Hạ lãi suất cho vay: Thêm cơ hội tiếp cận vốn cho người dân, doanh nghiệp

Theo thông tin từ Văn phòng Chính phủ, cuộc họp về điều hành chính sách tiền tệ những tháng cuối năm nhằm triển khai chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các nghị quyết, kết luận của Trung ương, trong đó có Kết luận 106 ban hành ngày 15/10, với trọng tâm là giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp, người dân và thúc đẩy tăng trưởng.

Chính phủ nhận định mặt bằng lãi suất cho vay hiện còn cao, ảnh hưởng đến chi phí vốn, hoạt động sản xuất, kinh doanh và khả năng tiếp cận tín dụng. Phó Thủ tướng yêu cầu NHNN và các tổ chức tín dụng đánh giá, rút kinh nghiệm việc thực hiện các giải pháp ổn định lãi suất thời gian qua, đồng thời khẩn trương triển khai giải pháp giảm mặt bằng lãi suất.

Thống đốc NHNN được giao trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về hiệu quả thực hiện và bảo đảm thanh khoản cho hệ thống. Cơ quan quản lý cũng được yêu cầu tăng thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các tổ chức tín dụng không chấp hành chỉ đạo hoặc cạnh tranh lãi suất không lành mạnh.

Đáng chú ý, cùng với yêu cầu giảm lãi suất là yêu cầu kiểm soát chặt nợ xấu, nhất là trong lĩnh vực bất động sản. Phó Thủ tướng cũng đề nghị tái cấp vốn với lãi suất hợp lý cho các ngân hàng tham gia chương trình cho vay nhà ở xã hội.

Tại họp báo quý III/2026 ngày 7/10, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết đến ngày 20/9, lãi suất tiền gửi bình quân của các giao dịch phát sinh mới là 6,38%/năm, tăng 1,15 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Theo NHNN, tốc độ tăng lãi suất đang chậm lại và mặt bằng lãi suất cơ bản xoay quanh mức mới.

Trong khi đó, tín dụng vẫn tăng nhanh. Đến ngày 30/9, dư nợ toàn hệ thống đạt 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và 16,69% so với cùng kỳ năm trước. NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành để tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng tiếp cận vốn chi phí thấp, đồng thời yêu cầu các ngân hàng công bố lãi suất cho vay trên website để khách hàng đối chiếu. Nói cách khác, chi phí vốn đầu vào của ngân hàng đã nhích lên trong khi nhu cầu vay vẫn lớn. Đó là lý do lãi suất cho vay khó giảm nếu chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính.

Theo Cổng thông tin Chính phủ, sau cuộc họp tháng 4/2026, NHNN yêu cầu các ngân hàng giảm lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, giảm lãi suất niêm yết và lãi suất cho vay, đồng thời tăng kiểm tra tại các chi nhánh. Chỉ đạo này được nhắc lại qua Thông báo 117/TB-NHNN ngày 10/4/2026 và Công văn 4190/NHNN-CSTT ngày 21/5/2026.

Từ tháng 8/2026, NHNN yêu cầu các ngân hàng xây dựng và công bố các chương trình tín dụng ưu đãi hướng tới động lực tăng trưởng và doanh nghiệp nhỏ và vừa, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng. Theo Investing.com, nhóm Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank đã công bố các gói tín dụng theo hướng này. Một số ngân hàng cổ phần cũng điều chỉnh, như Nam A Bank giảm 0,1-0,3 điểm phần trăm lãi suất vay mua nhà và tiêu dùng, và tối đa 0,5 điểm phần trăm biểu lãi suất cho vay niêm yết doanh nghiệp.

Theo bảng tổng hợp lãi suất tham khảo tháng 10/2026, lãi suất vay thế chấp tại nhiều ngân hàng dao động từ khoảng 6% đến gần 11%/năm, trong khi vay tín chấp có thể lên tới 17-24%/năm tùy ngân hàng và sản phẩm. Đây là mức niêm yết tham khảo, thực tế phụ thuộc hồ sơ, tài sản bảo đảm và thời điểm vay.

Với vay mua nhà, nhiều ngân hàng đưa ra lãi suất ưu đãi trong thời gian đầu, chẳng hạn gói “Ngôi nhà đầu tiên” quy mô 30.000 tỷ đồng của BIDV, lãi suất 9,5%/năm trong 12 tháng. Song theo Tạp chí Thương Gia, lãi suất sau ưu đãi có thể lên tới 16-17%/năm, khiến bài toán dòng tiền dài hạn vẫn là áp lực. Khoảng cách này cho thấy điều người vay cần quan tâm không chỉ là mức lãi suất ghi trên quảng cáo, mà là lãi suất bình quân trong cả vòng đời khoản vay.

Nếu mục tiêu giảm 1,5-2% được thực hiện, doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ hưởng lợi rõ nhất, vì chi phí vốn là khoản chi lớn trong cơ cấu giá thành. Nhóm vay mua nhà cũng được kỳ vọng nhẹ gánh hơn, nhất là trong bối cảnh nhiều dự án nhà ở xã hội đang mở bán.

Ở mảng nhà ở xã hội, NHNN cho biết chương trình cho vay theo Nghị quyết 33/NQ-CP đã mở rộng từ quy mô ban đầu 120.000 tỷ đồng với bốn ngân hàng thương mại Nhà nước lên hơn 153.000 tỷ đồng với 11 ngân hàng. Việc Chính phủ yêu cầu tái cấp vốn lãi suất hợp lý cho các ngân hàng tham gia chương trình này là tín hiệu hỗ trợ trực tiếp cho người thu nhập thấp.

Bên cạnh đó, số liệu của NHNN cho thấy CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đều là mức cao trong nhiều năm so với cùng kỳ. Giá dầu thế giới cũng đang neo cao, theo báo cáo giá xăng dầu ngày 15/10.

Cạnh tranh huy động cũng là một lực cản. Theo Vietstock, bên cạnh biểu lãi suất niêm yết đang hạ nhiệt, nhiều ngân hàng vẫn tung gói huy động đặc biệt đẩy lãi suất thực tế lên 8,9-9,8%/năm. Khi chi phí vốn đầu vào như vậy, việc giảm mạnh lãi suất cho vay đại trà sẽ ảnh hưởng đến biên lợi nhuận, trừ khi ngân hàng tiết giảm chi phí vận hành và chấp nhận chia sẻ.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, trong lúc chờ các chính sách đi vào thực chất, người vay có thể chủ động hơn theo ba hướng. Thứ nhất, so sánh lãi suất công khai trên website của các ngân hàng, vì NHNN yêu cầu công bố đầy đủ các chương trình và gói tín dụng. Thứ hai, hỏi rõ lãi suất sau ưu đãi, cách tính lãi suất thả nổi và các khoản phí phạt trả nợ trước hạn trước khi ký hợp đồng. Thứ ba, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp thuộc lĩnh vực ưu tiên nên chủ động hỏi về các gói thấp hơn bình quân ít nhất 1 điểm phần trăm đã được công bố từ tháng 8.

Khi nhà quản lý tiếp tục thúc đẩy giảm mặt bằng lãi suất, câu hỏi then chốt vẫn là: lãi suất có thực sự đến được với người cần vốn hay không. Chỉ đạo đã rõ, nhưng kết quả cuối cùng sẽ được đo bằng biểu lãi suất thực tế mà doanh nghiệp và người dân phải trả.

Hoàng Nguyễn