Nhiều điểm sáng trong xuất khẩu gạo

Theo dõi KT&TD trên

Xuất khẩu thêm 4 triệu tấn gạo trong 6 tháng cuối năm

Cục Chất lượng, chế biến và phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) cho biết, xuất khẩu gạo là điểm sáng trong xuất khẩu nông sản nửa đầu năm nay với nhiều kết quả tích cực.

Xuất khẩu gạo 6 tháng ước đạt gần 4,3 triệu tấn, mang về 2,3 tỷ USD, tăng 22,2% về lượng và 34,7% về giá trị, đứng thứ 3 về giá trị xuất khẩu trong nhóm hàng nông sản. Cơ cấu xuất khẩu theo hướng tăng các chủng loại có thế mạnh như gạo thơm, gạo nếp, gạo trắng, gạo cao cấp, giảm tỷ trọng gạo thường, chất lượng thấp; tiếp tục ghi nhận xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo tăng cường vi chất dinh dưỡng đem lại giá trị cao. Giá gạo xuất khẩu ước đạt 539 USD/tấn, tăng 10,2% so với cùng kỳ năm 2022.

Tại các thị trường đều ghi nhận mức tăng trưởng tốt, thậm chí đột biến ở những thị trường mới. Trong 5 tháng đầu năm, Philippines là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam, đạt 772 triệu USD; tăng 22,4% so với cùng kỳ năm 2022; gạo Việt chiếm tới 89,6% tổng giá trị nhập khẩu gạo của quốc gia này.

Sau thời gian dài sụt giảm, đến hết tháng 5/2023, Trung Quốc đã chi 364,2 triệu USD mua gạo Việt, tăng 79,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Xuất khẩu gạo sang Indonesia cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 1.520% so với cùng kỳ năm 2022, với kim ngạch đạt 181,4 triệu USD; sang Chile và Thổ Nhĩ Kỳ cũng tăng vọt lần lượt là 2.930% và 12.843%…

Phó Cục trưởng Cục chất lượng, chế biến và phát triển thị trường Lê Thanh Hòa dự báo, triển vọng ngành gạo tương đối tốt trong 6 tháng cuối năm bởi sản lượng gạo tại nhiều quốc gia sản xuất tại châu Á đứng trước nguy cơ sụt giảm do tác động của hiện tượng El Nino. Thời tiết nắng nóng và khô hơn cũng sẽ khiến lượng dự trữ gạo của thế giới giảm 5%, xuống còn 173,5 triệu tấn trong niên vụ này. Dự kiến trong nửa cuối năm sẽ xuất khẩu ít nhất 4 triệu tấn nữa để đáp ứng nhu cầu các đối tác. Như vậy, xuất khẩu gạo cả năm đạt khoảng 8 triệu tấn, tăng 1 triệu tấn so với năm ngoái và thu về 4 tỷ USD.

Tập trung gỡ khó về thị trường, nguồn vốn

Bên cạnh những kết quả tích cực, xuất khẩu gạo cũng gặp nhiều thách thức khi chiến lược thị trường chưa thực sự ổn định, việc phát triển thị trường chưa tương xứng tiềm năng. Cùng với đó là sự cạnh tranh gay gắt từ các nước xuất khẩu gạo; giá cả đầu vào tăng cao. Ở trong nước, các doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn tín dụng.

Hiện nay, ngành sản xuất lúa gạo trong nước vẫn đang điều chỉnh theo hướng giảm sản lượng, tăng chất lượng, với các chủng loại gạo cao cấp, gạo thơm, tập trung vào các yêu cầu cao của thị trường thế giới, như sản xuất xanh, giảm phát thải, giảm thuốc trừ sâu, tăng sử dụng phân bón hữu cơ… Đây là cơ hội đưa sản phẩm gạo sang thị trường EU một cách thuận lợi nhất vì đây đều là những điều kiện thị trường EU yêu cầu.

