Công nghệ số và cuộc chiến bảo vệ thương hiệu đồ uống Việt

Theo dõi KT&TD trên

Khi thế giới đang bước vào cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư, thương mại điện tử (TMĐT) không chỉ là một lựa chọn nó là xu hướng tất yếu của nền kinh tế toàn cầu. Tại Việt Nam, sự phát triển mạnh mẽ của TMĐT đã mở ra một chương mới cho hàng triệu doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các thương hiệu nông sản và đồ uống đặc sản. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội chính là thách thức: Làm sao để giữ vững uy tín thương hiệu trà và đồ uống những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa và bản sắc Việt giữa làn sóng hàng giả, hàng nhái đang tràn ngập các nền tảng số?

Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), năm 2024, TMĐT Việt Nam đã vượt mốc 25 tỷ USD – một con số đầy ấn tượng, minh chứng cho sự bứt phá ngoạn mục của nền kinh tế số. Song song đó, các mặt hàng như trà hữu cơ, nước yến, cà phê đặc sản vốn là niềm tự hào của nông nghiệp Việt cũng ngày càng hiện diện mạnh mẽ trên sàn TMĐT như Shopee, TikTok Shop hay Lazada.

Thế nhưng, cũng chính những kênh này đang trở thành "thiên đường" cho hàng giả sinh sôi. Các sản phẩm mang thương hiệu nổi tiếng bị sao chép tinh vi từ bao bì, tem nhãn cho đến hình thức đóng gói. Người tiêu dùng khó phân biệt thật – giả bằng mắt thường, trong khi giá cả lại chênh lệch bất hợp lý, khiến niềm tin bị bào mòn.

Năm 2024, theo Cục Quản lý thị trường, số vụ vi phạm liên quan đến hàng giả trên các sàn TMĐT đã tăng gấp 2,4 lần, còn tổng số tiền xử phạt cũng tăng gần ba lần. Đáng nói hơn, nhiều vụ việc liên quan đến sản phẩm đồ uống giả đã để lại hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe người tiêu dùng do sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc.

Uy tín thương hiệu, vốn được xây dựng qua nhiều năm từ sự tin tưởng của người tiêu dùng, đang bị đe dọa bởi sự dễ dãi trong kiểm soát hàng hóa trên môi trường số. Không ít sàn TMĐT chỉ cần vài thao tác đăng ký đơn giản là có thể mở gian hàng, trong khi việc xác minh thông tin người bán vẫn còn lỏng lẻo. Tình trạng “mượn tên”, “đội lốt” các thương hiệu nổi tiếng để bán hàng giả, hàng kém chất lượng đã không còn là chuyện hiếm.

Một trường hợp điển hình là các sản phẩm nước yến “siêu rẻ” được bán tràn lan trên mạng. Dưới hình thức quảng cáo hấp dẫn, bao bì bắt mắt, các sản phẩm này đánh vào tâm lý ham rẻ của người tiêu dùng. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Mạnh Thắng – Giám đốc chi nhánh miền Bắc Công ty Yến sào Khánh Hòa những sản phẩm đó không chỉ làm mất uy tín của thương hiệu thật mà còn tiềm ẩn nguy cơ lớn đến sức khỏe cộng đồng khi hàm lượng yến thực tế cực kỳ thấp, thậm chí không đảm bảo vệ sinh.

Để bảo vệ thương hiệu trà và đồ uống đặc sản Việt trong thời đại số, công nghệ phải là vũ khí chủ lực. Các công nghệ mới như AI, blockchain không chỉ giúp truy xuất nguồn gốc sản phẩm, mà còn tự động phát hiện các hành vi gian lận, từ đó ngăn chặn kịp thời sự phát tán của hàng giả trên sàn TMĐT.

Blockchain, với đặc tính bất biến và minh bạch, đang được nhiều doanh nghiệp sử dụng để lưu trữ dữ liệu chuỗi cung ứng từ khâu trồng trọt, thu hoạch đến đóng gói và vận chuyển. Khi mỗi hộp trà, mỗi lọ nước yến đều có mã QR duy nhất cho phép kiểm tra nguồn gốc, người tiêu dùng sẽ an tâm hơn khi lựa chọn.

AI cũng góp phần quan trọng trong việc rà soát nội dung và hình ảnh sản phẩm, giúp các sàn TMĐT nhanh chóng phát hiện những gian hàng có dấu hiệu vi phạm. Song, công nghệ chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ chính là ý chí chính trị, cơ chế phối hợp hiệu quả và sự chung tay của cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Văn Minh, chuyên gia thương mại điện tử cuộc chiến chống hàng giả trong TMĐT cần đến sự kết hợp đồng bộ từ bốn phía: Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng TMĐT và người tiêu dùng.

Về phía nhà nước, ngoài việc nâng cao chế tài xử phạt, cần xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ hơn để buộc các sàn TMĐT chịu trách nhiệm với những gian hàng vi phạm. Đồng thời, tăng cường lực lượng thanh tra chuyên trách cho lĩnh vực số nơi mà hành vi gian lận đang ngày càng tinh vi và khó kiểm soát hơn.

Doanh nghiệp cũng cần chủ động hơn trong việc đăng ký bảo hộ thương hiệu trong và ngoài nước, áp dụng tem chống hàng giả có mã hóa cao, kết hợp công nghệ để quản lý chuỗi cung ứng. Tuyên truyền cho người tiêu dùng cách nhận diện sản phẩm thật – giả, đồng thời duy trì cam kết chất lượng sản phẩm chính là cách giữ gìn niềm tin lâu dài.

Về phía người tiêu dùng, lực lượng tiên phong và quan trọng nhất cần tỉnh táo khi lựa chọn sản phẩm. Không nên mua hàng từ các nguồn không rõ ràng, đặc biệt là những sản phẩm có giá quá thấp so với giá thị trường. Thói quen “tiện là mua” cần được thay bằng thói quen “tìm hiểu trước khi mua” trong thời đại số hóa. Trà và đồ uống đặc sản không chỉ là mặt hàng tiêu dùng chúng là một phần di sản văn hóa, là bản sắc Việt Nam trên bàn tiệc toàn cầu. Khi những sản phẩm mang hồn cốt Việt bị làm giả và rao bán nhan nhản trên nền tảng số, đó không chỉ là tổn thất kinh tế mà còn là mất mát về niềm tự hào dân tộc.

Trong kỷ nguyên số, giữ trọn uy tín thương hiệu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn. Và để làm được điều đó, chúng ta cần sự tỉnh táo, đồng lòng và hành động quyết liệt từ từng người dân, từng doanh nghiệp đến từng nền tảng TMĐT và cả bộ máy quản lý nhà nước. Chỉ như vậy, thương hiệu Việt mới thực sự vững vàng trước sóng gió công nghệ, và TMĐT mới trở thành mảnh đất màu mỡ cho giá trị thật sự sinh sôi.