Thúc đẩy phát triển ngành công nghệ đất hiếm tại Việt Nam

Theo dõi KT&TD trên

Trong sản xuất linh kiện điện tử, pin năng lượng, mô tơ điện hiệu suất cao, thiết bị quốc phòng và các ngành công nghiệp năng lượng sạch khác...

Ngày 18/10, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam phối hợp Bộ KH&CN tổ chức Hội thảo khoa học “Đất hiếm Việt Nam: Thực trạng công nghệ khai thác, chế biến và triển vọng". Hội thảo không chỉ là cơ hội để kết nối các tổ chức nghiên cứu, các nhà khoa học với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác và chế biến đất hiếm Việt Nam, mà còn thúc đẩy sự hợp tác trong nghiên cứu, triển khai các hoạt động tư vấn, chuyển giao, hoàn thiện công nghệ phục vụ nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Toàn cảnh Hội thảo

Hội thảo diễn ra dưới sự chủ trì của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt, đồng chủ trì Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh; cùng đại diện các Bộ, ban, ngành: Công Thương, Tài nguyên và Môi trường, Kế hoạch và Đầu tư, Ban Tuyên giáo Trung ương; các tỉnh có mỏ đất hiếm: Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu; cùng trên 100 nhà khoa học đến từ các trường, viện nghiên cứu và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đất hiếm.

GS.VS Châu Văn Minh phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cho biết, đất hiếm là nguyên liệu không thể thiếu trong nhiều ngành công nghệ cao như: thông tin - viễn thông, y tế, năng lượng, giao thông - vận tải, quân sự... Mặc dù giá trị giao dịch của đất hiếm trên thế giới hiện nay chỉ dưới 10 tỷ USD một năm, nhưng đây lại là nguyên liệu chiến lược, không thể thay thế đối với nhiều quốc gia, nhất là các quốc gia phát triển. Ý thức được tầm quan trọng của đất hiếm, Đảng và Nhà nước ta đã cho thăm dò đánh giá trữ lượng từ hơn 40 năm nay. Tuy vậy, đến nay hoạt động này còn hạn chế. Cùng với nguyên nhân về thị trường tiêu thụ, một trong những nguyên nhân chính là chúng ta chưa có công nghệ khai thác, chế biến đất hiếm, mà đây lại là lĩnh vực các nước giữ độc quyền, không chuyển giao công nghệ.

Ông Lê Văn Tuấn - Chủ tịch Công ty CP chế biến đất hiếm Lai Châu phát biểu tham luận tại Hội thảo

Chia sẻ tình hình nghiên cứu về đất hiếm tại Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, PGS. TS Hoàng Anh Sơn, Phó viện trưởng Viện Khoa học vật liệu cho hay, đối với lĩnh vực đất hiếm, Viện Khoa học vật liệu là một trong những đơn vị nghiên cứu đầu tiên trong cả nước. Những nghiên cứu định hướng khai thác chế biến, ứng dụng khoáng sản đất hiếm đã được Nhà nước đầu tư qua các chương trình KH&CN và từ các chương trình của Viện Hàn lâm KH&CN đạt được những kết quả khả quan. Để thúc đẩy sự phát triển bền vững ngành công nghệ đất hiếm Việt Nam, PGS. TS Hoàng Anh Sơn đề xuất, trong thời gian tới, Nhà nước cần đặc biệt chú trọng đến chế biến đất hiếm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu; phân chia, làm sạch các oxit đất hiếm riêng rẽ phục vụ nghiên cứu và sản xuất, góp phần bảo vệ tài nguyên, môi trường.

Theo Cục Công nghiệp, trữ lượng đất hiếm ở Việt Nam vào khoảng 22 triệu tấn. Các mỏ đất hiếm ở Việt Nam có quy mô từ trung bình đến lớn, chủ yếu là đất hiếm nhóm nhẹ (nhóm lantan – ceri), có nguồn gốc nhiệt dịch và tập trung ở vùng Tây Bắc như: Lào Cai, Yến Bái và Lai Châu.

Tuy nhiên, hiện Việt Nam chưa làm chủ được công nghệ chế biến đất hiếm, chưa chế biến được các sản phẩm thủy luyện và chiết tác các oxit đất hiếm riêng rẽ phục vụ nhu cầu trong nước và nước ngoài.

Thông tin tại hội thảo, ông Đỗ Nam Bình – Trưởng phòng Khoáng sản luyện kim - Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết: Việt Nam mới chỉ dừng lại ở công đoạn chế biến tinh quặng đất hiếm có hàm lượng khoảng 30%, chưa thể chế biến được các sản phẩm thủy luyện và chiết tách các ô-xít đất hiếm riêng rẽ phục vụ nhu cầu trong và ngoài nước.

Tại hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia đã tập trung thảo luận các vấn đề như: Tiềm năng thực sự của đất hiếm Việt Nam? Chúng ta có nên khai thác đất hiếm lúc này không, khi mà giá trị giao dịch đất hiếm trên thế giới không phải là lớn, trong khi khai thác, chế biến đất hiếm được cho là có tác động xấu đến môi trường, môi sinh? Trong trường hợp khai thác, chúng ta nên làm đến đâu và tiềm lực khoa học và công nghệ của chúng ta có thể tự phát triển được công nghệ chế biến đất hiếm không? tác động của khai thác và chế biến đất hiếm đến môi trường, môi sinh... Đồng thời, các nhà khoa học, chuyên gia cũng gợi mở hướng phát triển ngành công nghiệp đất hiếm tại Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Huỳnh Thành Đạt phát biểu kết luận Hội thảo

Phát biểu kết luận Hội nghị, Bộ trưởng Bộ KH&CN Huỳnh Thành Đạt đánh giá cao sự tâm huyết, những ý kiến nhận xét, đánh giá xác đáng, xuất phát từ thực tiễn, có cơ sở của các diễn giả và các đại biểu tham dự Hội thảo.

Bộ trưởng Huỳnh Thành Đạt tin tưởng, với sự quyết tâm của cộng đồng các nhà khoa học, sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các tổ chức nghiên cứu, các cơ quan quản lý và các doanh nghiệp, nhất định sẽ chủ động được công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp khai thác và chế biến sâu đất hiếm phục vụ nhu cầu sử dụng trong nước, hướng tới xuất khẩu một cách hợp lý, hiệu quả, đảm bảo môi trường. Qua đó khẳng định được vai trò nền tảng của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với sự phát triển ổn định, bền vững của đất hiếm Việt Nam.

Mới đây nhất, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 866/QĐ-TTg ngày 18/07/2023 về việc phê duyệt Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2045. Trong đó, định hướng phát triển ngành công nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản đất hiếm một cách đồng bộ, hiệu quả và bền vững. Do đó, các ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học tại hội thảo sẽ là một trong những cơ sở quan trọng để Bộ KH&CN cùng Viện Hàn lâm KH&CN tham khảo có báo cáo kiến nghị với Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về vấn đề khai thác và chế biến đất hiếm ở Việt Nam trong tương lai.

Bên lề Hội thảo đã diễn ra Lễ ký kết Thỏa thuận hợp tác triển khai nâng cao hiệu quả công nghệ khai thác, chế biến đất hiếm từ quặng nguyên khai giữa Viện khoa học vật liệu Việt Nam và Công ty cổ phần chế biến đất hiếm Lai Châu. Thỏa thuận này nhằm đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu ứng dụng tiến bộ về khoa học kỹ thuật để nâng cao công nghệ sản xuất các sản phẩm về đất hiếm phục vụ cho phát triển kinh tế, xã hội tại Việt Nam.