Mặt trái của những thương vụ M&A đình đám

Theo dõi KT&TD trên

Nhiều tập đoàn đa quốc gia đã không ngần ngại chi ra những khoản tiền khổng lồ, từ hàng chục triệu đến hàng tỷ USD, với kỳ vọng thâu tóm các thương hiệu "đầu đàn" để nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần.

Tuy nhiên, khi ánh hào quang của những buổi ký kết dần tan đi, thực tế khắc nghiệt đã hiện rõ với những khoản lỗ kỷ lục, giá trị cổ phiếu bốc hơi và những chuỗi cửa hàng từng được coi là huyền thoại nay rơi vào cảnh tan đàn xẻ nghé. Những thất bại này không chỉ để lại những con số âm trên bảng cân đối kế toán mà còn là bài học xương máu về sự lệch pha giữa sức mạnh tài chính và khả năng thấu hiểu văn hóa tiêu dùng bản địa.

Sabeco và cái bẫy đòn bẩy tài chính của đại gia Thái

Nhắc đến các thương vụ thâu tóm kinh điển, không thể không kể đến việc tập đoàn ThaiBev đã chi tới 4,8 tỷ USD vào cuối năm 2017 để nắm quyền kiểm soát Sabeco, đơn vị khi đó đang nắm giữ hơn 40% thị phần bia tại Việt Nam. Đây được coi là một bước đi đầy tham vọng nhằm hiện thực hóa giấc mơ thống trị ngành đồ uống Đông Nam Á. Thế nhưng, sau gần 10 năm chung nhà, bức tranh lợi nhuận lại mang những gam màu ảm đạm hơn nhiều so với dự tính ban đầu. Giá trị cổ phiếu của ông lớn ngành bia này đã ghi nhận mức sụt giảm sâu tới khoảng 65% so với thời điểm mua vào, khiến hàng chục nghìn tỷ đồng vốn hóa bốc hơi một cách chóng vánh.

Điều đáng nói hơn chính là áp lực từ các khoản vay khổng lồ để thực hiện thương vụ này đã tạo nên một "gọng kìm" tài chính. Dù mỗi năm Sabeco vẫn đều đặn chi trả cổ tức, nhưng số tiền này dường như vẫn chỉ như muối bỏ bể khi so với chi phí lãi vay mà tập đoàn mẹ phải gánh chịu hàng tháng. Đây là ví dụ điển hình cho việc sử dụng đòn bẩy tài chính quá đà trong một thị trường đầy biến động, nơi mà những chính sách quản lý đồ uống có cồn ngày càng siết chặt và xu hướng tiêu dùng của giới trẻ đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các dòng đồ uống lành mạnh hơn.

Sự sụp đổ của một tượng đài bán lẻ điện máy

Một câu chuyện khác cũng gây chấn động không kém là sự lụi tàn của Nguyễn Kim sau khi về tay đại gia bán lẻ Central Retail. Từng được coi là "ông vua không ngai" trong ngành điện máy Việt Nam với những vị trí mặt tiền đắc địa và niềm tin tuyệt đối từ khách hàng, Nguyễn Kim chính là mục tiêu mà tập đoàn ngoại khao khát thâu tóm để hoàn thiện hệ sinh thái bán lẻ của mình. Tuy nhiên, kể từ khi được sở hữu hoàn toàn bởi chủ mới, thương hiệu này lại bắt đầu một hành trình trượt dài đầy thất vọng.

Doanh thu liên tục lao dốc, thị phần bị xâu xé bởi các đối thủ nội địa nhanh nhạy hơn, và hệ thống cửa hàng vốn là niềm tự hào nay phải thu hẹp một cách đau đớn. Đỉnh điểm là vào cuối năm 2025, Central Retail đã phải đưa ra quyết định cắt lỗ đầy cay đắng bằng việc bán lại toàn bộ thương hiệu này với mức định giá chỉ còn vài chục triệu USD. Khoản lỗ lũy kế ghi nhận lên tới hơn 5.000 tỷ đồng không chỉ là một con số tài chính mà còn là minh chứng cho sự thất bại trong việc chuyển đổi mô hình kinh doanh truyền thống sang kỷ nguyên số hóa, nơi mà trải nghiệm khách hàng và tốc độ giao hàng mới là yếu tố định đoạt thay vì những mặt bằng trưng bày hào nhoáng của quá khứ.

