Thông tư 11/2026/TT-BCT: Siết chặt truy xuất nguồn gốc thực phẩm

Theo dõi KT&TD trên

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng phức tạp, yêu cầu minh bạch hóa thông tin và bảo đảm an toàn thực phẩm không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện bắt buộc để thị trường vận hành bền vững. Việc Bộ Công Thương chính thức ban hành Thông tư 11/2026/TT-BCT ngày 27.2.2026 về truy xuất nguồn gốc thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ được xem là một bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa hệ thống kiểm soát, tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

“Một bước trước – một bước sau”: Nguyên tắc cốt lõi của minh bạch

Điểm nền tảng của quy định mới là nguyên tắc “một bước trước – một bước sau”. Theo đó, mỗi cơ sở sản xuất, kinh doanh phải xác định rõ đơn vị cung cấp nguyên liệu hoặc bán thành phẩm ở công đoạn liền trước và đồng thời biết chính xác tổ chức, cá nhân tiếp nhận sản phẩm ở công đoạn liền sau.

Về bản chất, đây là mô hình truy vết hai chiều, cho phép cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhanh chóng khoanh vùng khi xảy ra sự cố. Nếu một lô hàng có dấu hiệu không bảo đảm an toàn, hệ thống có thể xác định được nguồn nguyên liệu đầu vào cũng như toàn bộ các điểm phân phối đã tiếp nhận sản phẩm. Điều này giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm thiểu thiệt hại và hạn chế nguy cơ lan rộng.

Quan trọng hơn, toàn bộ thông tin sau mỗi công đoạn phải được mã hóa và nhận diện bằng phương thức phù hợp, chẳng hạn mã QR hoặc mã số lô sản phẩm. Người tiêu dùng có thể kiểm tra thông tin sản phẩm chỉ bằng thiết bị di động, trong khi cơ quan chức năng có thể truy xuất dữ liệu tức thời khi cần thiết. Đây là bước chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị dữ liệu số.

Thiết lập cơ sở dữ liệu: Từ nghĩa vụ pháp lý đến năng lực cạnh tranh

Thông tư yêu cầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh phải thường xuyên thiết lập và lưu trữ đầy đủ thông tin liên quan dưới dạng cơ sở dữ liệu. Dữ liệu này bao gồm thông tin nguyên liệu, quá trình sản xuất, kết quả kiểm nghiệm, lưu thông và phân phối.

Đáng chú ý, cơ sở dữ liệu của doanh nghiệp sẽ được kết nối trực tiếp với Hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm của Bộ Công Thương. Sự liên thông này không chỉ phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra mà còn tạo nền tảng cho quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu. Thay vì kiểm tra dàn trải, cơ quan quản lý có thể tập trung vào những khâu tiềm ẩn nguy cơ cao.

Từ góc độ doanh nghiệp, đây không đơn thuần là một nghĩa vụ hành chính. Trong xu hướng tiêu dùng hiện đại, minh bạch thông tin trở thành yếu tố then chốt tạo dựng niềm tin. Sản phẩm có khả năng truy xuất rõ ràng thường được đánh giá cao hơn, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và tính an toàn của thực phẩm.

Quy trình truy xuất và thu hồi: Hành động nhanh, trách nhiệm rõ

Một trong những điểm nhấn của Thông tư là quy định cụ thể về quy trình truy xuất và thu hồi khẩn cấp. Khi phát hiện sản phẩm không bảo đảm an toàn hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ sở phải lập tức tiến hành truy xuất, không chờ đợi chỉ đạo.

Quy trình được thiết kế chặt chẽ theo từng bước. Trước hết là xác định chính xác lô hàng thông qua tên sản phẩm, mã lô, ngày sản xuất. Tiếp đó là rà soát hồ sơ sản xuất, kiểm nghiệm và liên hệ với nhà cung cấp nguyên liệu, bao bì hoặc bán thành phẩm để thu thập thông tin liên quan.

Song song với truy xuất là nghĩa vụ thông báo và thu hồi. Cơ sở sản xuất phải gửi thông báo khẩn đến các nhà phân phối, đại lý để thống kê số lượng đã tiêu thụ và tồn kho, từ đó triển khai thu hồi khi cần thiết. Sau khi hoàn tất, doanh nghiệp phải lập báo cáo chi tiết về nguyên nhân, phạm vi ảnh hưởng, biện pháp xử lý và giải pháp khắc phục.

Đối với cơ sở kinh doanh, nếu phát hiện sản phẩm không an toàn, phải thông báo ngay cho cơ sở sản xuất để phối hợp truy xuất. Cơ chế này tạo thành một vòng phản ứng nhanh trong toàn chuỗi cung ứng, hạn chế tối đa độ trễ trong xử lý rủi ro.

Tăng cường giám sát và cảnh báo công khai

Bên cạnh trách nhiệm tự giác của doanh nghiệp, cơ quan quản lý cũng được trao thẩm quyền rõ ràng. Trong các đợt thanh tra, nếu phát hiện vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, cơ quan chức năng có thể ban hành văn bản buộc cơ sở thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Đặc biệt, để bảo vệ người tiêu dùng, thông tin cảnh báo về các sản phẩm vi phạm sẽ được đăng tải công khai trên Cổng thông tin truy xuất. Cơ chế công khai này vừa mang tính răn đe, vừa giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác, tránh hoang mang trước các tin đồn thiếu kiểm chứng.

Hướng tới thị trường thực phẩm minh bạch và bền vững

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn là yêu cầu bắt buộc của nhiều thị trường xuất khẩu. Việc chuẩn hóa hệ thống truy xuất theo hướng số hóa, liên thông dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Có thể thấy, Thông tư 11/2026/TT-BCT không đơn thuần là một văn bản quy phạm pháp luật mới, mà là bước tái cấu trúc cách thức quản lý an toàn thực phẩm theo hướng chủ động, minh bạch và dựa trên dữ liệu. Khi mỗi mắt xích trong chuỗi cung ứng đều phải chịu trách nhiệm rõ ràng, thị trường sẽ vận hành minh bạch hơn và niềm tin của người tiêu dùng được củng cố.

Trong dài hạn, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ kiểm soát rủi ro, mà còn là nền tảng để xây dựng thương hiệu thực phẩm an toàn, chất lượng. Và đó chính là điều kiện tiên quyết để thị trường phát triển bền vững trong kỷ nguyên kinh tế số.