Đề nghị áp dụng thuế môi trường theo hành vi tiêu dùng

Theo dõi KT&TD trên

Mới đây, Đoàn giám sát của Quốc hội chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành” đã tổ chức Hội thảo thực trạng và giải pháp kiểm soát, khắc phục vấn đề ô nhiễm không khí ở các đô thị lớn.

Theo số liệu do Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cung cấp, ô nhiễm không khí tập trung chủ yếu ở hai vùng trọng điểm: khu vực phía Bắc với Hà Nội và vùng phụ cận, và phía Nam với TP.HCM cùng các tỉnh lân cận. Đáng lo ngại, bụi mịn PM2.5 – hạt nhỏ có khả năng xâm nhập sâu vào phổi – đang được xem là tác nhân chủ chốt đe dọa sức khỏe cộng đồng.

Các nguồn phát thải chính bao gồm hoạt động xây dựng, công nghiệp, nạn đốt mở như đốt rơm rạ, rác thải cũng như sinh hoạt dân sinh.

Dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 8/2019 đến tháng 7/2020, bụi cuốn từ giao thông và xây dựng đóng góp tới 17% nồng độ PM2.5 tại Hà Nội, trong khi ngành công nghiệp đã chiếm đến 29% lượng phát thải vào năm 2015.

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, “khói mù, bụi mịn” không chỉ là những con số thống kê mà hiện thực đang làm nghẹt thở cuộc sống tại nhiều đô thị, từ Hà Nội, TP.HCM, đến Đà Nẵng và cả các khu đô thị vệ tinh ở vùng nông thôn. Ông khẳng định nguyên nhân chính của tình trạng này là giao thông đô thị, đặc biệt là việc sử dụng xe cũ, không đạt tiêu chuẩn khí thải, tình trạng xe kẹt xe kéo dài, cùng với các hoạt động đốt ngoài trời chưa được kiểm soát.

Để đối phó, ông Hoan đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần liên tục rà soát, đánh giá hiệu quả của các Quyết định của Chính phủ về quản lý chất lượng không khí. Ông nhấn mạnh việc triển khai chương trình quan trắc không khí liên tục, đảm bảo dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, để sớm cảnh báo khi xảy ra tình trạng ô nhiễm nguy cơ cao, từ đó bảo vệ sức khỏe người dân.

Không dừng lại ở đó, Phó Chủ tịch Quốc hội còn cho rằng cần nâng cao hiệu quả đầu tư vào hạ tầng môi trường và nâng cấp năng lực quan trắc. “Chúng ta cần rà soát và hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn về khí thải trong công nghiệp cũng như của các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ,” ông nói. Đồng thời, việc sửa đổi quy chuẩn quốc gia về chất lượng không khí là cần thiết nhằm đảm bảo rằng các chính sách xử phạt vi phạm môi trường có tác động răn đe đủ mạnh.

Để giải quyết nguồn ô nhiễm từ phương tiện giao thông, ông Hoan gợi ý chuyển hướng từ cảnh báo thành “nuôi dưỡng” không khí xanh. Ông khuyến nghị phát động các dự án xanh từ cơ sở, như trồng cây xanh quanh mỗi trường học, mỗi gia đình, thí điểm khu dân cư không khói, hạn chế sử dụng xe máy cũ, hỗ trợ chuyển đổi sang phương tiện sạch. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển giao thông công cộng, mở rộng các khu vực đi bộ, xe đạp và tạo dựng hành lang thông gió, mặt nước trong quy hoạch đô thị.

Trong đề xuất đổi mới, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở ý tưởng áp dụng thuế môi trường dựa trên hành vi tiêu dùng. Theo đó, các mặt hàng và dịch vụ có tác động tiêu cực đến môi trường như xe cũ, bếp than và túi nilon có thể bị đánh thuế cao hơn, trong khi người tiêu dùng ưu tiên các sản phẩm xanh sẽ được giảm thuế đóng góp.

“Một thành phố không có khói mù không chỉ là nơi bầu trời trong lành mà còn là biểu hiện của tư duy sáng tạo và hành động thiết thực. Hành động hôm nay sẽ giúp mai sau con cháu chúng ta không phải đeo khẩu trang đi học,” Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đỗ Đức Duy, ô nhiễm không khí là hệ quả không thể tránh khỏi của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy, hành động sớm sẽ giúp thư giãn mức độ thiệt hại và giảm chi phí xử lý sau này. Thời gian qua, Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực trong việc quản lý chất lượng không khí với cơ chế pháp lý ngày càng được hoàn thiện và hệ thống quan trắc hiện đại dần được triển khai.

Tuy nhiên, ông Duy khẳng định rằng, “nỗ lực hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tế”, và cần có một chiến lược hành động quốc gia gắn liền với cải thiện hạ tầng và đầu tư vào công nghệ tiên tiến, từ đó nâng cao hiệu quả kiểm soát ô nhiễm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện đang tiếp thu ý kiến từ nhiều phía để lập thành hai nhóm giải pháp trọng tâm: một hướng về quy hoạch và đầu tư hạ tầng nhằm phát triển đồng bộ hệ thống giao thông, cây xanh và hạ tầng kỹ thuật đô thị; nhóm còn lại tập trung kiểm soát nguồn phát thải, thúc đẩy chuyển đổi sang giao thông xanh và sử dụng năng lượng sạch.

Đồng thời, việc áp dụng thuế môi trường theo hành vi tiêu dùng được coi là một biện pháp kích thích chuyển đổi lối sống xanh và tạo động lực cho doanh nghiệp, hộ tiêu dùng ưu tiên các sản phẩm thân thiện môi trường.

H.A