Đề xuất cho nhà đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam vay vốn lãi suất 0%
Bộ Xây dựng vừa hoàn thiện Dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và gửi Bộ Tư pháp thẩm định.
Theo đó, Nhà nước có thể cho nhà đầu tư vay tối đa 80% tổng mức đầu tư với lãi suất tối thiểu 0% trong thời hạn 30 năm, một đề xuất được đánh giá là chưa từng có tiền lệ trong lĩnh vực hạ tầng giao thông quy mô lớn.
Vay tối đa 80%, lãi suất 0%, thời hạn 30 năm
Theo Dự thảo Nghị quyết, trong trường hợp đầu tư theo hình thức kinh doanh thương mại, Nhà nước sẽ cho nhà đầu tư vay tối đa 80% tổng mức đầu tư được phê duyệt (không bao gồm phần dự phòng), với lãi suất tối thiểu bằng 0%, thời hạn vay tối đa 30 năm kể từ ngày giải ngân đầu tiên. Nhà đầu tư phải hoàn trả toàn bộ khoản vay trong vòng 30 năm kể từ mốc đó.
Với phương thức đối tác công tư (PPP), tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia cũng không vượt quá 80% tổng mức đầu tư. Ngoài ra, các ngân hàng thương mại trong nước được miễn trừ quy định về tổng mức dư nợ tín dụng đối với khoản vay của dự án, đồng thời không tính khoản vay này vào tổng dư nợ của ngân hàng đối với nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, nhà đầu tư được miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải đường sắt, vật tư, linh kiện, phụ tùng... nếu trong nước chưa sản xuất được hoặc chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu. Trong 3 năm đầu sau khi vận hành, nếu doanh thu thực tế thấp hơn so với phương án tài chính, Nhà nước sẽ chia sẻ 100% phần chênh lệch giảm doanh thu. Sau thời gian này, cơ chế chia sẻ sẽ được điều chỉnh theo quy định của Luật PPP.
Nguồn chi trả cho phần giảm doanh thu sẽ được ưu tiên bố trí từ tăng thu ngân sách Trung ương, dự toán chi còn lại hoặc vốn đầu tư công hằng năm. Thời gian hoàn vốn dự án được ấn định không quá 70 năm.
Quản lý chặt dòng vốn và tiến độ
Ngay sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhà đầu tư phải lập tiến độ huy động, giải ngân và kế hoạch sử dụng vốn; gửi cơ quan có thẩm quyền phê duyệt trước khi khởi công.
Dự thảo cũng quy định tỷ lệ giải ngân phải đảm bảo không thấp hơn 20% so với kế hoạch ở mỗi kỳ. Nếu nhà đầu tư không đáp ứng tiến độ huy động vốn, sử dụng vốn sai mục đích và không khắc phục kịp thời, cơ quan nhà nước được quyền thu hồi dự án và yêu cầu bồi thường thiệt hại.
Đáng chú ý, nhà đầu tư bị đình chỉ hoặc chấm dứt hoạt động và không được bồi hoàn nếu gây phương hại hoặc có nguy cơ phương hại đến quốc phòng, an ninh; khai thác không đảm bảo chất lượng dẫn đến sự cố nghiêm trọng hoặc vi phạm quy định về bảo đảm an toàn.
Tài sản hình thành từ dự án được xác định là tài sản bảo đảm cho khoản vay ngân sách, và không được dùng để thế chấp hoặc huy động vốn cho dự án khác.
Nhà đầu tư không được phép điều chỉnh các mục tiêu chính như tốc độ thiết kế, khổ đường ray, tải trọng trong quá trình triển khai. Đặc biệt, với các dự án có yếu tố nước ngoài, nhà đầu tư được yêu cầu chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, hướng tới việc Việt Nam tự chủ trong vận hành, khai thác và bảo trì hệ thống.
Các đơn vị thi công được khuyến khích ưu tiên sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trong nước, góp phần thúc đẩy công nghiệp phụ trợ và giảm chi phí nhập khẩu.
Tại phiên họp thẩm định, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cùng các thành viên Hội đồng thẩm định thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết, cho rằng dự thảo phù hợp với chủ trương, pháp luật hiện hành và bảo đảm an ninh - quốc phòng. Tuy nhiên, một số đại biểu đề nghị cần làm rõ cơ chế miễn thuế nhập khẩu, rà soát từ ngữ pháp lý và phối hợp Bộ Ngoại giao đánh giá tính tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Theo các chuyên gia, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam không chỉ là dự án hạ tầng giao thông mà còn là động lực chiến lược để thúc đẩy phát triển công nghiệp, công nghệ và đô thị dọc trục Bắc - Nam. Vì vậy, việc ban hành cơ chế đặc thù là cần thiết nhưng phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước - nhà đầu tư - người dân.
Nếu được thông qua, đây sẽ là cơ chế tài chính ưu đãi chưa từng có cho một dự án đầu tư hạ tầng ở Việt Nam, mở đường cho việc huy động vốn tư nhân và nước ngoài tham gia phát triển hệ thống đường sắt hiện đại, an toàn và bền vững.