Hồi kết chóng vánh của những giấc mơ khởi nghiệp triệu đô

Trong khi các tập đoàn lớn gặp khó với các thương hiệu lâu đời, thì ở phân khúc khởi nghiệp, kịch bản cũng không hề kém phần kịch tính. The KAfe từng là một cái tên đại diện cho làn sóng startup thế hệ mới khi gọi vốn thành công 5,5 triệu USD từ các quỹ ngoại uy tín. Vào thời điểm 2015-2016, thương hiệu này xuất hiện như một biểu tượng của lối sống hiện đại, thu hút sự chú ý của toàn bộ giới trẻ. Thế nhưng, giấc mơ ấy chỉ kéo dài được vỏn vẹn 2 năm.

Sự can thiệp sâu của các quỹ đầu tư đi kèm với những điều khoản tài chính khắt khe đã vô tình bóp nghẹt sự sáng tạo của người sáng lập. Khi các chỉ số lợi nhuận không đạt như cam kết trong hợp đồng, quyền kiểm soát nhanh chóng bị tước bỏ, kéo theo đó là sự tan rã của đội ngũ nòng cốt. Kết cục của The KAfe là sự biến mất hoàn toàn trên bản đồ ẩm thực, để lại sự hụt hẫng cho người tiêu dùng và một bài học cay đắng về việc đánh đổi bản sắc để lấy sự tăng trưởng nóng bằng tiền của nhà đầu tư. Khi một thương hiệu được vận hành bằng những con số vô cảm trên bảng tính thay vì niềm đam mê và sự thấu hiểu khách hàng, sự sụp đổ chỉ còn là vấn đề thời gian.

Khi đồng tiền không thể mua được lòng tin của thị trường

Từ những thất bại kể trên, có thể thấy một sự thật hiển nhiên rằng thị trường Việt Nam chưa bao giờ là "mảnh đất dễ nuốt" đối với bất kỳ ai, dù họ có sở hữu tiềm lực tài chính hùng mạnh đến đâu. Sai lầm phổ biến nhất của các ông lớn ngoại quốc chính là tư duy cho rằng chỉ cần áp dụng những mô hình vận hành đã thành công ở quốc tế vào Việt Nam là sẽ hái được quả ngọt. Họ quên mất rằng người tiêu dùng Việt Nam có những đặc tính văn hóa vô cùng riêng biệt, từ thói quen ăn uống, cách thức mua sắm cho đến sự nhạy cảm về giá cả và sự trung thành đối với các giá trị bản địa. Bên cạnh đó, sự vươn lên mạnh mẽ của các doanh nghiệp nội địa vốn có lợi thế "sân nhà", hiểu rõ từng ngõ ngách của thị trường, đã tạo ra một áp lực cạnh tranh khủng khiếp mà các tập đoàn ngoại với bộ máy cồng kềnh khó lòng xoay xở kịp.

Sâu xa hơn, các thương vụ thâu tóm thường thất bại do sự thiếu nhất quán trong việc kế thừa và phát triển linh hồn của thương hiệu cũ. Khi một doanh nghiệp nội địa bị mua lại, cái mà người mua sở hữu là hệ thống hạ tầng và danh tiếng, nhưng cái họ dễ dàng đánh mất chính là sự gắn kết cảm xúc của nhân viên và khách hàng đối với thương hiệu đó. Việc thay đổi bộ máy quản lý một cách cơ học, áp đặt các quy trình cứng nhắc từ nước ngoài thường dẫn đến sự rạn nứt nội bộ và mất đi bản sắc vốn có. Trong ngành F&B hay bán lẻ, sự tinh tế trong dịch vụ và sự thấu cảm với khách hàng mới là thứ tạo nên giá trị thặng dư, chứ không phải là những con số doanh thu khô khan.

Những cuộc thâu tóm theo kiểu "cá lớn nuốt cá bé" bằng đòn bẩy tài chính rủi ro đang nhường chỗ cho những mối quan hệ hợp tác chiến lược bền vững hơn. Thị trường đã trở thành một bộ lọc tự nhiên, chỉ giữ lại những nhà đầu tư thực sự kiên nhẫn, có tầm nhìn dài hạn và sẵn lòng hòa nhập vào dòng chảy văn hóa địa phương. Sau những cú ngã ngựa đau đớn, các "người khổng lồ" giờ đây đã hiểu rằng: để thắng được tại Việt Nam, tiền là điều kiện cần, nhưng sự thấu hiểu và lòng trân trọng đối với bản sắc bản địa mới là điều kiện đủ để chạm tay vào thành công bền vững.

Bảo An