Từ đổi mới đến bền vững: Công nghệ viết lại câu chuyện tăng trưởng
Trong kỷ nguyên số hóa mạnh mẽ và những thách thức môi trường ngày càng gia tăng, khái niệm "tăng trưởng thông minh" nổi lên như một định hướng phát triển tất yếu,
Nơi công nghệ hiện đại và ý thức bảo vệ môi trường không còn là hai thực thể tách biệt mà hòa quyện, cộng hưởng để tạo nên một tương lai bền vững. Đây không chỉ là một xu hướng toàn cầu mà còn là một yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam, quốc gia đang trên đà phát triển nhanh chóng và đối mặt với nhiều vấnidade môi trường phức tạp.
Tăng trưởng thông minh, về bản chất, là mô hình phát triển kinh tế - xã hội dựa trên nền tảng tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ tiên tiến, đồng thời đặt mục tiêu hài hòa với việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Nó vượt xa quan niệm tăng trưởng đơn thuần về mặt số lượng, mà hướng tới sự phát triển về chất, đảm bảo tính bền vững cho các thế hệ tương lai.
Sự gặp gỡ giữa công nghệ và môi trường trong mô hình tăng trưởng thông minh thể hiện rõ nét qua nhiều lĩnh vực. Trước hết, trong lĩnh vực năng lượng, công nghệ đóng vai trò tiên phong trong việc phát triển và ứng dụng các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, và năng lượng sinh khối. Các giải pháp lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng hiệu quả và công nghệ tiết kiệm năng lượng trong sản xuất và tiêu dùng đang dần thay thế các phương thức truyền thống vốn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, qua đó giảm thiểu đáng kể lượng khí thải nhà kính – một trong những nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu.
Trong nông nghiệp, công nghệ cao mang đến những giải pháp canh tác chính xác, nông nghiệp thông minh (smart farming) giúp tối ưu hóa việc sử dụng nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Các hệ thống cảm biến, máy bay không người lái (drone) và phân tích dữ liệu lớn (big data) cho phép nông dân theo dõi sát sao tình trạng cây trồng, dự báo sâu bệnh và điều chỉnh quy trình chăm sóc một cách hiệu quả, vừa tăng năng suất, chất lượng nông sản, vừa giảm thiểu tác động xấu đến đất đai và nguồn nước.
Quản lý đô thị cũng là một lĩnh vực mà công nghệ và môi trường giao thoa mạnh mẽ. Các khái niệm về đô thị thông minh (smart city) đang dần trở thành hiện thực với các hệ thống giao thông thông minh giúp giảm ùn tắc và ô nhiễm không khí, các tòa nhà thông minh tiết kiệm năng lượng, hệ thống quản lý chất thải rắn tiên tiến giúp thu gom, phân loại và tái chế hiệu quả hơn. Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) đóng vai trò là xương sống, kết nối các hạ tầng và dịch vụ, tạo ra một môi trường sống tiện nghi, an toàn và thân thiện với môi trường cho cư dân đô thị.
Bên cạnh đó, công nghệ còn là công cụ đắc lực trong công tác quan trắc, giám sát và dự báo các vấn đề môi trường. Các hệ thống viễn thám, cảm biến từ xa và mô hình hóa máy tính cho phép các nhà khoa học và nhà quản lý theo dõi chất lượng không khí, nước, đất đai, dự báo thiên tai như lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn, từ đó có những biện pháp ứng phó kịp thời và hiệu quả. Công nghệ chuỗi khối (blockchain) cũng hứa hẹn mang lại sự minh bạch và tin cậy trong việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường và lao động trong chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, sự hội tụ giữa công nghệ và môi trường không phải lúc nào cũng là một hành trình bằng phẳng. Việc phát triển và ứng dụng công nghệ mới đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, trình độ nhân lực cao và một hành lang pháp lý phù hợp. Bản thân quá trình sản xuất các thiết bị công nghệ cao cũng có thể tiêu tốn tài nguyên và phát sinh chất thải điện tử nếu không được quản lý tốt. Do đó, cần có một cách tiếp cận cân bằng, đánh giá toàn diện vòng đời của công nghệ và ưu tiên những giải pháp thực sự mang lại lợi ích kép cho cả kinh tế và môi trường.
Tại Việt Nam, Chính phủ đã và đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc thúc đẩy tăng trưởng xanh và bền vững, trong đó công nghệ được xác định là một trong những trụ cột quan trọng. Nhiều chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ sạch đã được ban hành. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng ngày càng nhận thức rõ hơn về trách nhiệm và cơ hội khi đầu tư vào các giải pháp công nghệ thân thiện với môi trường.
Tăng trưởng thông minh, nơi công nghệ và môi trường song hành, không chỉ là một lựa chọn mà là một con đường tất yếu để Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đảm bảo một tương lai xanh hơn cho các thế hệ mai sau. Đây là một hành trình đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân, với niềm tin rằng sự tiến bộ của công nghệ sẽ là đòn bẩy mạnh mẽ cho việc bảo vệ và cải thiện ngôi nhà chung của chúng ta.
Tiến Hoàng
