Phát triển kinh tế tư nhân gắn tăng trưởng xanh: Cú hích chính sách
Kinh tế tư nhân được kỳ vọng tiên phong trong tăng trưởng xanh; chuyên gia nhấn mạnh cần khung pháp lý và tài chính minh bạch để doanh nghiệp bứt phá.
Cơ hội từ làn sóng xanh
Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp trên 50% GDP và tạo việc làm cho hơn 80% lao động cả nước. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, kinh tế tư nhân được kỳ vọng trở thành lực lượng tiên phong dẫn dắt tiến trình tăng trưởng xanh.
Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp tư nhân đã mạnh dạn bước vào “cuộc chơi xanh”. Vinamilk xây dựng mô hình trang trại sinh thái, xử lý chất thải chăn nuôi phát điện và tái sử dụng nước sản xuất, hướng đến kinh tế tuần hoàn. Tập đoàn Trung Nam đầu tư hàng loạt dự án điện gió, điện mặt trời với tổng công suất hàng nghìn MW, góp phần gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo quốc gia. Công ty Nước Thái Bình (TBW) triển khai hệ thống xử lý nước công nghệ châu Âu, giảm phát thải khí nhà kính trong quy trình.
Ngoài ra, Tôn Hoa Sen đang đầu tư công nghệ tái chế chất thải công nghiệp để giảm lượng xỉ thép thải ra môi trường. Suntory PepsiCo Việt Nam đưa vào vận hành dây chuyền sản xuất sử dụng năng lượng mặt trời, giảm lượng nhựa nguyên sinh trong bao bì.
Những mô hình này không chỉ thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường mà còn mở ra lợi thế cạnh tranh.
Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đang ngày càng chịu áp lực từ yêu cầu xanh hóa tại các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản. Tuân thủ bộ tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị) đã trở thành “giấy thông hành” bắt buộc. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để doanh nghiệp tư nhân tái cấu trúc mô hình sản xuất.
PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Phát triển Cộng đồng, nhấn mạnh: “Tăng trưởng xanh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là chìa khóa để kinh tế tư nhân Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp cần chủ động đầu tư công nghệ sạch, quản trị tài nguyên hiệu quả, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu theo hướng bền vững.”
Thách thức và yêu cầu chính sách
Dù có nhiều triển vọng, kinh tế tư nhân vẫn gặp không ít rào cản. Chi phí đầu tư công nghệ xanh còn cao so với khả năng của phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tiếp cận vốn xanh vẫn khó khăn do thiếu cơ chế rõ ràng và thủ tục còn phức tạp. Khung pháp lý và tiêu chí phân loại xanh quốc gia mới ban hành chưa thực sự đi vào thực tiễn, khiến nhiều doanh nghiệp lúng túng khi chứng minh dự án đủ chuẩn.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hải - Chuyên gia kinh tế cao cấp GIZ, phân tích: "Chính sách đột phá của Việt Nam… nền tảng đầu tiên của quá trình chuyển đổi xanh chính là xác định và phân loại các hoạt động xanh. Đây là bước đi cơ bản để xây dựng chuẩn mực, khung pháp lý và chính sách khuyến khích, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tài chính xanh trong nước và quốc tế. Nếu thiếu một hệ thống phân loại rõ ràng, doanh nghiệp sẽ khó được hỗ trợ, còn thị trường lại thiếu cơ sở minh bạch để định hướng đầu tư.”
Một thách thức khác là sự chênh lệch giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ. Trong khi các tập đoàn có đủ tiềm lực để đầu tư công nghệ và chuẩn hóa báo cáo ESG, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn loay hoay tìm hướng đi phù hợp.
Nhà báo Nguyễn Văn Toàn, Tổng Biên tập Tạp chí Môi trường và Cuộc sống, cho rằng: “Sự kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế tư nhân và bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Các mô hình kinh doanh xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng sạch… đang mở ra hướng đi mới không chỉ vì lợi ích kinh tế mà còn vì trách nhiệm xã hội và tương lai của các thế hệ mai sau.”
Để tháo gỡ nút thắt, giới chuyên gia đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đa dạng hóa công cụ tài chính xanh như trái phiếu và quỹ bảo lãnh tín dụng xanh, đồng thời đẩy mạnh đào tạo và hỗ trợ chuyển giao công nghệ sạch cho doanh nghiệp. Hợp tác công – tư cũng được coi là giải pháp quan trọng để xây dựng hạ tầng xanh quy mô lớn, từ năng lượng tái tạo, giao thông bền vững đến quản lý chất thải.
Việt Nam đang đứng trước cơ hội định hình lại mô hình tăng trưởng bằng con đường xanh. Nếu khung pháp lý được hoàn thiện và các công cụ tài chính xanh vận hành hiệu quả, kinh tế tư nhân sẽ không chỉ góp phần tăng trưởng GDP mà còn trở thành lực lượng tiên phong đưa đất nước vào quỹ đạo phát triển bền vững.
Duy Khánh
