Hợp tác xã kiểu mới – động lực phát triển kinh tế nông thôn
Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ để hội nhập kinh tế quốc tế, mô hình hợp tác xã kiểu mới đã và đang khẳng định vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.
Khác với những hợp tác xã theo kiểu cũ mang nặng tính hành chính, bao cấp, hợp tác xã kiểu mới hoạt động theo cơ chế thị trường, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và thực sự đem lại lợi ích thiết thực cho nông dân.
Sự ra đời của Luật Hợp tác xã đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc xây dựng và phát triển hợp tác xã theo hướng hiện đại. Theo đó, hợp tác xã được định nghĩa là tổ chức kinh tế tập thể, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên. Điểm mới cơ bản nhất chính là sự chuyển đổi từ tư duy "hợp tác xã vì sản xuất" sang "hợp tác xã vì thành viên", đặt quyền lợi và nhu cầu của nông dân lên hàng đầu.
Trong thực tiễn, hợp tác xã kiểu mới đã tạo ra những thay đổi tích cực cho bộ mặt nông thôn Việt Nam. Trên khắp các vùng miền, từ đồng bằng sông Hồng đến đồng bằng sông Cửu Long, những mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả đã trở thành điểm tựa vững chắc cho nông dân trong hành trình làm giàu. Các hợp tác xã này không chỉ hỗ trợ thành viên về giống cây trồng, vật nuôi, vật tư nông nghiệp, mà còn cung cấp dịch vụ kỹ thuật, tiêu thụ sản phẩm, và quan trọng hơn cả là liên kết với doanh nghiệp để tạo chuỗi giá trị bền vững.
Một trong những lợi thế lớn nhất của hợp tác xã kiểu mới là khả năng tập hợp sức mạnh của nhiều hộ nông dân nhỏ lẻ thành một tổ chức có quy mô, có thương hiệu và có sức cạnh tranh trên thị trường. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam vẫn còn manh mún, phân tán với quy mô canh tác nhỏ. Khi tham gia hợp tác xã, nông dân có thể tiếp cận được những công nghệ tiên tiến, những phương thức sản xuất hiện đại mà nếu làm đơn lẻ họ không thể có được. Từ đó, năng suất, chất lượng sản phẩm được nâng cao, chi phí sản xuất giảm xuống nhờ việc mua sắm vật tư tập trung với giá tốt hơn.
Hợp tác xã kiểu mới còn đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa nông dân với thị trường. Thay vì phải tự mình tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm và chấp nhận bị ép giá bởi thương lái, nông dân tham gia hợp tác xã được hưởng lợi từ các hợp đồng tiêu thụ ổn định mà hợp tác xã đã ký kết với doanh nghiệp, siêu thị hay các đối tác xuất khẩu. Nhiều hợp tác xã còn chủ động xây dựng thương hiệu riêng cho sản phẩm, đăng ký chỉ dẫn địa lý, phát triển các chuỗi cung ứng khép kín từ sản xuất đến chế biến và phân phối, tạo giá trị gia tăng cao hơn nhiều so với việc bán nguyên liệu thô.
Bên cạnh đó, hợp tác xã kiểu mới còn góp phần quan trọng trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào nông nghiệp. Nhiều hợp tác xã đã đầu tư vào hệ thống tưới tiêu hiện đại, áp dụng công nghệ cao trong canh tác, sử dụng phần mềm quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Một số hợp tác xã còn hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học để chuyển giao công nghệ, thử nghiệm giống mới, mô hình mới, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng được những yêu cầu khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.
Trong lĩnh vực tài chính, hợp tác xã tín dụng kiểu mới đã trở thành kênh huy động và cung ứng vốn hiệu quả cho nông dân, đặc biệt là những hộ nghèo, hộ có thu nhập thấp khó tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng thương mại. Với cơ chế hoạt động linh hoạt, thủ tục đơn giản và lãi suất hợp lý, các hợp tác xã tín dụng đã giải quyết được bài toán khó về nguồn vốn cho phát triển sản xuất ở nông thôn, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế bền vững.
Tuy nhiên, để hợp tác xã kiểu mới thực sự trở thành động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế nông thôn, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Năng lực quản trị của một số hợp tác xã còn hạn chế, thiếu đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao và tầm nhìn chiến lược. Việc liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp trong một số trường hợp chưa thật sự bền vững, dễ bị đứt gãy khi có biến động về giá cả hay điều kiện thị trường. Nguồn vốn đầu tư còn hạn chế, khiến nhiều hợp tác xã chưa thể mở rộng quy mô hay đầu tư vào công nghệ hiện đại.
Nhìn về tương lai, với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước thông qua các chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, cùng với nỗ lực tự thân của bản thân các hợp tác xã và sự tham gia tích cực của nông dân, mô hình hợp tác xã kiểu mới hứa hẹn sẽ phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, nông thôn văn minh và nâng cao đời sống của người nông dân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Hoàng Nguyễn
