Doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò "vốn mồi"

Theo dõi KT&TD trên

Ngày 6/2, Báo Tiền Phong tổ chức tọa đàm "Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới".

TS Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế (Bộ Tài chính) cho biết, Nghị quyết 79 đã tạo ra sự thay đổi căn bản về cách tiếp cận đối với DNNN.

Nếu trước đây khu vực này giữ vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, có tính nền tảng và chiến lược, nơi Nhà nước đóng vai trò tiên phong, dẫn dắt. Sự chuyển hướng này đòi hỏi điều chỉnh đồng thời tư duy quản lý, đầu tư và tầm nhìn của cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp, bảo đảm vận hành theo cơ chế thị trường nhưng vẫn gắn với mục tiêu chiến lược quốc gia.

Hiện Bộ Tài chính đang xây dựng, lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển kinh tế nhà nước, đồng thời hoàn thiện Chương trình hành động của Chính phủ nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 79.

Kinh tế nhà nước – tư nhân: Quan hệ bổ trợ, không đối đầu

Ông Lê Thanh Tuấn, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC), nhận định Nghị quyết 79 là dấu mốc đặc biệt bởi lần đầu tiên khái niệm "quỹ đầu tư quốc gia" được nêu rõ trong một nghị quyết của Bộ Chính trị. Điều này đặt ra yêu cầu SCIC phải tự đánh giá lại mình để đáp ứng kỳ vọng khi được định vị là nhà đầu tư quốc gia.

Sau 20 năm hoạt động, SCIC được xem là mô hình thể hiện rõ chủ trương tách bạch giữa chức năng quản lý Nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn. Doanh nghiệp thực hiện vai trò cổ đông thuần túy, không can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp mà thông qua Luật Doanh nghiệp và người đại diện vốn, ứng xử bình đẳng như các cổ đông khác.

Các con số cho thấy nền tảng tích lũy đáng kể: tổng nộp ngân sách nhà nước khoảng 114.000 tỷ đồng, gấp ba lần vốn ban đầu; danh mục đầu tư hơn 100 doanh nghiệp với giá trị thị trường ước khoảng 8 tỷ USD. Tuy nhiên, theo lãnh đạo SCIC, mô hình hiện tại cũng bộc lộ những giới hạn và cần chuyển mình mạnh mẽ.

Trong chiến lược 5 năm tới, SCIC xác định tái định vị vai trò, tập trung đầu tư vào đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi số; đồng thời nghiên cứu tham gia thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm. Mô hình Temasek của Singapore được xem là hình mẫu tham chiếu, với nguyên tắc hoạt động theo thị trường và lấy gia tăng giá trị tài sản quốc gia làm thước đo thay vì chỉ nhìn vào lợi nhuận ngắn hạn.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, Nghị quyết 79 là mảnh ghép quan trọng giúp hoàn thiện bức tranh các động lực tăng trưởng. Theo bà, nếu chỉ có Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân mà thiếu Nghị quyết 79 thì vai trò của các khu vực kinh tế khác chưa được làm rõ.

Theo bà, điểm đáng chú ý của Nghị quyết 79 là nhấn mạnh quản trị tài sản công, không chỉ nói về DNNN. Tài sản thuộc sở hữu toàn dân cần được phân bổ hiệu quả cho toàn xã hội, bao gồm cả khu vực tư nhân và cộng đồng. Phát triển kinh tế, theo bà Lan, không nên là cuộc cạnh tranh giữa các "ông lớn", mà là sự phối hợp và phân công hợp lý giữa hai khu vực quan trọng nhất hiện nay là kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân.

Định hướng SCIC tiệm cận mô hình Temasek được đánh giá là phù hợp. Bà Lan góp ý, nhà nước tiên phong đầu tư vào lĩnh vực chiến lược, tạo nền tảng ban đầu, sau đó từng bước nhường lại cho thị trường khi khu vực tư nhân đủ năng lực tiếp quản. Mục tiêu cuối cùng là sự thịnh vượng chung của nền kinh tế.

Cạnh tranh thị trường và bài toán hài hòa hai khu vực

Ông Lê Quang Vũ, Ủy viên HĐTV Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho rằng, để kinh tế nhà nước thực sự tiên phong, điều kiện tiên quyết là năng lực thực chất.

