TP.HCM nghiên cứu thành lập doanh nghiệp đường sắt đô thị 100% vốn Nhà nước

Theo dõi KT&TD trên

Hoàn thiện mô hình tổ chức, bảo đảm hiệu quả quản lý

UBND TP.HCM vừa ban hành văn bản chấp thuận chủ trương nghiên cứu, xây dựng Đề án thành lập doanh nghiệp đường sắt địa phương do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ theo đề xuất của Sở Xây dựng. Đây là bước chuẩn bị nhằm cụ thể hóa cơ chế, chính sách phát triển đường sắt địa phương, đồng thời tìm kiếm mô hình tổ chức phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thành phố.

Theo chỉ đạo, Ban Quản lý Đường sắt đô thị được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng Đề án, bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý, khoa học và thực tiễn trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Trọng tâm của Đề án là đánh giá sự cần thiết, tính khả thi, hiệu quả kinh tế - xã hội và thời điểm thành lập doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, các cơ quan liên quan nghiên cứu, lựa chọn mô hình tổ chức phù hợp; xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, phạm vi hoạt động, cơ cấu quản lý, nhân sự, vốn, tài sản và cơ chế quản trị.

Một yêu cầu quan trọng là phải phân định cụ thể chức năng, nhiệm vụ giữa doanh nghiệp dự kiến thành lập với các cơ quan quản lý nhà nước và những đơn vị hiện có. Việc phân định rõ trách nhiệm sẽ góp phần hạn chế chồng chéo, bảo đảm tính thống nhất trong quản lý, khai thác và vận hành hệ thống đường sắt đô thị.

Bên cạnh nhiệm vụ tổ chức bộ máy, Đề án cần nghiên cứu các hoạt động khai thác thương mại và hoạt động khác có thể giao doanh nghiệp thực hiện. Những nhiệm vụ quản lý nhà nước dự kiến giao doanh nghiệp cũng phải được xác định cụ thể, bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật và thẩm quyền của từng cấp.

Trên cơ sở phương án được lựa chọn, các đơn vị liên quan sẽ rà soát, đề xuất những nghị quyết, quyết định và văn bản cần thiết để triển khai cơ chế, chính sách. Toàn bộ quá trình xây dựng, hoàn thiện hồ sơ phải tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự và thủ tục theo quy định.

Để bảo đảm chất lượng nghiên cứu, UBND TP.HCM phân công nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan chuyên môn. Sở Tài chính hướng dẫn các nội dung liên quan đến quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp; phương án vốn điều lệ, nguồn vốn, tài sản, cơ chế đại diện chủ sở hữu và điều kiện, trình tự, thủ tục thành lập.

Sở Nội vụ phối hợp nghiên cứu mô hình tổ chức, cơ cấu quản lý, nhân sự, đồng thời làm rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm giữa doanh nghiệp dự kiến thành lập với các cơ quan, đơn vị hiện có. Sở Tư pháp có trách nhiệm rà soát cơ sở pháp lý, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và hình thức các văn bản cần ban hành, tham gia góp ý để hoàn thiện hồ sơ theo quy định.

Đáng chú ý, Ban Nghiên cứu phát triển Thành phố được đề nghị hỗ trợ nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về mô hình tổ chức, quản trị và hoạt động của doanh nghiệp đường sắt. Việc phân tích những kết quả đạt được, hạn chế của các mô hình đã triển khai ở nước ngoài sẽ cung cấp thêm cơ sở để TP.HCM lựa chọn phương án phù hợp, tránh áp dụng máy móc và bảo đảm tính khả thi trong điều kiện thực tế.

Khai thác hiệu quả hạ tầng, huy động nguồn lực phát triển đường sắt

Việc nghiên cứu thành lập doanh nghiệp đường sắt địa phương được thực hiện trên cơ sở khoản 4 Điều 17 Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16. Theo quy định này, UBND Thành phố quyết định thành lập doanh nghiệp sau khi HĐND Thành phố quyết định chủ trương thành lập.

