Hàng giả, hàng nhái trên sàn online và nỗi lo của người mua

Theo dõi KT&TD trên

Chị T, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội, kể lại câu chuyện mà cô gần như thuộc nằm lòng: đặt mua một hộp kem dưỡng da thương hiệu nước ngoài trên Shopee với giá rẻ hơn thị trường gần một nửa, nhận về một sản phẩm có nhãn in mờ, mùi lạ và hiệu quả bằng không. Khiếu nại, hoàn tiền đó là bước cuối mà nhiều người mua hàng online đang phải quen dần như một "rủi ro tất yếu". Nhưng với không ít trường hợp khác, hậu quả nặng nề hơn nhiều: dị ứng da, ngộ độc thực phẩm, hay đơn giản là mất tiền oan mà không biết kêu ai.

Những tháng đầu năm 2026, tình trạng hàng giả, hàng nhái trên các sàn thương mại điện tử không những chưa được kiểm soát triệt để mà còn xuất hiện với những chiêu thức mới, khó phát hiện hơn bao giờ hết. Lực lượng hải quan đã phát hiện nhiều lô hàng khai báo là hàng quá cảnh đi Lào, Campuchia nhưng thực tế lại cất giấu điện thoại iPhone cũ, phụ kiện điện thoại giả, quần áo, giày dép nhái nhãn hiệu Nike, Adidas, Dior, Louis Vuitton. Chỉ trong vài tháng đầu năm 2026 đã phát hiện hơn 30 vụ che đậy, trà trộn hàng giả theo kiểu này. Tại cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh), một container quá cảnh bị phát hiện chứa gần 4.000 đồng hồ Rolex giả, hàng nghìn sản phẩm Gucci, Chanel, Louis Vuitton giả mạo.

Điều đáng lo ngại là những mặt hàng này không chỉ dừng lại ở chợ truyền thống hay vỉa hè chúng len lỏi vào tận các sàn thương mại điện tử lớn. Thực tế hiện nay, hàng giả, hàng nhái xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử như TikTok Shop, Shopee, Lazada với những vụ việc gây xôn xao dư luận.

Khác với thương mại truyền thống, nơi người mua có thể trực tiếp sờ, nhìn, kiểm tra sản phẩm và xác minh người bán, môi trường trực tuyến tạo ra những khoảng trống đáng ngại. Trên môi trường trực tuyến, đặc biệt là mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử, việc xác định danh tính người bán, nguồn gốc hàng hóa và chất lượng sản phẩm gặp nhiều khó khăn, tạo "khoảng trống" để hàng giả, hàng nhái, hàng lậu và hàng kém chất lượng len lỏi vào thị trường, đẩy rủi ro về phía người tiêu dùng.

Thách thức lại càng lớn hơn trong bối cảnh thị trường đang bị chi phối bởi chỉ hai nền tảng. TikTok Shop và Shopee hiện chiếm đến gần 98% tổng giá trị giao dịch thương mại điện tử Việt Nam, trong đó TikTok Shop chiếm 53% và Shopee chiếm 45%. Sự tập trung thị phần này khiến người tiêu dùng hầu như không có nhiều lựa chọn thay thế, buộc phải chấp nhận mua sắm trong một môi trường còn nhiều rủi ro.

Đặc biệt, hình thức livestream bán hàng vốn bùng nổ trên TikTok Shop tạo ra áp lực mua hàng tức thì, khiến người tiêu dùng khó có thời gian nghiên cứu kỹ sản phẩm hay kiểm tra nguồn gốc. Người xem bị cuốn vào không khí "săn deal", không kịp nhận ra mình đang cầm trên tay một sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Tính chung cả năm 2024, lực lượng Quản lý thị trường đã thanh tra, kiểm tra 68.280 vụ, phát hiện và xử lý 47.135 vụ vi phạm, chuyển cơ quan điều tra 178 vụ có dấu hiệu tội phạm. Trị giá hàng hóa vi phạm lên tới 425 tỷ đồng, tăng 23% so với năm 2023, trong đó trị giá hàng hóa bị tịch thu đạt 220 tỷ đồng.