VEC từng trải qua giai đoạn "tắc nghẽn" về thể chế và nguồn lực khi vốn điều lệ chưa đến 1.000 tỷ đồng trong khi tổng tài sản lên tới hơn 100.000 tỷ đồng, gây khó khăn lớn trong huy động vốn và triển khai dự án.

Bước ngoặt đến khi Quốc hội thông qua chủ trương tăng vốn điều lệ, nâng mức vốn lên gần 40.000 tỷ đồng. Ngay sau đó, năng lực triển khai dự án được cải thiện rõ rệt. Đầu năm 2025, VEC đồng loạt triển khai nhiều dự án cao tốc lớn và dự kiến tiếp tục mở rộng trong năm 2026. Thực tiễn này cho thấy khi được trao đủ nguồn lực, DNNN có thể tăng tốc và đảm nhận khối lượng công việc rất lớn.

Từ kinh nghiệm này, đại diện VEC nhấn mạnh ba điểm: vai trò kinh tế nhà nước phải gắn với năng lực cạnh tranh thực sự; hạ tầng giao thông là đòn bẩy trực tiếp cho tăng trưởng; và DNNN cần chuyển từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển". Đi kèm là yêu cầu phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn, chủ động vốn và ứng dụng công nghệ quản trị hiện đại.

GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội, đặt vấn đề về mối quan hệ giữa Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79. Khi cả kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước cũng được xác định là động lực quan trọng, câu hỏi đặt ra là làm sao tránh xung đột lợi ích.

Theo ông, với khu vực nhà nước, phải đưa ra nguyên tắc phải có hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, dựa vào thị trường. Dựa vào thị trường thì phải có cạnh tranh.

"Nếu không giải quyết mối quan hệ này sẽ tiềm ẩn cạnh tranh giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Sự cạnh tranh này có 2 sắc thái: Cùng phát triển hoặc gây tổn hại cho nhau. Nếu khu vực nhà nước nếu không đủ sức vươn lên, làm sao có thể dẫn dắt, mở đường", ông Cường nhấn mạnh.

Doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò như "vốn mồi"

Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), cho biết, để lựa chọn đúng lĩnh vực và doanh nghiệp trọng điểm, cần lưu ý một số nguyên tắc cơ bản.

Thứ nhất, các ngành, lĩnh vực được chọn phải thực sự là "mạch máu" của nền kinh tế, đảm bảo an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội, đồng thời là những lĩnh vực mà khu vực tư nhân chưa muốn hoặc chưa đủ năng lực tham gia.

Thứ hai, đây phải là các lĩnh vực chiến lược, nơi doanh nghiệp Nhà nước đóng vai trò mở đường, tạo nền tảng ban đầu, dẫn dắt chuỗi công nghiệp và hình thành các ngành công nghiệp cốt lõi, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Về phía doanh nghiệp, tiêu chí lựa chọn bao gồm: hoạt động trong các ngành then chốt; quy mô đủ lớn và hiệu quả; có năng lực phát triển, làm chủ công nghệ nền tảng; khả năng định hướng và dẫn dắt toàn ngành; đồng thời làm chủ chuỗi giá trị và kết nối các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.

Vai trò lan tỏa và dẫn dắt của các doanh nghiệp Nhà nước là yếu tố cốt lõi. Họ phải đóng vai trò như "vốn mồi", khởi xướng và dẫn dắt nguồn lực đầu tư xã hội, từ đó góp phần thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.

Những điểm nhấn của Nghị quyết 79

Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị nhấn mạnh kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì các trụ cột chiến lược như an ninh năng lượng, tài chính – ngân hàng, kết cấu hạ tầng quan trọng. Trọng tâm không chỉ là quy mô mà là chất lượng và hiệu quả hoạt động của DNNN.

Mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 50 DNNN lọt Top 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và 1-3 doanh nghiệp vào Top 500 toàn cầu, phản ánh yêu cầu nâng tầm năng lực cạnh tranh và quản trị. Đồng thời, nghị quyết yêu cầu DNNN tiên phong trong chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ mới và dẫn dắt các ngành kinh tế nền tảng, tạo "xương sống" cho nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.