Vì sao nhiều quốc gia lựa chọn xăng E10 làm nhiên liệu phổ thông?

Theo dõi KT&TD trên

Theo số liệu từ Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, hiện có khoảng 65 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm khoảng 97% dân số thế giới, đang sử dụng xăng sinh học dưới các hình thức khác nhau.

Hoa Kỳ là một trong những thị trường nhiên liệu sinh học lớn nhất thế giới. Chính sách thúc đẩy ethanol được khởi động từ sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973, và đến nay tỷ lệ sử dụng E10 đạt tới 98% thị phần xăng bán lẻ. Năm 2025, sản lượng ethanol nhiên liệu của Mỹ đạt khoảng 16,5 tỷ gallon (tương đương 49,3 triệu tấn). Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) và Bộ Năng lượng còn đang mở rộng cho phép sử dụng E15 và E85 với các dòng xe thế hệ mới, cho thấy đây là một hành trình chuyển đổi bài bản và dài hơi.

Liên minh châu Âu (EU) tiếp cận vấn đề thông qua khung pháp lý về năng lượng tái tạo. Chỉ thị RED II yêu cầu tỷ lệ năng lượng tái tạo trong lĩnh vực giao thông phải đạt tối thiểu 14%, buộc các quốc gia thành viên phải đưa E10 vào danh mục nhiên liệu tiêu chuẩn. Đức, Pháp, Phần Lan, Anh đều đã chuyển đổi gần như toàn bộ xăng RON 95 sang E10. Riêng Pháp, với ngành nông nghiệp mạnh sản xuất ethanol từ củ cải đường, lúa mì và ngô, đã triển khai E10 từ năm 2009, biến nhiên liệu sinh học đồng thời thành công cụ giảm phát thải lẫn chính sách hỗ trợ nông dân trong nước.

Brazil là câu chuyện táo bạo nhất. Bắt đầu từ năm 1975 với Chương trình Proálcool nhằm tận dụng nguồn mía đường khổng lồ, quốc gia Nam Mỹ này đã không dừng lại ở E10. Loại xăng phổ biến tại Brazil là E27, và năm 2024, Tổng thống Brazil ký ban hành Đạo luật "Nhiên liệu cho tương lai", cho phép nâng tỷ lệ ethanol lên tối đa 35%. Thậm chí Brazil còn phổ biến nhiên liệu E100 cho các xe chuyên biệt từ rất sớm. Ngành nhiên liệu sinh học nước này tạo ra gần 875.000 việc làm, đồng thời giúp quốc gia này có khả năng tự túc hoàn toàn về xăng - một thành tựu chưa nhiều nước đạt được.

Khu vực châu Á cũng đang chuyển mình mạnh mẽ. Thái Lan đưa E10 ra thị trường từ năm 2001 và hiện đang phổ biến E20. Ấn Độ từ năm 2024 áp dụng E20 như quy chuẩn bắt buộc. Philippines đã bắt buộc dùng E10 từ năm 2012 và hiện đang thí điểm E20. Trung Quốc ban hành tiêu chuẩn E10 mới mang mã GB 18351-2025, có hiệu lực từ tháng 7/2026. Ngay cả Nhật Bản, vốn nổi tiếng thận trọng trong các quyết sách kỹ thuật, cũng đặt mục tiêu sử dụng E10 từ năm 2027.

Ba trụ cột lý giải sự lựa chọn xăng E10

Bảo vệ môi trường và cam kết khí hậu- Đây là động lực quan trọng nhất. Mỗi lít xăng khoáng được thay thế bằng ethanol sinh học đồng nghĩa với việc giảm phát thải khoảng 2,5 kg CO₂. Khi triển khai trên quy mô hàng chục triệu phương tiện, con số này trở nên cực kỳ có ý nghĩa. Ethanol sản xuất từ cây trồng còn mang tính chu kỳ carbon khép kín — cây trồng hấp thụ CO₂ trong quá trình sinh trưởng, phần nào bù đắp lượng khí thải khi đốt cháy. Đây là lý do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vẫn xếp nhiên liệu sinh học là một trong những giải pháp tái tạo quan trọng nhất trong giao thông vận tải, bên cạnh xu hướng điện hóa.

An ninh năng lượng và giảm phụ thuộc nhập khẩu- Dầu thô là mặt hàng có giá biến động khó lường theo địa chính trị toàn cầu. Phối trộn 10% ethanol nội địa vào xăng là cách các quốc gia nông nghiệp "tự chủ" một phần nguồn năng lượng. Dù tỷ lệ 10% nghe có vẻ nhỏ, nhưng khi triển khai trên quy mô toàn quốc, lượng xăng khoáng thay thế là con số rất lớn. Đây là bài học mà Brazil đã chứng minh thành công trong hơn 50 năm: từ một nước phụ thuộc hoàn toàn vào dầu nhập khẩu, nay có thể tự cung cấp toàn bộ nhu cầu xăng trong nước.

Hỗ trợ nông nghiệp và tạo việc làm- Ethanol được sản xuất từ sản phẩm nông nghiệp, nên chính sách thúc đẩy xăng sinh học thực chất là chính sách hỗ trợ nông dân, tạo đầu ra ổn định cho mía đường, ngô, sắn và lúa mì. Pháp, Mỹ, Brazil đều đã tận dụng đặc điểm này để xây dựng hệ sinh thái công nghiệp ethanol tạo ra hàng triệu việc làm, từ trồng trọt đến chế biến và phân phối.

Khi triển khai E10, nhiều quốc gia từng ghi nhận tâm lý e dè từ người tiêu dùng xoay quanh hai lo ngại chính: khả năng tương thích với động cơ xe đời cũ và mức tiêu hao nhiên liệu. Trên thực tế, với tỷ lệ pha trộn 10% ethanol, E10 nằm trong ngưỡng tương thích của hầu hết các động cơ hiện đại. Kinh nghiệm từ Mỹ, EU và các nước Đông Nam Á đều cho thấy không có xáo trộn lớn nào đối với thị trường phương tiện sau khi chuyển sang E10.

Để đảm bảo chuyển đổi suôn sẻ, các nước thường triển khai song song: duy trì một loại xăng pha thấp hơn trong thời gian chuyển tiếp để phục vụ xe máy và phương tiện đời cũ, đồng thời đầu tư truyền thông và hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng cho người tiêu dùng.

Với nhu cầu xăng dầu lên đến gần 12 triệu tấn xăng mỗi năm, Việt Nam có đủ điều kiện để khai thác lợi ích từ chính sách E10. Từ ngày 1/6/2026, Thông tư 50/2025/TT-BCT quy định toàn bộ xăng không chì trên thị trường phải được phối trộn thành E10. Xăng E5 RON 92 tiếp tục được phép kinh doanh đến hết năm 2030 như giải pháp đệm cho xe máy đời cũ - cách tiếp cận tương tự nhiều quốc gia đã áp dụng thành công.

Đây không đơn thuần là việc thay một loại xăng bằng loại xăng khác. Đây là bước đi có tính chiến lược: giảm phát thải, tăng tự chủ năng lượng, và tạo chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững. Trong một thế giới mà hơn 60 quốc gia đã coi E10 là điều hiển nhiên, Việt Nam đang chính thức gia nhập dòng chảy chuyển đổi năng lượng mà cả thế giới đang theo đuổi.

Hoàng Nguyễn