại Quyết định số 1045/QĐ-UBND ngày 25/3/2022, xác định dải đất hai bên sông từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở - khoảng 10.996 ha, trải dài qua 55 phường, xã theo địa giới hành chính cũ - với các chức năng chính gồm không gian thoát lũ, hành lang xanh, hạ tầng kỹ thuật và khu dân cư. Tuy nhiên, do quy hoạch chung Thủ đô làm căn cứ cho đồ án này đã được điều chỉnh hai lần, gần nhất theo Quyết định số 2512/QĐ-UBND ban hành tháng 5/2026, thành phố hiện đang rà soát, điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu sông Hồng cho phù hợp. UBND TP Hà Nội cho biết việc lập các quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 - cấp quy hoạch xác định cụ thể một thửa đất được xây dựng công trình gì - sẽ được hoàn thành trong năm 2026, sau khi quy hoạch phân khu điều chỉnh được cấp thẩm quyền phê duyệt.

Cụ thể hóa định hướng trên, ngày 11/5/2026, HĐND TP Hà Nội khóa XVII đã thông qua chủ trương đầu tư Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng - một trong những dự án hạ tầng đô thị có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Thủ đô. So với phương án được đề xuất cuối năm 2025 với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 855.000 tỷ đồng, dự án đã được điều chỉnh giảm còn khoảng 736.963 tỷ đồng, đồng thời thu hẹp phạm vi triển khai xuống còn 16 xã, phường, gồm Hồng Hà, Ô Diên, Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Lĩnh Nam, Thanh Trì, Nam Phù, Hồng Vân, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bồ Đề, Long Biên và Bát Tràng.

Theo chủ trương được thông qua, dự án sử dụng khoảng 11.418 ha đất, gồm khoảng 80 km đại lộ cảnh quan chạy dọc hai bên sông, hệ thống kè và chỉnh trị lòng, bờ sông, cùng 11 cụm công viên tại các bãi sông và khoảng 400 ha đất dành cho tái định cư. Dự án được chia làm năm nhóm dự án thành phần, triển khai theo hai giai đoạn: giai đoạn 2026-2030 tập trung hoàn thành các hạng mục hạ tầng cốt lõi như trục đại lộ, hệ thống kè, Công viên Phú Thượng, Công viên tại bãi sông Hồng Hà, khu đô thị tái định cư tại Lĩnh Nam và Long Biên, cùng các dự án giải phóng mặt bằng độc lập; giai đoạn 2030-2038 hoàn thiện các dự án thành phần còn lại và kết nối đồng bộ hạ tầng kỹ thuật toàn tuyến. Trong đó, một dự án thành phần đáng chú ý là khu tái thiết đô thị làng nghề tại xã Bát Tràng, với mục tiêu gìn giữ và hồi sinh làng gốm cổ trong cấu trúc không gian phát triển mới.

Hạng mục đầu tiên của trục cảnh quan đã có hình hài cụ thể: Công viên Phú Thượng, quy mô gần 20 ha, tổng vốn đầu tư khoảng 1.720 tỷ đồng, tiếp giáp đường Vành đai 3 và đường An Dương Vương, dự kiến hoàn thành vào tháng 10/2026 - trở thành không gian xanh trọng điểm đầu tiên cho khu vực phía Bắc thành phố.

Song song với trục đại lộ, Hà Nội đang triển khai đồng thời nhiều dự án cầu qua sông Hồng nhằm kết nối giao thông hai bờ và mở rộng không gian phát triển đô thị - tổng cộng bảy cây cầu với tổng vốn đầu tư hơn 50.000 tỷ đồng. Trong đó, cầu Tứ Liên là dự án có quy mô lớn và được chú ý nhiều nhất. Cầu và đường dẫn hai đầu có tổng mức đầu tư hơn 15.498 tỷ đồng (một số tài liệu ghi nhận hơn 20.000 tỷ đồng tính cả cấu phần giải phóng mặt bằng), tổng chiều dài toàn tuyến gần 12 km, riêng phần cầu khoảng 5,15 km, nối đường Nghi Tàm với đường Trường Sa, đồng thời kết nối trung tâm Hà Nội với khu vực phía Bắc, Đông Bắc, Trung tâm Hội chợ triển lãm Quốc gia và tuyến đường về sân bay Gia Bình (Bắc Ninh).