Bà Bùi Thị Thanh Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho rằng không lo thiếu gạo cho xuất khẩu. Với tình hình hiện nay sản xuất được bao nhiêu, tiêu thụ hết bấy nhiêu, bà Tâm cho biết hiện Tổng cục Dự trữ nhà nước cũng mở thầu gạo dự trữ nên nhu cầu gạo càng cao.

Tuy nhiên, hiện nay, khó khăn nhất đối với các doanh nghiệp xuất khẩu gạo là vấn đề vốn, tín dụng. Do đó, bà Bùi Thị Thanh Tâm kiến nghị Ngân hàng Nhà nước xem xét tăng cường nguồn vốn ngắn hạn tại các thời điểm thu hoạch chính vụ. Đồng thời, tiếp tục hướng dẫn thương nhân tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp.

Do đó, bà Tâm đề xuất: “Cần tăng cường chính sách cho vay không có tài sản bảo đảm, có thể chỉ cần áp dụng trong thời điểm thu hoạch, mùa vụ cao điểm và dựa trên kết quả thẩm định, lịch sử kinh doanh của từng doanh nghiệp để có chương trình cho vay vốn phù hợp”.

Nhằm thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo, mới đây, Thủ tướng ban hành Công điện số 610/CĐ-TTg yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn triển khai hàng loạt giải pháp.

Trong đó, phải tiếp tục hoàn thiện thể chế chính sách tạo thuận lợi cho nông dân và doanh nghiệp đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển giống lúa năng suất, chất lượng cao phù hợp yêu cầu thị trường; sử dụng hiệu quả thương hiệu và nhãn hiệu Gạo Việt Nam/VietNam rice; Xây dựng các tiêu chuẩn về sản xuất, chế biến và chất lượng sản phẩm phù hợp với hội nhập quốc tế; hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất...

Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất, giảm phụ thuộc vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật gây ảnh hưởng đến chất lượng gạo, gây ô nhiễm môi trường, nhằm tăng năng suất và chất lượng gạo, nâng giá thành xuất khẩu.

Tiếp tục thực hiện có hiệu quả các chính sách khuyến khích, hỗ trợ triển khai xây dựng vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ thóc, gạo; nâng cao năng lực tổ chức của các Hợp tác xã, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về các cơ chế, chính sách liên quan đến sản xuất, tiêu thụ lúa, gạo.

Đẩy mạnh đàm phán song phương, đa phương để ký kết các Hiệp định, thỏa thuận về sự phù hợp, công nhận lẫn nhau về kiểm dịch, chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm với các thị trường trọng điểm nhằm tận dụng cơ hội mở cửa thị trường, chiếm lĩnh thị trường.

Với Bộ Công thương, Thủ tướng yêu cầu củng cố các thị trường xuất khẩu gạo truyền thống như Philippines, Trung Quốc, Indonesia, khu vực châu Phi và phát triển các thị trường mới, tiềm năng, các thị trường có hiệp định thương mại tự do. Khai thác các thị trường ngách, đẩy mạnh nghiên cứu thị trường, dự báo nhu cầu nhập khẩu và xây dựng thương hiệu cho gạo Việt thông qua chương trình cấp quốc gia về XTTM, chương trình thương hiệu quốc gia và các chương trình, đề án liên quan của các bộ, ngành, địa phương. Cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy xuất khẩu gạo.

Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan, địa phương liên quan đẩy mạnh hoạt động của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong việc nắm bắt thông tin thị trường để hỗ trợ thương nhân xuất khẩu gạo; kết nối thương mại, phối hợp với các bộ, cơ quan tăng cường hơn nữa quảng bá thương hiệu và sản phẩm gạo Việt Nam tại các quốc gia, vùng lãnh thổ.

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức thực hiện quy hoạch sản xuất lúa, chỉ đạo việc cung ứng vật tư, cơ cấu giống, thực hiện kỹ thuật canh tác, nâng cao chất lượng gạo đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và cho xuất khẩu.

Hoàng Hậu (t/h)