Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: Quy mô mở rộng, cơ hội huy động vốn phân hóa

Theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) tổng hợp từ HNX và UBCKNN, lũy kế 9 tháng năm 2026, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt 428.527 tỷ đồng, tăng khoảng 1% so với cùng kỳ, gồm 370.572 tỷ đồng phát hành riêng lẻ và 57.955 tỷ đồng phát hành ra công chúng. Riêng tháng 9 có 38 đợt phát hành với tổng giá trị 47.107 tỷ đồng, giảm 27% so với tháng trước và giảm 7% so với cùng kỳ; trong đó phát hành riêng lẻ chiếm 42.190 tỷ đồng, công chúng 4.917 tỷ đồng.

Giá trị giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tháng 9 đạt 148.581 tỷ đồng, bình quân 7.429 tỷ đồng mỗi phiên, tăng 15,17% so với tháng 8 nhưng giảm 1,6% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 9 tháng, giá trị giao dịch đạt 1.189.027 tỷ đồng, tăng 17,8%. Phát hành mới đi ngang trong khi giao dịch tăng cho thấy thị trường đang xoay vòng nhiều hơn là mở rộng nguồn vốn mới.

Theo VBMA, ngân hàng chiếm 53% tổng giá trị phát hành 9 tháng, bất động sản chiếm 40%. Số liệu của FiinRatings đến ngày 24/9 cho tỷ trọng tương ứng là 49,2% và 41,5% với trái phiếu nội tệ. Dù cách tính khác nhau, cả hai nguồn cùng cho thấy hai nhóm này chiếm hơn 90% nguồn cung, các ngành còn lại chưa đến 10%. Ngân hàng phát hành để bổ sung vốn trung dài hạn, tăng vốn cấp 2 và đáp ứng nhu cầu tăng trưởng tín dụng; bất động sản quay lại kênh trái phiếu chủ yếu để tái cấp vốn, cơ cấu dòng tiền và duy trì tiến độ dự án.

Ở nhóm bất động sản, theo thống kê của VIS Rating, 28 doanh nghiệp phát hành 61 lô với tổng giá trị 149.455 tỷ đồng trong 9 tháng, tập trung ở một số chủ đầu tư lớn: Vinhomes 31.000 tỷ đồng, Hưng Long 14.000 tỷ đồng, Hưng Phát Invest Hà Nội 9.300 tỷ đồng. Riêng tháng 9, Vinhomes phát hành hai lô tổng giá trị 10.000 tỷ đồng, còn Masterise Lumiere Office phát hành lô 7.000 tỷ đồng kỳ hạn 4 năm. VIS Rating nhận định nhóm này phụ thuộc nhiều hơn vào vốn trái phiếu chi phí cao khi tín dụng bất động sản tăng 8,6% nửa đầu năm, thấp hơn mức 15% cùng kỳ 2025, còn phát hành cổ phiếu chỉ đạt 350 tỷ đồng, giảm 86%. FiinRatings cũng nhấn mạnh nguồn cung tập trung khiến việc tăng giá trị phát hành chưa đồng nghĩa khả năng tiếp cận vốn được mở rộng đồng đều.

Báo cáo “Tâm điểm Thị trường vốn nợ Việt Nam 2026” công bố ngày 8/10 cho thấy, lãi suất phát hành bình quân gia quyền của nhóm tổ chức tín dụng trong quý III (số liệu đến 14/9) đạt 8,80%, so với 6,11% cùng kỳ năm trước. Nhóm chứng khoán tăng từ 7,72% lên 9,68%; bất động sản từ 10,34% lên 10,75%; du lịch và giải trí từ 9,73% lên 10,77%. FiinRatings giải thích mức tăng đến từ cơ cấu phát hành nghiêng về trái phiếu bất động sản lãi suất cao và việc định giá lại rủi ro khi lãi suất huy động tăng. Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, ngân hàng phải nâng lãi suất tiền gửi, phần chi phí tăng thêm truyền sang lãi suất cho vay và trái phiếu; với các lô thả nổi tham chiếu theo tiền gửi, nghĩa vụ trả lãi cũng tăng theo.

