Siết chặt quản lý, xử lý nghiêm hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT

Theo dõi KT&TD trên

Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết, thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi như: Giả mạo hợp đồng lao động để trục lợi, cố tình chây ỳ, không khắc phục nợ dù đã bị xử phạt hành chính. Nhiều trường hợp, việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế như khấu trừ tài khoản cũng gặp khó khăn do tài khoản không có số dư hoặc ngân hàng không hợp tác cung cấp thông tin.

Trước thực trạng trên, từ ngày 1/7/2025, Nghị định số 158/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc, bổ sung rõ các trường hợp bị truy thu, truy đóng BHXH. Theo đó, người lao động (NLĐ) được điều chỉnh tăng lương làm thay đổi căn cứ đóng BHXH trong thời gian hồi tố; NLĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài được gia hạn hoặc ký hợp đồng mới tại nước tiếp nhận lao động phải thực hiện truy đóng sau khi về nước. Ngoài ra, nghị định cũng áp dụng với các đối tượng quản lý như chủ hộ kinh doanh có đăng ký, thành viên hội đồng quản trị, giám đốc, tổng giám đốc, kiểm soát viên, đại diện phần vốn nhà nước hoặc doanh nghiệp... nếu không hưởng lương thì vẫn phải truy đóng BHXH sau thời hạn quy định.

Luật BHXH 2014 (hiện còn hiệu lực đến ngày 30/6/2025) quy định người sử dụng lao động có hành vi trốn đóng, chậm đóng, chiếm dụng tiền BHXH, BHTN từ 30 ngày trở lên thì ngoài việc phải đóng đủ số tiền chưa đóng, chậm đóng và bị xử lý theo quy định của pháp luật, còn phải nộp số tiền lãi bằng 2 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân của năm trước liền kề tính trên số tiền, thời gian chậm đóng.

Các trường hợp truy thu, truy đóng BHXH bắt buộc sẽ thực hiện theo Điều 33 và Điều 34 của Luật BHXH. Người sử dụng lao động phải có trách nhiệm nộp đầy đủ số tiền chậm đóng, trốn đóng và nộp thêm số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên tổng số tiền và số ngày vi phạm, vào các quỹ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) để đảm bảo quyền lợi cho NLĐ. Đối với NLĐ đã nghỉ việc hoặc chấm dứt hợp đồng mà doanh nghiệp chưa đóng đủ BHXH, cơ quan bảo hiểm sẽ giải quyết chế độ trên cơ sở thời gian thực tế đã được đóng và xác nhận đến thời điểm đóng. Khi doanh nghiệp hoàn tất nghĩa vụ tài chính, thời gian đóng BHXH sẽ được xác nhận bổ sung, đồng thời điều chỉnh lại mức hưởng chế độ BHXH cho NLĐ.

Đáng chú ý, cùng với Luật BHXH 2024 và Luật BHYT 2024 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, việc xử lý vi phạm sẽ trở nên chặt chẽ và nghiêm khắc hơn. Hai luật này đã phân định rõ ràng giữa hành vi “chậm đóng” và “trốn đóng” BHXH, BHYT – điều từng gây khó khăn trong quá trình xác định vi phạm và áp dụng chế tài ở giai đoạn trước. Với hành vi vi phạm, người sử dụng lao động không chỉ bị buộc nộp đủ số tiền nợ, nộp lãi phạt 0,03%/ngày mà còn bị xử phạt hành chính, bị loại khỏi các danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng. Trường hợp trốn đóng BHXH, BHYT còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự hiện hành.

Về quá trình chuyển tiếp, các quy định mới cũng bao quát việc xử lý các khoản nợ BHXH, BHYT, BHTN của người sử dụng lao động phát sinh từ các luật hiện hành như Luật BHXH 2014, Luật BHYT 2008, Luật Việc làm 2013 (cùng các luật sửa đổi bổ sung). Nếu đến hết ngày 30/6/2025 các khoản nợ này vẫn chưa được đóng hoặc chưa đầy đủ thì sẽ bị xử lý theo quy định về chậm đóng, trốn đóng của luật mới – với các chế tài nghiêm khắc hơn.

Như vậy, thời điểm hiện tại là giai đoạn “chốt sổ” quan trọng đối với các đơn vị, doanh nghiệp còn tồn đọng nợ BHXH, BHYT, BHTN. Nếu không khẩn trương hoàn thành nghĩa vụ tài chính trước ngày 1/7/2025, doanh nghiệp sẽ đối mặt với rủi ro pháp lý lớn hơn, phải gánh thêm chi phí phát sinh và chịu các hậu quả về hình ảnh, uy tín. Đây là lời cảnh báo mạnh mẽ và cũng là thời cơ cuối để các doanh nghiệp chấn chỉnh, tuân thủ đầy đủ các quy định về BHXH, BHYT, đảm bảo quyền lợi cho người lao động cũng như sự phát triển bền vững của chính mình.

T.An