Riêng tại Hà Nội, tính đến ngày 15/12/2025, Chi cục Quản lý thị trường thành phố đã thực hiện 5.104 vụ kiểm tra, xử lý 4.778 vụ vi phạm, trong đó 83 vụ việc được chuyển cơ quan điều tra, với tổng số tiền thu nộp ngân sách đạt 103,2 tỷ đồng. Xu hướng nổi bật trong năm 2025 là sự gia tăng nhanh các hành vi vi phạm trên môi trường thương mại điện tử.

Những con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi thực tế không phải vụ vi phạm nào cũng bị phát hiện và xử lý kịp thời.

Trước thực trạng đó, Chính phủ và Bộ Công Thương đã có những bước đi cụ thể. Từ ngày 1/1/2026, hệ thống quy định mới về quản lý chất lượng hàng hóa được triển khai đồng bộ theo hướng văn minh, minh bạch và hiện đại hơn, được kỳ vọng tạo bước chuyển căn bản trong phòng, chống gian lận thương mại và hàng giả trên không gian số.

Bộ Công Thương đang triển khai xây dựng các công cụ quản lý mới, trong đó quy định một số nhóm hàng hóa bắt buộc phải khai báo và truy xuất nguồn gốc, đặc biệt là mặt hàng có rủi ro cao. Đây được coi là bước tiến quan trọng, bởi lâu nay việc thiếu cơ chế truy xuất nguồn gốc là một trong những lỗ hổng lớn nhất để hàng giả tồn tại.

Nếu phát hiện có hàng giả, hàng nhái, chủ sàn phải yêu cầu dỡ bỏ gian hàng của người bán vi phạm trong vòng 24 giờ. Quy định này đặt trách nhiệm trực tiếp lên các nền tảng điều mà nhiều chuyên gia cho là cần thiết và đúng hướng.

Trong khi chờ hành lang pháp lý phát huy hiệu quả, người tiêu dùng vẫn là người phải tự bảo vệ mình. Một số nguyên tắc cơ bản mà giới chuyên gia khuyến nghị: ưu tiên mua tại các gian hàng chính hãng (Shop Mall) đã được sàn xác minh; không bị cám dỗ bởi giá quá rẻ so với thị trường; kiểm tra kỹ đánh giá và lịch sử bán hàng của shop trước khi đặt; và đặc biệt, chụp ảnh hoặc quay video khi mở hộp để có bằng chứng khiếu nại nếu phát sinh vấn đề.

Các gian hàng Shop Mall cam kết cung cấp 100% sản phẩm chính hãng với chính sách bảo vệ người tiêu dùng toàn diện và được ưu tiên hiển thị trong kết quả tìm kiếm. Tuy nhiên, không phải người mua nào cũng biết cách phân biệt gian hàng Mall với gian hàng thường, và ngay cả nhãn "chính hãng" đôi khi cũng bị lợi dụng.

Cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái trên sàn thương mại điện tử không chỉ là câu chuyện của cơ quan quản lý hay các nền tảng đó là bài toán đòi hỏi sự phối hợp từ nhiều phía. Các chủ sàn thương mại điện tử phải nâng cao ý thức và trách nhiệm ngăn chặn, xóa bỏ gian hàng vi phạm, trong khi cơ quan chức năng cần được trang bị công cụ hiện đại hơn để theo kịp tốc độ phát triển của thị trường số.

Người tiêu dùng Việt Nam ngày càng mua sắm online nhiều hơn, chi tiêu lớn hơn đó là điều không thể đảo ngược. Điều có thể thay đổi, và cần phải thay đổi, là môi trường mà họ được mua sắm trong đó: minh bạch hơn, an toàn hơn, và đáng tin cậy hơn. Cho đến khi điều đó trở thành hiện thực, nỗi lo của người mua vẫn còn đó tiềm ẩn sau mỗi cú nhấn "Đặt hàng".

Hoàng Nguyễn