Bảo vệ “túi tiền” quốc gia: Chiến lược mới trong quản lý và ngăn chặn gian lận hoàn thuế

Theo dõi KT&TD trên

Tuy nhiên, đằng sau những số tiền thuế được hoàn lại là một cuộc chiến cam go giữa cơ quan thuế và các đối tượng gian lận.

Cơ quan Thuế đã xây dựng bộ tiêu chí để nhận diện những doanh nghiệp “ma”

Với sự xuất hiện của những thủ đoạn tinh vi như hóa đơn khống và “doanh nghiệp ma”, ngành Thuế đang triển khai một chiến lược tổng lực, từ hoàn thiện thể chế đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm bảo đảm kỷ cương tài chính và tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch.

Thách thức từ bóng ma “gian lận”

Đại diện Cục Thuế cho biết trong thời gian qua, cơ quan thuế đã quyết liệt triển khai toàn diện các giải pháp nhằm giải quyết hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) kịp thời, đúng quy định pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi, tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Cục Thuế đã rà soát các vướng mắc, tham mưu các nội dung hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến công tác hoàn thuế GTGT và hoàn thuế khác vào công tác sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các văn bản pháp luật thuế liên quan đến hoàn thuế.

Công tác hoàn thuế GTGT không chỉ là việc trả lại tiền cho doanh nghiệp mà đã trở thành lĩnh vực trọng tâm cần được kiểm soát chặt chẽ. Mục tiêu cốt yếu là phải tạo thuận lợi tối đa cho các đơn vị làm ăn chân chính, đồng thời thiết lập “lưới lọc” ngăn chặn hiệu quả những hành vi trục lợi.

Thực tế cho thấy, hành vi gian lận hoàn thuế GTGT vẫn tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp. Các đối tượng thường lợi dụng việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp, tạo lập các giao dịch khống, hoặc tinh vi hơn là hành vi lợi dụng các doanh nghiệp “ma” (những đơn vị không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký) để hợp thức hóa hồ sơ hoàn thuế.

Không chỉ có vậy trong những năm gần đây, số lượng doanh nghiệp gia nhập và rời bỏ thị trường gia tăng nhanh, trong đó xuất hiện tình trạng một bộ phận doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng không thực hiện đầy đủ thủ tục pháp lý mà “bỏ địa chỉ kinh doanh”, dẫn đến việc vẫn tồn tại trên hệ thống quản lý thuế nhưng không còn hoạt động thực tế.

Hiện tượng này ngày càng phổ biến, tập trung ở các lĩnh vực có tần suất giao dịch cao và tại các địa bàn kinh tế trọng điểm; các doanh nghiệp thường có vòng đời hoạt động ngắn, phát sinh giao dịch trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng “biến mất”, gây khó khăn cho công tác quản lý và tiềm ẩn rủi ro đối với ngân sách nhà nước.

Thực tiễn cho thấy tình trạng này có liên quan chặt chẽ đến các hành vi gian lận thuế, đặc biệt là gian lận hoàn thuế GTGT; do đó, việc nhận diện sớm nhóm doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa và kiểm soát rủi ro.

Trong quá trình phân tích chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ mua vào của doanh nghiệp đề nghị hoàn thuế, cơ quan thuế cần xác định các doanh nghiệp thuộc các chuỗi có rủi ro cao, giá trị hoàn thuế lớn để tập trung rà soát, xác minh trước khi giải quyết hoàn thuế.

Cụ thể để kiểm soát rủi ro này, cơ quan Thuế đã xây dựng bộ tiêu chí nhận diện dựa trên phân tích dữ liệu hóa đơn điện tử.

Cụ thể đó là các đơn vị có doanh thu vượt ngưỡng rủi ro so với ngành nghề kinh doanh chính. Tỷ trọng giá trị hàng hóa mua vào hoặc bán ra từ các đơn vị không hoạt động tại địa chỉ đăng ký ở mức cao. Giao dịch lớn với người nộp thuế đã tạm ngừng kinh doanh hoặc chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế. Các doanh nghiệp mới thành lập nhưng có giá trị hóa đơn mua vào cực lớn, không tương xứng với năng lực thực tế. Người đại diện pháp luật đồng thời đứng tên tại nhiều doanh nghiệp “ma” hoặc có các yếu tố không phù hợp như không trong độ tuổi lao động.

Việc phân tích các chuỗi cung ứng này giúp cơ quan thuế xác định đúng các “mắt xích” rủi ro để tập trung rà soát, xác minh trước khi quyết định giải quyết hoàn thuế.

Trong thời gian tới, ngành Thuế sẽ chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo

Chiến lược trọng tâm: AI và Chương trình tuân thủ tự nguyện

Theo đó cơ quan thuế thu thập, xây dựng cơ sở dữ liệu (thông tin hiện có của ngành; thông tin qua công tác thanh tra, kiểm tra; thông tin kết nối, chia sẻ từ bên thứ ba), áp dụng giải pháp công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc hỗ trợ phân tích, đánh giá rủi ro.

Với các giải pháp đồng bộ thu thập, xây dựng cơ sở dữ liệu, ngành Thuế phát hiện sớm các dấu hiệu sử dụng hóa đơn không hợp pháp, tái thiết kế quy trình nghiệp vụ phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới và định hướng sửa đổi Luật Quản lý thuế tổng thể nhằm tăng tính minh bạch trong phân loại, giải quyết hồ sơ hoàn thuế, rút ngắn thời gian xử lý, tăng độ chính xác, đảm bảo kiểm soát các bước giải quyết theo quy định bằng phương thức điện tử.

Một giải pháp mang tính nhân văn và bền vững khác là Chương trình tuân thủ tự nguyện. Theo đó, những doanh nghiệp có lịch sử chấp hành tốt pháp luật thuế sẽ được hệ thống CNTT hỗ trợ thực hiện nhanh chóng, ưu tiên các thủ tục hoàn thuế. Điều này tạo ra sự phân hóa rõ rệt: khuyến khích sự tự nguyện của doanh nghiệp chân chính và tập trung nguồn lực kiểm soát nhóm đối tượng có rủi ro cao.

Đối với những hồ sơ có dấu hiệu gian lận rõ ràng hoặc trục lợi tiền thuế, ngành thuế sẽ không khoan nhượng. Các đơn vị sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an để xử lý vi phạm, hoặc phối hợp với Tòa án và Viện kiểm sát trong trường hợp phát sinh khiếu kiện. Thực tế đã có nhiều vụ án mà Tòa án khẳng định việc cơ quan Thuế từ chối hoàn thuế là hoàn toàn có căn cứ pháp lý.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, các giải pháp không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra mà còn phải đi sâu vào cải cách quy trình. Việc đơn giản hóa thủ tục chấm dứt hoạt động doanh nghiệp cũng được đề xuất nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp tự ý bỏ địa chỉ kinh doanh.

Tổng kết lại, công tác hoàn thuế GTGT trong giai đoạn mới không chỉ đơn thuần là giải quyết hồ sơ nhanh chóng mà còn phải đảm bảo sự hài hòa giữa việc tạo thuận lợi cho người nộp thuế và bảo vệ an toàn ngân sách.

Việc siết chặt kỷ cương trong sử dụng hóa đơn, kết hợp với sức mạnh của công nghệ và sự phối hợp liên ngành, sẽ là chìa khóa để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, nơi các doanh nghiệp chân chính được bảo vệ và những hành vi gian lận bị loại bỏ tận gốc. Sự kiên quyết của ngành Thuế hôm nay chính là nền tảng cho một nền tài chính quốc gia vững mạnh và bền vững trong tương lai.