Doanh nghiệp có thể được giao khai thác thương mại tài sản và không gian gắn với kết cấu hạ tầng đường sắt địa phương tại nhà ga, đề-pô; thực hiện các hoạt động khác theo quyết định của UBND Thành phố. Đồng thời, doanh nghiệp có thể thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước theo quy định của HĐND và quyết định của UBND Thành phố.

Cơ chế này mở ra hướng nghiên cứu tổ chức một đầu mối chuyên trách, có khả năng kết hợp hoạt động quản lý, khai thác và phát huy giá trị thương mại của hạ tầng đường sắt theo phạm vi được giao. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình phụ thuộc vào việc xác định rõ ranh giới giữa hoạt động kinh doanh với nhiệm vụ quản lý nhà nước, cũng như cơ chế kiểm soát vốn và tài sản công.

Trước đó, tại Kế hoạch số 475/KH-UBND ngày 25/8/2026, UBND TP.HCM đã giao Ban Quản lý Đường sắt đô thị tham mưu xây dựng các văn bản liên quan để triển khai quy định của Luật Phát triển đô thị.

Tuy nhiên, do Luật chưa quy định cụ thể tên gọi, loại hình và mô hình tổ chức doanh nghiệp, việc xây dựng Đề án được xác định là cần thiết để đánh giá đầy đủ các phương án. Nội dung nghiên cứu không chỉ tập trung vào mô hình tổ chức mà còn phải xem xét hiệu quả kinh tế - xã hội, phương án quản lý vốn và tài sản nhà nước, điều kiện bảo đảm hoạt động và thời điểm thành lập phù hợp.

Theo chỉ đạo của UBND Thành phố, Ban Quản lý Đường sắt đô thị cần chủ động xây dựng kế hoạch triển khai, xác định cụ thể tiến độ, sản phẩm và nguồn lực thực hiện; đồng thời tiếp thu đầy đủ ý kiến của các cơ quan, đơn vị liên quan. Sau khi hoàn thành, Đề án sẽ được tổng hợp, báo cáo UBND Thành phố xem xét kết quả nghiên cứu và phương án đề xuất.

Trường hợp có đủ cơ sở xác định việc thành lập doanh nghiệp là cần thiết, khả thi, hiệu quả và có thời điểm triển khai phù hợp, Ban Quản lý Đường sắt đô thị sẽ tham mưu thực hiện trình tự trình HĐND Thành phố quyết định chủ trương thành lập. Sau bước này, các thủ tục thành lập doanh nghiệp sẽ được triển khai theo đúng quy định.

Với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt trên địa bàn Thành phố, Sở Xây dựng được giao theo dõi, đôn đốc và tổng hợp tiến độ, kết quả thực hiện; kịp thời báo cáo, đề xuất giải quyết những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Đồng thời, Sở chủ trì, phối hợp với Ban Quản lý Đường sắt đô thị rà soát các nhiệm vụ trong Kế hoạch số 475/KH-UBND, tham mưu điều chỉnh những nội dung liên quan khi cần thiết, bảo đảm phù hợp với kết quả nghiên cứu Đề án.

Trong bối cảnh TP.HCM đang thúc đẩy phát triển mạng lưới đường sắt đô thị, việc nghiên cứu một mô hình doanh nghiệp chuyên trách có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình hoàn thiện cơ chế quản lý và khai thác hạ tầng. Nếu được đánh giá đầy đủ và tổ chức phù hợp, mô hình này có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, khai thác tiềm năng thương mại tại nhà ga, đề-pô và tăng tính chủ động trong tổ chức hoạt động đường sắt địa phương.

Dù vậy, việc thành lập doanh nghiệp chưa phải quyết định cuối cùng ở giai đoạn hiện nay. Kết quả nghiên cứu về tính khả thi, hiệu quả hoạt động, cơ chế quản trị và điều kiện bảo đảm nguồn lực sẽ là căn cứ quan trọng để Thành phố xem xét các bước tiếp theo.

Thông qua quá trình nghiên cứu thận trọng, TP.HCM hướng tới lựa chọn mô hình doanh nghiệp phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu phát triển thực tiễn, tạo nền tảng cho công tác quản lý, đầu tư, vận hành và khai thác hệ thống đường sắt đô thị trong thời gian tới.

Bạch Dương