Trên thị trường thứ cấp, lợi suất đáo hạn bình quân của nhóm tổ chức tín dụng tăng từ 6,34% lên 8,46%, nhóm chứng khoán từ 8,64% lên 10,18%, trong khi bất động sản giảm nhẹ từ 8,14% xuống 8,02%. FiinRatings lưu ý giao dịch tập trung vào trái phiếu sắp đáo hạn của các tổ chức phát hành lâu năm, nên diễn biến này chưa phản ánh chi phí huy động của cả ngành đã giảm. Tổ chức này dự báo chi phí vốn đi ngang trong quý IV, chưa có xu hướng giảm rõ rệt. Mặt bằng đó tạo lợi thế tương đối cho doanh nghiệp có tín nhiệm tốt, còn các tổ chức yếu hơn nhiều khả năng phải trì hoãn hoặc thu hẹp quy mô phát hành.

Ở chiều thanh toán, doanh nghiệp mua lại trước hạn hơn 17.900 tỷ đồng trái phiếu trong tháng 9, thấp hơn 56% so với cùng kỳ. VBMA ước tính giá trị trái phiếu đáo hạn trong ba tháng còn lại của năm vượt 70.000 tỷ đồng. Báo cáo cũng ghi nhận 3 mã trái phiếu phát sinh mới tình trạng chậm trả lãi, gốc với giá trị lãi chậm trả 167,8 tỷ đồng, cùng một mã gia hạn ngày đáo hạn. Con số này không lớn so với quy mô thị trường, nhưng đặt ra yêu cầu chuẩn bị dòng tiền cho doanh nghiệp, bên cạnh việc tìm kiếm nguồn tài trợ mới.

FiinRatings cho biết quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam tương đương 10,4% GDP, còn thấp so với Thái Lan 23,39%, Singapore 26,73% và Malaysia 54,6%. Triển vọng nguồn cung gắn với nhu cầu của ngân hàng: khoảng 95% trong tổng số khoảng 203.000 tỷ đồng đã đăng ký chào bán đến từ ngân hàng, chủ yếu là ngân hàng thương mại Nhà nước và cổ phần lớn, kỳ hạn từ 5 năm trở lên. Nếu được triển khai, các kế hoạch này sẽ kéo dài kỳ hạn bình quân của thị trường từ đầu năm 2027. Ngược lại, việc khôi phục tỷ lệ dùng nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn lên 40%, nới tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động và loại trừ các dự án lớn khỏi hạn mức tín dụng làm giảm một động lực phát hành trái phiếu trung, dài hạn để đáp ứng tỷ lệ an toàn, dù nhu cầu bổ sung vốn cấp 2 vẫn còn.

Theo ước tính tham khảo của FiinRatings, trái phiếu USD kỳ hạn 5 năm của doanh nghiệp hàng đầu có chi phí khoảng 8,45%, nhưng nếu hoán đổi sang đồng Việt Nam, tổng chi phí có thể lên khoảng 11,8%, chưa gồm phí thu xếp và cấu trúc; xếp hạng tín nhiệm quốc gia dưới mức đầu tư và mặt bằng lãi suất Mỹ cao tiếp tục hạn chế khả năng tiếp cận vốn quốc tế với chi phí thấp.

Theo FiinRatings, tín dụng ngân hàng không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn của chương trình đầu tư giai đoạn 2026-2030, vì vậy thị trường trái phiếu cần mở rộng nhóm tổ chức phát hành sang hạ tầng, tiện ích, giao thông và phát triển cơ sở nhà đầu tư tổ chức để có nguồn vốn kỳ hạn phù hợp. Đây cũng là thước đo đúng của sự phát triển: không chỉ là tổng giá trị phát hành, mà là số lượng và sự đa dạng của doanh nghiệp phát hành, kỳ hạn bình quân và chiều sâu nhà đầu tư. Trong khi chờ thị trường trưởng thành, nhà đầu tư cần đọc kỹ mục đích sử dụng vốn, tài sản bảo đảm, dòng tiền trả nợ và xếp hạng tín nhiệm của tổ chức phát hành, bởi mặt bằng lãi suất cao luôn đi kèm rủi ro tương ứng.

Minh Trí