Ngành bán lẻ trước cơ hội tăng trưởng mới

Theo dõi KT&TD trên

Tốc độ phục hồi có thể chưa bùng nổ, nhưng các chỉ số nền tảng cho thấy cấu trúc thị trường đang được củng cố vững chắc hơn, tạo tiền đề cho một giai đoạn tăng trưởng mới, bền vững và chất lượng hơn trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Theo số liệu từ Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng năm 2025 đạt trên 7.000 nghìn tỷ đồng, tăng xấp xỉ 9–10% so với năm trước. Quy mô thị trường ước tính khoảng 269 tỷ USD, trong đó riêng bán lẻ hàng hóa chiếm hơn 200 tỷ USD. Đây là mức tăng trưởng đáng chú ý trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, đồng thời phản ánh sức chống chịu tương đối tốt của thị trường nội địa.

Dù vậy, tốc độ tăng trưởng kép giai đoạn 2022–2025 vẫn thấp hơn thời kỳ trước dịch. Điều này không hẳn là tín hiệu tiêu cực, mà cho thấy dư địa tăng trưởng còn rộng mở. Khi nền kinh tế dần ổn định, thu nhập người dân cải thiện và các chính sách hỗ trợ được triển khai đồng bộ, cầu tiêu dùng có khả năng phục hồi mạnh hơn, tạo lực đẩy cho bán lẻ.

Một trong những động lực quan trọng là định hướng chính sách rõ ràng. Quyết định số 2326/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ đến năm 2030 đặt mục tiêu tăng trưởng doanh số bình quân 11–11,5%/năm. Song song đó, Nghị quyết 23/NQ-CP xác định tổng mức bán lẻ năm 2026 cần tăng 13–15%. Đây không chỉ là chỉ tiêu kinh tế, mà còn là bước đi chiến lược nhằm củng cố vai trò của thị trường nội địa như một trụ đỡ trong bối cảnh xuất khẩu chịu nhiều biến động.

Bên cạnh chính sách kích thích tiêu dùng và điều chỉnh thuế, một yếu tố mang tính cấu trúc là sự thay đổi môi trường cạnh tranh. Việc chuẩn hóa nghĩa vụ thuế đối với hộ kinh doanh được kỳ vọng tạo sân chơi minh bạch hơn giữa khu vực chính thức và phi chính thức. Khi chi phí tuân thủ và quản trị trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, lợi thế sẽ nghiêng về các doanh nghiệp có quy mô, hệ thống vận hành bài bản và chuỗi cung ứng tối ưu.

Xu hướng chuyển dịch từ kênh truyền thống sang kênh hiện đại cũng ngày càng rõ nét. Hành vi tiêu dùng thay đổi nhanh chóng dưới tác động của đô thị hóa, gia tăng thu nhập và chuyển đổi số. Người tiêu dùng ưu tiên trải nghiệm mua sắm tiện lợi, minh bạch nguồn gốc, thanh toán không tiền mặt và dịch vụ hậu mãi tốt. Điều này tạo cơ hội gia tăng thị phần cho các hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi và mô hình bán lẻ đa kênh.

Thương mại điện tử là điểm sáng nổi bật. Quy mô thị trường năm 2025 ước đạt khoảng 32 tỷ USD, tăng trên 20% và chiếm gần 12% tổng doanh thu bán lẻ. Việt Nam thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Sự bùng nổ này cho thấy chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà là trụ cột chiến lược. Doanh nghiệp nào làm chủ dữ liệu khách hàng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo nhu cầu và cá nhân hóa trải nghiệm sẽ có lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Ở cấp độ doanh nghiệp, nhiều tập đoàn đã chủ động tái cấu trúc để đón đầu chu kỳ mới. Masan Group tiếp tục tập trung vào nền tảng bán lẻ tiêu dùng thông qua WinCommerce, với kế hoạch mở rộng hàng nghìn cửa hàng trong giai đoạn tới, đặc biệt tại khu vực nông thôn và đô thị mới nổi. Việc đẩy mạnh số hóa chuỗi vận hành, tối ưu logistics và phát triển mô hình cửa hàng tiện lợi quy mô nhỏ cho thấy chiến lược tăng trưởng dựa trên hiệu quả thay vì mở rộng bằng mọi giá.

Trong khi đó, Saigon Co.op định hướng phát triển bền vững, ưu tiên hàng Việt, nhãn riêng và sản phẩm thân thiện môi trường. Chiến lược lấy người tiêu dùng làm trung tâm, kết hợp quản trị dữ liệu và bán lẻ đa kênh, phản ánh sự chuyển dịch từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh về giá trị và trải nghiệm.

Các yếu tố nhân khẩu học cũng đang ủng hộ bán lẻ. Việt Nam có quy mô dân số hơn 100 triệu người, tầng lớp trung lưu gia tăng và tốc độ đô thị hóa nhanh. Dù quá trình già hóa dân số là xu hướng dài hạn, giai đoạn hiện tại vẫn được xem là “cửa sổ vàng” để mở rộng tiêu dùng nội địa. Mức chi tiêu bình quân đầu người tăng dần sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với sản phẩm chất lượng cao, an toàn và có thương hiệu rõ ràng.

Tuy nhiên, cơ hội luôn song hành với thách thức. Để đạt mục tiêu tăng trưởng 13–15% trong năm 2026, cần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hoàn thiện khung pháp lý cho giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, thanh toán số và quản lý chất lượng hàng hóa trực tuyến. Song song đó là yêu cầu đầu tư mạnh vào hạ tầng thương mại và logistics: trung tâm phân phối vùng, kho lạnh, hệ thống giao hàng nhanh và quản trị tồn kho thông minh.

Về dài hạn, tăng trưởng của ngành bán lẻ sẽ không chỉ dựa trên mở rộng quy mô, mà dựa trên nâng cao năng suất, tối ưu chuỗi giá trị và phát triển bền vững. Doanh nghiệp cần kết hợp công nghệ, dữ liệu và hiểu biết sâu sắc về hành vi tiêu dùng để xây dựng mô hình linh hoạt, thích ứng nhanh với biến động thị trường.

Từ mức tăng khoảng 10% năm 2025, mục tiêu cao hơn trong năm 2026 là thách thức nhưng khả thi. Với quy mô hàng trăm tỷ USD, dân số đông, chuyển đổi số mạnh mẽ và chính sách hỗ trợ đồng bộ, ngành bán lẻ Việt Nam đang đứng trước cơ hội tăng trưởng mới. Nếu tận dụng tốt các động lực cấu trúc và cải thiện năng lực cạnh tranh, bán lẻ không chỉ là lĩnh vực kinh doanh sôi động mà còn tiếp tục giữ vai trò trụ đỡ chiến lược của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển tiếp theo.