Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Hướng đi mới của các hợp tác xã
Từ các nương chè xanh mướt tại Thái Nguyên đến những mô hình nuôi trồng công nghệ cao ở Quảng Ninh, nhiều hợp tác xã đang xóa bỏ tư duy sản xuất lối cũ để chuyển mình thành những đơn vị kinh doanh đa giá trị, tích hợp du lịch, công nghệ và thương hiệu.
Chuyển mình từ nương chè truyền thống sang hệ sinh thái du lịch trải nghiệm
Khu vực kinh tế tập thể tại Việt Nam đang trải qua một bước chuyển mình có tính bước ngoặt. Nhắc tới Thái Nguyên, người ta thường nhớ ngay đến thủ phủ chè của cả nước với diện tích gần 22.400 ha. Tuy nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở việc cung ứng nguyên liệu thô hoặc sản xuất trà khô theo cách làm truyền thống, các hợp tác xã tại đây đang biến những đồi chè thành không gian du lịch sinh thái giàu tính bản địa. Mô hình này không chỉ nâng cao giá trị thương mại cho cây chè mà còn đóng vai trò là động lực chính đưa địa phương hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm du lịch xanh của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Điển hình cho xu hướng này là Hợp tác xã trà sạch Đạt Phát ở xã Vô Tranh. Bên cạnh việc sở hữu 4 sản phẩm OCOP đạt chuẩn 4 sao, đơn vị này đã chủ động liên kết với khoảng 30 hộ dân xung quanh để tạo nên vùng nguyên liệu tập trung rộng hàng trăm ha, đồng thời mở cửa đón du khách tới trải nghiệm thực tế. Khách tham quan không chỉ mua trà mà còn được nhập vai thành những người nông dân thực thụ, tự tay hái lá, sao chè, ướp trà sen và tìm hiểu nghệ thuật thưởng trà. Việc kết hợp khéo léo giữa sản xuất nông nghiệp với việc bảo tồn văn hóa di sản, tiêu biểu như điệu múa Tắc Xình của đồng bào Sán Chay hay các tour trải nghiệm đồi chè cổ thụ, đã giúp các hợp tác xã tạo ra một hệ sinh thái dịch vụ hoàn chỉnh. Sự chuyển dịch này chứng minh rằng giá trị gia tăng lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở từng kg trà thành phẩm, mà nằm ở trải nghiệm trọn vẹn và ký ức mà du khách nhận được.
Số hóa quy trình sản xuất và bứt phá kênh tiêu thụ thương mại điện tử
Nếu như câu chuyện tại Thái Nguyên đại diện cho tư duy đổi mới mô hình kinh doanh dựa trên bản sắc văn hóa, thì thực tiễn tại Quảng Ninh lại là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của công nghệ số trong việc giải bài toán năng lực cạnh tranh. Chuyển đổi số trong khu vực hợp tác xã không còn dừng lại ở mức độ phong trào, mà đã đi sâu vào vận hành thực tế thông qua việc ứng dụng phần mềm quản lý, dán mã QR truy xuất nguồn gốc và chủ động khai thác các kênh bán hàng trực tuyến.
Tại phường Hoành Bồ, Hợp tác xã Nông, lâm, ngư nghiệp Việt Hưng đã kết nối 60 hộ dân trên diện tích 15 ha ổi đạt chuẩn VietGAP để chế biến sâu ra các dòng sản phẩm như rượu ổi và nước ép. Để mở rộng thị trường, đơn vị này tập trung đầu tư cho hình ảnh sản phẩm, livestream bán hàng và phát triển kênh phân phối trên các nền tảng như TikTok, Facebook, Zalo cùng các sàn thương mại điện tử. Nhờ đó, khoảng 60% sản lượng của hợp tác xã hiện được tiêu thụ thẳng qua các kênh trực tuyến, giúp cắt giảm chi phí trung gian và gia tăng niềm tin nơi người tiêu dùng.
Xây dựng tài sản trí tuệ để gia tăng lợi thế cạnh tranh dài hạn
Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, tài sản lớn nhất của một đơn vị sản xuất không còn gói gọn ở diện tích đất đai hay quy mô máy móc, mà chuyển dịch mạnh mẽ sang tài sản trí tuệ. Đó là nhãn hiệu được bảo hộ, chỉ dẫn địa lý, thiết kế bao bì chuẩn chỉnh, dữ liệu vận hành số và câu chuyện thương hiệu mang đậm dấu ấn địa phương. Một sản phẩm OCOP được đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, có gắn mã QR rõ ràng và được truyền thông bài bản trên nền tảng số luôn sở hữu mức định giá cao hơn gấp nhiều lần so với các mặt hàng thô bán theo cách truyền thống.
Dù đã xuất hiện nhiều mô hình điểm thành công, bức tranh chung của khu vực hợp tác xã vẫn còn gặp không ít rào cản. Đa phần các đơn vị vẫn có quy mô nhỏ, nguồn vốn mỏng, thiếu hụt lực lượng lao động am hiểu công nghệ và kỹ năng quản trị số còn hạn chế. Để giải quyết triệt để các nút thắt này, sự đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò hết sức then chốt. Việc mở rộng các chương trình đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, xây dựng hạ tầng truy xuất nguồn gốc và kết nối với các giải pháp công nghệ mới như Internet vạn vật hay trí tuệ nhân tạo sẽ là nền tảng quan trọng. Khi đổi mới sáng tạo trở thành tư duy vận hành xuyên suốt, các hợp tác xã mới có thể tự tin xây dựng những thương hiệu mạnh, đủ sức đứng vững, vươn xa trên thị trường nội địa và quốc tế.
Bảo An
