TP.HCM chuyển hướng thu hút FDI: Từ “sức nặng” dòng vốn đến chất lượng hệ sinh thái

Theo dõi KT&TD trên

Thay vì tập trung vào quy mô vốn, TP.HCM từng bước chuyển trọng tâm sang lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, kết nối theo chuỗi giá trị, ưu tiên công nghệ cao và nâng chất hệ sinh thái công nghiệp, hướng tới nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

FDI tăng mạnh, yêu cầu mới về chất lượng dòng vốn

Theo Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA), trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư trong và ngoài nước vào các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn đạt hơn 5,57 tỷ USD, bằng 131,15% kế hoạch cả năm và tăng 29,13% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng vốn FDI đạt trên 4,27 tỷ USD, tăng 62,22%.

Trong kỳ, HEPZA cấp mới 100 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 3,144 tỷ USD và có 120 dự án điều chỉnh tăng vốn với tổng vốn tăng thêm trên 1,126 tỷ USD. Đáng chú ý, khu vực TP.HCM đóng góp đáng kể vào kết quả chung khi thu hút hơn 2,464 tỷ USD vốn FDI trong 9 tháng, tăng mạnh so với mức 85,1 triệu USD cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, vốn FDI tại Bình Dương giảm 2,91%, còn Bà Rịa - Vũng Tàu giảm 55,28%.

Những con số trên tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn của hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp và vai trò của FDI trong bổ sung nguồn lực, mở rộng năng lực sản xuất, khai thác hạ tầng công nghiệp. Tuy nhiên, phía sau tốc độ tăng trưởng về vốn là một câu hỏi có ý nghĩa quyết định đối với chiến lược phát triển: dòng vốn đầu tư sẽ tạo ra giá trị gì cho nền kinh tế thành phố? Đây chính là điểm chuyển quan trọng trong tư duy thu hút đầu tư của TP.HCM.

Thực tế cho thấy cơ cấu giữa dự án mới và dự án mở rộng chưa thật sự đồng đều. Trong khi các dự án đang hoạt động tiếp tục tăng vốn, việc thu hút những dự án mới quy mô lớn, công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước vẫn còn không ít thách thức.

Mặt khác, những lợi thế truyền thống như quỹ đất, chi phí lao động hay ưu đãi thuế ngày càng khó trở thành yếu tố quyết định. Cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu cũng làm giảm hiệu quả của công cụ ưu đãi thuế đối với một số tập đoàn đa quốc gia thuộc diện áp dụng.

Trong điều kiện đó, cạnh tranh thu hút FDI đang chuyển mạnh sang chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, năng lực logistics, dịch vụ hỗ trợ, môi trường đầu tư và khả năng hình thành hệ sinh thái sản xuất.

Đây cũng là những vấn đề TP.HCM cần giải quyết khi một số khu chế xuất, khu công nghiệp vẫn chưa khai thác hiệu quả quỹ đất và hạ tầng; một số dự án chậm triển khai, còn vướng pháp lý, bồi thường, giải phóng mặt bằng hoặc hoàn thiện hạ tầng. Chi phí năng lượng, logistics gia tăng cùng những biến động trong chính sách thương mại quốc tế tiếp tục tạo thêm sức ép.

Chủ động tìm nhà đầu tư chiến lược, xúc tiến theo chuỗi giá trị

Từ thực tiễn đó, HEPZA đang đặt vấn đề thay đổi căn bản phương thức xúc tiến đầu tư. Theo ông Bùi Minh Trí, Trưởng ban HEPZA, thay vì chỉ tiếp nhận đề xuất, một trong những hướng đi mới là chủ động tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, gắn công tác thu hút đầu tư với mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành đô thị tầm quốc tế, thành phố toàn cầu.

Trọng tâm là tái cấu trúc không gian phát triển công nghiệp theo hướng công nghệ cao, sinh thái, thông minh và chuyên ngành; nâng cao hiệu quả sử dụng đất, hạ tầng; đồng thời hình thành các cụm liên kết ngành có khả năng kết nối với logistics, đổi mới sáng tạo và hệ thống dịch vụ của thành phố.

Theo định hướng này, TP.HCM cần xây dựng danh mục nhà đầu tư chiến lược theo từng nhóm ngành, ưu tiên doanh nghiệp có năng lực về công nghệ, tài chính, quản trị và khả năng hình thành hệ sinh thái sản xuất, cung ứng.

Cùng với đó là xây dựng danh mục dự án và quỹ đất sẵn sàng. Mỗi khu công nghiệp cần được rà soát cụ thể về quỹ đất, hạ tầng, ngành nghề và khả năng tiếp nhận dự án. Danh mục kêu gọi đầu tư phải gắn với từng quỹ đất cụ thể, đồng thời đẩy nhanh xử lý các dự án chậm triển khai để tạo thêm dư địa cho những dự án mới.

Một thay đổi quan trọng khác là nhìn nhận FDI và doanh nghiệp trong nước không phải hai khu vực tách biệt, mà phải được kết nối trong cùng một hệ sinh thái. Theo đó, doanh nghiệp Việt Nam cần được hỗ trợ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI thông qua công nghiệp hỗ trợ, cung ứng nguyên vật liệu, linh kiện, dịch vụ và đổi mới công nghệ.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp FDI đang hoạt động cần được hỗ trợ mở rộng đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây không chỉ là nguồn vốn hiện hữu mà còn là nguồn dự án tiềm năng cho chiến lược thu hút đầu tư dài hạn.

HEPZA cũng định hướng ưu tiên doanh nghiệp tư nhân lớn có công nghệ nguồn, công nghệ cao, sản xuất sạch, giảm phát thải và sẵn sàng chuyển giao công nghệ; đồng thời đẩy mạnh kết nối cung - cầu giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.

Đi cùng với thay đổi trong xúc tiến là yêu cầu cải thiện mạnh hơn môi trường đầu tư. Cải cách hành chính, chuyển đổi số, đơn giản hóa quy trình, nâng chất lượng hồ sơ và giải quyết các điểm nghẽn về đất đai, quy hoạch, môi trường, tín dụng, lao động phải trở thành công việc thường xuyên.

Đặc biệt, hỗ trợ nhà đầu tư không thể dừng lại ở thời điểm cấp phép. Việc theo dõi dự án cần được thực hiện xuyên suốt từ chuẩn bị đầu tư đến sau đầu tư, kịp thời nắm bắt nhu cầu mở rộng nhà xưởng, tăng vốn, đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh và phát triển chuỗi cung ứng.

Từ “thu hút thật nhiều vốn” sang “thu hút đúng dòng vốn” là bước chuyển cần thiết đối với TP.HCM trong giai đoạn phát triển mới. Khi lợi thế về đất đai và ưu đãi thuế không còn đủ sức tạo khác biệt, năng lực kiến tạo hệ sinh thái, chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và khả năng kết nối doanh nghiệp mới là nền tảng quyết định sức cạnh tranh dài hạn.

Vì vậy, đổi mới tư duy thu hút FDI không đơn thuần là thay đổi cách xúc tiến đầu tư, mà là thay đổi cách TP.HCM tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu: chủ động lựa chọn nhà đầu tư, lựa chọn công nghệ, lựa chọn ngành và quan trọng hơn là tạo điều kiện để nguồn vốn ngoại lan tỏa giá trị tới khu vực doanh nghiệp trong nước và toàn bộ nền kinh tế thành phố.

Việt Hùng – Bạch Dương