Cùng thời điểm, cầu Trần Hưng Đạo cũng ghi nhận bước tiến mới khi các đơn vị thi công xuyên kỳ nghỉ lễ để lắp đặt những đốt dầm đầu tiên vào đầu tháng 9/2026. Việc nhiều cây cầu được triển khai đồng thời, thay vì nối tiếp nhau như trước đây, phản ánh quyết tâm của thành phố trong việc sớm hình thành mạng lưới kết nối hai bờ sông, làm tiền đề cho các dự án đô thị, thương mại dọc hành lang sông Hồng.

Giới chuyên gia nhìn nhận đây là xu hướng tất yếu khi cấu trúc đô thị thay đổi và dòng vốn tìm đến những khu vực có lợi thế vị trí, khả năng kết nối và dư địa tăng trưởng dài hạn. Tuy nhiên, không ít ý kiến cũng lưu ý người mua cần phân biệt rõ giữa quy hoạch quản lý không gian mang tính dài hạn với các dự án đầu tư cụ thể có vốn và tiến độ riêng, tránh nhầm lẫn hai khái niệm này. Đáng chú ý, phần lớn quỹ đất ven sông trong tương lai nằm ở khu vực ngoài đê và vùng bãi bồi - nơi chịu ràng buộc chặt chẽ của hành lang thoát lũ theo Luật Đê điều và các quy định phòng chống thiên tai, nên tiềm ẩn rủi ro pháp lý nếu người mua không tìm hiểu kỹ về mật độ xây dựng, mục đích sử dụng đất được phép trước khi xuống tiền.

Một số chuyên gia quy hoạch đô thị thẳng thắn cảnh báo, các cơn sốt đất ven sông hiện nay mang nhiều yếu tố đầu cơ hơn là phản ánh giá trị phát triển thực, đồng thời nhấn mạnh không có căn cứ nào khuyến khích biến không gian dành cho thoát lũ thành đất ở. Thực tế ghi nhận tại một số địa phương cho thấy, dù đồ án quy hoạch đã được công bố, giá đất giao dịch qua hồ sơ chuyển nhượng vẫn tương đương giai đoạn trước đó, chưa xuất hiện mức tăng đột biến như một số tin đồn lan truyền trên thị trường - cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng và giao dịch thực tế vẫn còn khá lớn.

Với quy mô vốn gần 737.000 tỷ đồng, thời gian triển khai kéo dài đến năm 2038, dự án được kỳ vọng sẽ hình thành trục kinh tế, thương mại, dịch vụ mới, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số mà thành phố đang theo đuổi trong giai đoạn 2026-2030.

Tuy vậy, giới chuyên gia cũng khuyến nghị thành phố cần nhìn nhận dự án dưới góc độ phát triển dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào kỳ vọng tăng giá đất trước mắt, đồng thời kiểm soát chặt chẽ quy hoạch và mục đích sử dụng đất ven sông, ưu tiên các dự án chất lượng cao, mật độ xây dựng hợp lý, dành nhiều không gian cho cây xanh, mặt nước và tiện ích công cộng phục vụ nhu cầu ở thực của người dân. Việc hoàn thiện quy hoạch chi tiết 1/500, công khai phương án tái định cư và bảo đảm tuyệt đối an toàn thoát lũ sẽ là những điều kiện tiên quyết để "tiềm năng sông Hồng" không chỉ dừng lại ở những tấm phối cảnh, mà thực sự trở thành cực tăng trưởng mới, bền vững cho Thủ đô trong những thập kỷ tới.

Hoàng Nguyễn