Thuế Mỹ siết chặt, hàng Việt đối mặt thử thách mới

Theo dõi KT&TD trên

Xuất khẩu Việt gặp sóng lớn

Bước sang tháng 4/2025, thị trường quốc tế chấn động trước thông tin Mỹ triển khai chính sách thuế đối ứng trên diện rộng. Dù hiện tại mức thuế mới chỉ được tạm hoãn trong vòng 90 ngày, nhưng kế hoạch áp thuế cao với một số nhóm đối tác, trong đó có Việt Nam, vẫn là một cảnh báo nghiêm trọng. Mức thuế được nêu có thể lên đến 46%, nếu thực thi thì đây sẽ là một trong những đợt siết thương mại lớn nhất từ trước đến nay giữa hai quốc gia.

Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm hơn 29% tổng kim ngạch năm 2024. Các nhóm hàng chủ lực như điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ và thủy sản vốn đã phụ thuộc sâu vào nhu cầu từ thị trường này. Nếu chính sách thuế mới được kích hoạt, chi phí xuất khẩu sẽ đội lên đáng kể, làm giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt so với đối thủ từ các quốc gia được hưởng mức thuế thấp hơn.

Không chỉ doanh nghiệp trực tiếp xuất khẩu bị ảnh hưởng, chuỗi cung ứng sản xuất – từ nhà cung cấp nguyên vật liệu đến dịch vụ logistics, tài chính, bảo hiểm – đều đứng trước nguy cơ phải điều chỉnh. Khi giá đầu vào tăng, nguồn hàng chậm trễ, sự gián đoạn trong vận hành sẽ làm chi phí kinh doanh leo thang. Trong bối cảnh sức mua toàn cầu đang phục hồi chậm, đây là cú hích tiêu cực có thể làm suy yếu đáng kể đà tăng trưởng.

Điểm đáng chú ý là nhiều sản phẩm Việt lại không thuộc diện được miễn trừ, trong khi đối thủ cạnh tranh như Mexico, Ấn Độ hay một số quốc gia châu Phi có thể duy trì lợi thế thuế quan. Điều này sẽ tạo áp lực dịch chuyển đơn hàng, thậm chí chuyển hướng đầu tư ra khỏi Việt Nam nếu các nhà nhập khẩu lớn tính toán lại hiệu quả chi phí.

Tái định vị chuỗi cung ứng

Trong kịch bản cơ sở, nếu mức thuế bị áp từ 20%–25%, gánh nặng tài chính mà các doanh nghiệp Việt Nam phải gánh mỗi năm có thể lên đến hàng chục tỷ USD. Trong khi đó, ngân sách nhà nước cũng sẽ chịu tổn thất nếu Việt Nam buộc phải cắt giảm thuế nhập khẩu để "đối ứng mềm" với Mỹ. Thách thức là có thật, nhưng cũng mở ra cơ hội để tái định vị năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trước mắt, việc tranh thủ khoảng thời gian tạm hoãn 90 ngày là tối quan trọng. Doanh nghiệp cần đẩy nhanh tiến độ xuất khẩu, rà soát hợp đồng, điều chỉnh chiến lược giá và thương lượng lại điều khoản với đối tác. Đây cũng là giai đoạn thích hợp để tăng cường tồn kho chiến lược, linh hoạt kế hoạch vận chuyển nhằm tránh những cú sốc từ hệ thống logistics toàn cầu.

Về trung hạn và dài hạn, Việt Nam cần đi theo hướng giảm phụ thuộc vào một vài thị trường chủ lực. Việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA, CPTPP hay RCEP có thể giúp mở rộng thị phần tại châu Âu, Canada, Úc và khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Đồng thời, việc phát triển thêm các thị trường ngách như Trung Đông, Mỹ Latinh và Tây Nam Trung Quốc sẽ tạo ra biên độ linh hoạt trong chiến lược xuất khẩu.

Một yếu tố sống còn khác là tái cấu trúc chuỗi cung ứng nội địa. Tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành còn thấp, khiến các doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng lực kiểm soát chất lượng mà còn khiến hàng Việt dễ vướng vào các cuộc điều tra phòng vệ thương mại từ các thị trường lớn. Phát triển công nghiệp phụ trợ, hóa chất cơ bản, vật liệu mới và logistics hiện đại sẽ giúp gia tăng sức đề kháng.

Cuối cùng, chiến lược chuyển đổi xanh, số hóa và nâng cao năng suất cần trở thành trụ cột trong quá trình thích ứng. Không ít đối tác quốc tế đã đặt tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị) như một điều kiện bắt buộc để hợp tác lâu dài. Việc đầu tư vào quản trị rủi ro, minh bạch hóa thông tin và kiểm soát tốt xuất xứ sẽ không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chính sách thuế đối ứng từ Mỹ có thể là đòn giáng mạnh lên hàng hóa Việt Nam trong thời gian tới. Thị trường xuất khẩu lớn nhất đang dần trở thành một rào cản nếu Việt Nam không kịp thời điều chỉnh chiến lược. Trong thách thức có cơ hội, bài toán đặt ra không chỉ là tìm cách duy trì dòng hàng xuất khẩu, mà còn là dịp để nâng cấp toàn bộ hệ sinh thái sản xuất – xuất khẩu của Việt Nam lên một chuẩn mực mới, bền vững hơn và chủ động hơn.

Bích Ngọc