Nhu cầu vốn cuối năm tăng, doanh nghiệp khó kỳ vọng vốn rẻ

Theo báo cáo kinh tế - xã hội quý III và chín tháng của Cục Thống kê, đến ngày 28/9/2026, vốn huy động của các tổ chức tín dụng tăng 9,78% so với cuối năm 2025, trong khi tín dụng của nền kinh tế tăng 10,89%. Cùng kỳ năm trước, hai mức tăng tương ứng là 9,99% và 13,37%. Như vậy, tín dụng năm nay tăng chậm hơn cùng kỳ, nhưng khoảng cách giữa cho vay và huy động vẫn chưa được thu hẹp. Số liệu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy đến ngày 30/9, tổng dư nợ toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ năm trước.

Chiều hướng này khó đảo ngược trong những tháng tới. Kết quả điều tra xu hướng kinh doanh quý IV của NHNN cho thấy nhu cầu vay của nhóm khách hàng tổ chức tiếp tục cao hơn nhóm cá nhân, trong đó nhu cầu của doanh nghiệp nhỏ và vừa có dấu hiệu tăng rõ rệt. Các tổ chức tín dụng kỳ vọng trong quý IV huy động tăng bình quân 4,1% còn tín dụng tăng 5,3%; cả năm, huy động tăng 14,3% và tín dụng tăng 16,4%. Chứng khoán TCBS lưu ý quý cuối năm thường là giai đoạn tín dụng tăng tốc: riêng năm 2025, tăng trưởng tín dụng tăng thêm 5,2 điểm phần trăm trong quý IV, và với dự báo tín dụng cả năm 2026 khoảng 16%, cuộc đua giành nguồn vốn sẽ còn căng thẳng.

Khi cầu vốn lớn hơn khả năng cung ứng, các ngân hàng buộc phải cạnh tranh để huy động tiền gửi. Hiện lãi suất huy động kỳ hạn 6–12 tháng neo ở mức trên 9%/năm; một số ngân hàng còn phát hành trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi với lãi suất trên 10%/năm, như lô trái phiếu 10 năm trị giá 200 tỷ đồng của PVcomBank với lãi suất 10,5%/năm. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, ngoài nhu cầu vốn tăng mạnh, tiền gửi còn phải cạnh tranh với các kênh đầu tư khác như chứng khoán, bất động sản, vàng và tài sản số, nên dư địa giảm lãi suất trong nước hiện không còn nhiều.

Áp lực chi phí đầu vào đã bắt đầu truyền sang phía cho vay. Từ ngày 1/10, ACB nâng lãi suất cơ sở lên 9,5%/năm, tăng 0,3 điểm phần trăm so với mức áp dụng từ 1/8. Theo biểu lãi suất của VPBank có hiệu lực từ 18/9, lãi suất cơ sở với nhiều khoản vay có tài sản bảo đảm của khách hàng cá nhân nằm trong khoảng 11–13%/năm, có nơi lên tới 13,5%/năm tùy chu kỳ điều chỉnh. Techcombank áp dụng biểu mới từ 15/9 với lãi suất cơ sở chuẩn 9%/năm cho vay thế chấp, riêng vay tín chấp lên 13%/năm. Theo TCBS, các ngân hàng tư nhân như LPB, VIB và TCB tiếp tục điều chỉnh lãi suất cho vay, trong khi nhóm quốc doanh Big4, trừ BIDV, gần như giữ nguyên, cho thấy mức độ tác động không đồng đều giữa các nhà băng.

Với người vay, vấn đề không chỉ là mặt bằng chung mà còn là thời điểm tái định giá. Một doanh nghiệp bất động sản tại Hà Nội vay 57 tỷ đồng kỳ hạn chín tháng vừa nhận thông báo từ ngân hàng tăng lãi suất từ 10,6%/năm lên 15,3%/năm kể từ ngày 28/9, chỉ khoảng một tháng sau khi giải ngân. Dù đây là một trường hợp cụ thể, câu chuyện phản ánh rủi ro của các khoản vay thả nổi: lãi suất thực tế thường bằng lãi suất cơ sở hoặc tham chiếu cộng biên độ trong hợp đồng, và chu kỳ điều chỉnh một, ba, sáu hay 12 tháng quyết định thời điểm mức lãi mới được áp dụng.

Nhóm chịu tác động rõ nhất, theo giới phân tích, là các khoản vay hết thời gian ưu đãi và sắp đến kỳ điều chỉnh. Với dư nợ lớn, chỉ một thay đổi nhỏ của lãi suất tham chiếu cũng có thể làm tiền lãi phải trả tăng đáng kể. Điều này đặc biệt nhạy cảm với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn có sức chống chịu thấp hơn, trong khi chính Thủ tướng Chính phủ, tại kết luận phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9, cũng chỉ rõ mặt bằng lãi suất còn tương đối cao và doanh nghiệp nhỏ và vừa còn khó tiếp cận vốn, tín dụng.

Theo đại diện NHNN, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) đã phát tín hiệu thắt chặt, nhiều khả năng tiếp tục tăng lãi suất vào tháng 12; Ngân hàng Trung ương châu Âu đã tăng các mức lãi suất chủ chốt thêm 0,25 điểm phần trăm vào ngày 10/9, còn Ngân hàng Trung ương Nhật Bản nâng lãi suất điều hành từ 1% lên 1,25%/năm vào ngày 18/9, mức cao nhất trong 31 năm. NHNN cho biết sẽ tiếp tục quản lý lãi suất trong mối tương quan với tỷ giá, đồng thời vừa thận trọng với lạm phát vừa tìm giải pháp hỗ trợ tăng trưởng.

Trong nước, bài toán điều hành đang chịu hai áp lực cùng lúc. Tăng trưởng GDP quý III đạt 9,95%, cao nhất trong 15 năm, nhưng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số cả năm, GDP quý IV phải tăng trên 12,5%. Trong khi đó, chỉ số giá tiêu dùng bình quân chín tháng tăng 4,52%, cao hơn mục tiêu đề ra. Theo dự báo của Maybank, quý IV tín dụng thường tăng tốc khi các ngân hàng đẩy mạnh cho vay trước chu kỳ hạn mức tiếp theo, còn đầu tư hạ tầng duy trì nhu cầu vốn, qua đó giữ lãi suất ở mức cao. TCBS dự báo lãi suất sẽ đi ngang ở vùng cao, còn chuyên gia Agriseco nhận định khó có khả năng giảm từ nay đến cuối năm.

Bức tranh cuối năm cho thấy nền kinh tế không thiếu nhu cầu vốn, mà thiếu nguồn vốn trung, dài hạn đủ rẻ và đủ rộng để đáp ứng tốc độ tăng trưởng mục tiêu. Cầu tín dụng mạnh là tín hiệu cho thấy sản xuất, kinh doanh đang mở rộng, nhưng đồng thời khiến việc kỳ vọng lãi suất giảm trong ngắn hạn trở nên thiếu thực tế. Khi áp lực từ lãi suất quốc tế, lạm phát và cạnh tranh huy động vẫn hiện hữu, doanh nghiệp nên coi lãi suất ở vùng cao là điều kiện kinh doanh của những tháng còn lại trong năm, từ đó chủ động quản trị dòng tiền và cơ cấu nguồn vốn thay vì chờ đợi một đợt giảm lãi suất khó xảy ra sớm.

Minh Trí