Chống hàng giả, bảo vệ người tiêu dùng: Áp lực lớn cho sàn TMĐT

Theo dõi KT&TD trên

Tuy nhiên, song hành với sự phát triển đó là thách thức ngày càng phức tạp về hàng giả, hàng nhái xuất hiện tràn lan trên các sàn TMĐT, gây thiệt hại không nhỏ cho người tiêu dùng và các thương hiệu chính hãng.

Theo số liệu của Bộ Công Thương, doanh thu thương mại điện tử tại Việt Nam đã tăng trưởng trung bình 25% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2024. Cùng với đó, tình trạng hàng giả, hàng nhái cũng gia tăng đáng kể, với hơn 35% người tiêu dùng từng mua phải hàng giả trên các nền tảng trực tuyến. Điều này đặt ra áp lực rất lớn cho các sàn TMĐT trong việc đảm bảo chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thực trạng hàng giả trên sàn TMĐT hiện nay khá phức tạp. Các đối tượng bán hàng giả đã sử dụng nhiều phương thức tinh vi để lừa đảo người tiêu dùng, từ việc sử dụng hình ảnh sản phẩm thật nhưng giao hàng giả, đến việc tạo ra các tài khoản ảo với lượng đánh giá cao để tạo niềm tin. Nhiều sản phẩm giả mạo được làm rất tinh xảo, khó phân biệt với hàng thật ngay cả với người tiêu dùng có kinh nghiệm.

Đối diện với tình trạng này, các sàn TMĐT lớn như Shopee, Lazada, Tiki hay Sendo đã và đang triển khai nhiều biện pháp để ngăn chặn hàng giả. Họ đã xây dựng các chương trình xác thực hàng chính hãng, phát triển công cụ phát hiện sản phẩm vi phạm bản quyền dựa trên trí tuệ nhân tạo, và thành lập các đội ngũ chuyên trách về chống hàng giả. Tuy nhiên, với lượng giao dịch khổng lồ mỗi ngày, việc kiểm soát toàn bộ sản phẩm trên sàn vẫn là một thách thức không nhỏ.

Tại Việt Nam, khung pháp lý về chống hàng giả trong thương mại điện tử đã được hình thành qua Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử và gần đây nhất là Nghị định 85/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 52. Các văn bản này đã quy định rõ trách nhiệm của các sàn TMĐT trong việc ngăn chặn và xử lý hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, trong thực tế, việc thực thi các quy định này vẫn còn nhiều khó khăn.

Một trong những khó khăn lớn nhất đối với các sàn TMĐT là cân bằng giữa tăng trưởng kinh doanh và bảo vệ người tiêu dùng. Quá trình xác minh chất lượng sản phẩm và kiểm soát người bán đòi hỏi nhiều nguồn lực và thời gian, trong khi áp lực cạnh tranh về giá và đa dạng sản phẩm ngày càng tăng. Chưa kể, nhiều sàn TMĐT vẫn theo đuổi mô hình phát triển nhanh, thu hút càng nhiều người bán càng tốt, dẫn đến việc lỏng lẻo trong kiểm soát chất lượng.

Theo ông Trần Minh Đức, chuyên gia tư vấn về thương mại điện tử: "Các sàn TMĐT hiện đang đứng trước lựa chọn khó khăn giữa tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững. Nếu chỉ chạy theo số lượng người bán và doanh số, không chú trọng đến chất lượng sản phẩm, họ sẽ đánh mất niềm tin của người tiêu dùng trong dài hạn."

Để giải quyết vấn đề hàng giả trên sàn TMĐT, các chuyên gia kinh tế cho rằng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bên liên quan. Từ phía các sàn TMĐT, việc đầu tư vào công nghệ nhận diện hàng giả là rất quan trọng. Các hệ thống dựa trên trí tuệ nhân tạo và học máy có thể phân tích hình ảnh, thông tin sản phẩm để phát hiện các dấu hiệu của hàng giả. Ngoài ra, việc xây dựng cơ chế xác thực người bán, yêu cầu chứng từ nguồn gốc sản phẩm và áp dụng các biện pháp xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi bán hàng giả cũng cần được đẩy mạnh.

Từ phía người tiêu dùng, việc nâng cao nhận thức về hàng giả và kỹ năng mua sắm trực tuyến an toàn là vô cùng cần thiết. Các chiến dịch truyền thông về cách nhận biết hàng giả, hàng nhái và quyền lợi của người tiêu dùng khi mua hàng trực tuyến cần được tiến hành thường xuyên. Người tiêu dùng cũng cần tích cực phản ánh các trường hợp nghi ngờ hàng giả để các sàn TMĐT có thể kịp thời xử lý.

Cơ quan quản lý nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Các biện pháp như thanh tra đột xuất, xử phạt nghiêm minh đối với các sàn TMĐT không tuân thủ quy định về chống hàng giả sẽ tạo ra tác động tích cực. Đồng thời, việc hoàn thiện khung pháp lý, cập nhật các quy định phù hợp với thực tiễn phát triển của thương mại điện tử cũng rất cần thiết.

Các chuyên gia trong ngành cũng đề xuất mô hình hợp tác công-tư trong chống hàng giả, trong đó các thương hiệu chính hãng, sàn TMĐT và cơ quan quản lý cùng phối hợp để xây dựng cơ sở dữ liệu chung về hàng giả và chia sẻ thông tin về các đối tượng vi phạm. Mô hình này đã được áp dụng thành công ở một số quốc gia như Trung Quốc và Singapore.

Nhìn về tương lai, xu hướng tiêu dùng trực tuyến sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra trên toàn cầu. Để đảm bảo sự phát triển bền vững của thương mại điện tử, việc xây dựng một môi trường mua sắm trực tuyến an toàn, minh bạch và đáng tin cậy là yếu tố quyết định. Các sàn TMĐT cần nhận thức rằng, trong dài hạn, chất lượng sản phẩm và niềm tin của người tiêu dùng mới là yếu tố then chốt để tồn tại và phát triển.

Áp lực chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng là thách thức lớn, nhưng cũng là cơ hội để các sàn TMĐT khẳng định uy tín và phát triển bền vững. Khi các sàn TMĐT chủ động đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng, xây dựng văn hóa kinh doanh trung thực và đặt lợi ích của người tiêu dùng lên hàng đầu, họ không chỉ tuân thủ quy định pháp luật mà còn tạo dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn trong một thị trường ngày càng cạnh tranh khốc liệt.

Tiến Hoàng