Chất lượng tín dụng trở thành áp lực lợi nhuận
Báo cáo tài chính quý III/2026 cho thấy lợi nhuận ngành ngân hàng vẫn tăng hai chữ số, nhưng chi phí dự phòng đang tăng nhanh gấp đôi tốc độ tăng của lợi nhuận trước thuế.
Trong khi đó, định hướng giảm lãi suất của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) làm hẹp thêm dư địa bù đắp. Chất lượng tín dụng vì vậy không còn là câu chuyện rủi ro tiềm ẩn, mà đã trở thành biến số tác động trực tiếp lên kết quả kinh doanh.
Theo tổng hợp báo cáo tài chính hợp nhất của 27 ngân hàng niêm yết, lợi nhuận trước thuế 9 tháng đạt 311.100 tỷ đồng, tăng 20% so với cùng kỳ; riêng quý III đạt 105.800 tỷ đồng, tăng 21,1%. Động lực chính là tín dụng: đến ngày 26/10/2026, dư nợ toàn hệ thống đạt khoảng 20,82 triệu tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm trước.
Điểm đáng chú ý nằm ở phía chi phí. Cũng theo tổng hợp trên, chi phí dự phòng của 27 ngân hàng niêm yết tăng 42,5% so với cùng kỳ năm trước. Tốc độ này gấp khoảng hai lần mức tăng lợi nhuận trước thuế quý III (21,1%). Nói cách khác, một phần đáng kể của lợi nhuận trước dự phòng đang được dành để xử lý chất lượng tài sản, thay vì chuyển hết xuống lợi nhuận ròng.

Tại 28 ngân hàng, tổng dư nợ nhóm 3 đến nhóm 5 cuối quý III đạt hơn 340.816 tỷ đồng, tăng 26,9% so với cuối năm 2025, tương đương tăng thêm hơn 72.235 tỷ đồng. Con số này tăng gấp hơn hai lần tốc độ mở rộng tín dụng toàn hệ thống. Có 24/28 ngân hàng ghi nhận nợ xấu tăng, trong đó 20 ngân hàng tăng hai chữ số; chỉ Eximbank, Nam A Bank, Vietbank và NCB có nợ xấu giảm.
Về tỷ lệ, NPL toàn ngành cuối quý III ở mức 2,11%, tăng 0,09 điểm phần trăm so với quý liền trước. Phân tích của SSI Research còn chỉ ra áp lực từ dòng nợ mới: tỷ lệ hình thành nợ xấu đạt 1,89%, tăng 0,32 điểm phần trăm so với quý trước, chi phí tín dụng lên 1,37% và tỷ lệ nợ nhóm 2 lên 1,63%, tăng 0,17 điểm phần trăm. Nợ nhóm 2 là chỉ báo sớm cho khả năng chuyển thành nợ xấu, nên mức tăng này là một tín hiệu cần theo dõi.
Tại 13 ngân hàng niêm yết thuộc diện theo dõi của SSI Research, NPL tăng từ 1,97% lên 2,09%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 83% xuống 77%. Ở phạm vi rộng hơn, tỷ lệ bao phủ của 27 ngân hàng niêm yết còn khoảng 74%.
Sự phân hóa giữa các nhóm là rõ nét. Nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước giữ NPL ở 1,32% với tỷ lệ bao phủ 152%, trong khi nhóm ngân hàng tư nhân chỉ đạt khoảng 55%. Trong từng ngân hàng, mức độ khác nhau cũng lớn. Vietcombank ghi nhận chi phí dự phòng quý III đạt 6.200 tỷ đồng, gấp 8 lần cùng kỳ, nhưng tỷ lệ bao phủ vẫn ở mức 243%, thuộc nhóm cao nhất ngành; VietinBank có chi phí dự phòng 7.800 tỷ đồng, tăng 32,7%, tỷ lệ bao phủ 160%.
Chất lượng tín dụng đang xấu đi trong lúc biên lợi nhuận cũng chịu sức ép. Ở chiều huy động, lãi suất huy động đã tăng liên tục 11 tháng đến tháng 9, và lãi suất cho vay bình quân lên 8,4-10,9%/năm, cao hơn cuối năm ngoái 1,7-1,9 điểm phần trăm. Trên thị trường liên ngân hàng, cuối tháng 10 lãi suất kỳ hạn 6 tháng ở mức 7,8%.
Từ giữa tháng 10, NHNN chuyển sang chỉ đạo giảm lãi suất. Cơ quan này yêu cầu giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đồng thời giảm 1,5-2%/năm lãi suất cho vay đối với sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống. Đồng thời, NHNN khẳng định sẽ xem xét giảm chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng đối với các ngân hàng không thực hiện nghiêm chỉ đạo về lãi suất. Về diễn biến thị trường, đã có 11/16 ngân hàng được MBS Research theo dõi điều chỉnh giảm lãi suất huy động 0,1-0,7 điểm phần trăm ở các kỳ hạn 6-24 tháng trong tháng 10.
Hai xu hướng này, nếu diễn ra đồng thời, đặt ngân hàng vào thế phải cân bằng giữa thu nhập lãi thuần và trích lập. Lãi suất cho vay giảm làm hẹp nguồn thu, trong khi chi phí dự phòng vẫn cần được củng cố khi bộ đệm đang mỏng đi. Về thanh khoản, áp lực hiện chưa quá căng: huy động vốn đã tăng nhanh hơn tín dụng bốn tháng liên tiếp, với mức tăng lũy kế từ đầu năm lần lượt 11,7% và 11,94%, và lãi suất qua đêm hạ về 4,3% đầu tháng 11 sau khi NHNN bơm gần 30 nghìn tỷ đồng ngày 30/10.
Trên thị trường cổ phiếu, diễn biến cuối tuần qua phản ánh tâm lý chọn lọc hơn là đồng thuận. VN-Index kết phiên 13/11 ở 1.734,93 điểm, tăng 0,55% cả tuần. Chỉ số có lúc rơi xuống dưới 1.700 điểm rồi hồi phục, và độ rộng nghiêng về bên bán, dòng tiền còn thận trọng. Trong nhóm ngân hàng, STB tăng 3,34% và TCB tăng 1,39%, trong khi BID giảm 0,8% và VCB giảm 0,2%. Một nhận định cho rằng diễn biến này phản ánh dòng tiền lựa chọn từng doanh nghiệp thay vì mua đồng loạt cả nhóm ngân hàng.
Chuyên gia tài chính nhận định, có ba chỉ số đáng theo dõi trong các kỳ báo cáo tới. Thứ nhất là tỷ lệ hình thành nợ xấu và nợ nhóm 2, vì đây là dòng chảy quyết định NPL kỳ sau. Thứ hai là tỷ lệ bao phủ, đặc biệt ở nhóm ngân hàng có bộ đệm mỏng, để xem tốc độ trích lập có đuổi kịp nợ xấu hay không. Thứ ba là biên lãi ròng (NIM) sau khi các chỉ đạo giảm lãi suất đi vào thực tế, vì đây là nguồn lực chính để hấp thụ chi phí dự phòng.
Ở chiều tích cực, ngành vẫn có điểm tựa: tăng trưởng tín dụng gần 12%, lợi nhuận trước thuế 9 tháng tăng 20%, nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước giữ bộ đệm dày và có những ngân hàng giảm được nợ xấu. Nhưng khoảng cách giữa các nhóm đang rộng ra, và chất lượng tín dụng sẽ ngày càng là yếu tố phân biệt kết quả kinh doanh, hơn là tốc độ tăng trưởng.
Hoàng Nguyễn
