Thời tiết cực đoan có hoàn toàn do El Nino?

Theo dõi KT&TD trên

Các dự báo ENSO gần đây cho thấy khả năng El Nino quay trở lại cần được theo dõi chặt chẽ. Đáng chú ý, xác suất xuất hiện El Nino mạnh đến rất mạnh có xu hướng tăng từ khoảng 25% lên trên 30%, phát đi tín hiệu về nguy cơ khí hậu cực đoan cần được chuẩn bị sớm.

Theo các chuyên gia, thông thường, trong các pha El Nino, Việt Nam có xu hướng ghi nhận nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm. Lượng mưa có thể thiếu hụt ở một số thời kỳ và khu vực, đặc biệt trong mùa khô, giai đoạn chuyển mùa hoặc các vùng nhạy cảm với thiếu nước. Khi mưa giảm, mây ít, bức xạ mặt trời xuống bề mặt nhiều hơn, đất và bề mặt đô thị khô nhanh hơn. Điều này làm lớp không khí sát mặt đất bị nung nóng mạnh, gia tăng nguy cơ nắng nóng, khô hạn và thiếu nước.

Mật độ xây dựng lớn tác động lớn đến nền nhiệt.

Mặt khác, El Nino không phải là nguyên nhân duy nhất của từng đợt nắng nóng cụ thể. Đối với Hà Nội và Bắc Bộ, cường độ của từng đợt nóng còn phụ thuộc trực tiếp vào các hình thế thời tiết khu vực như áp thấp nóng phía Tây, hiệu ứng phơn, rìa áp cao cận nhiệt đới, gió yếu, ít mây và sự gián đoạn của các đợt mưa dông.

Tác động của El Nino tại Việt Nam không đồng nhất giữa các vùng. Đối với Bắc Bộ và Trung Bộ, El Nino có thể làm gia tăng các đợt nắng nóng, tăng cường độ nắng nóng và kéo dài số ngày nắng nóng, đặc biệt trong các giai đoạn áp thấp nóng phía tây và hiệu ứng phơn hoạt động mạnh. Trung Bộ là khu vực rất nhạy cảm với hiệu ứng phơn, trong khi khu vực Bắc Bộ, đặc biệt là các đô thị lớn như Hà Nội, có thể chịu tác động cộng hưởng giữa nắng nóng khí tượng và đảo nhiệt đô thị.

(Ảnh minh họa)

Đối với khu vực Tây Nguyên, Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long, rủi ro lớn hơn thường liên quan đến thiếu hụt mưa, hạn hán và xâm nhập mặn. Dự báo El Nino mạnh hoặc rất mạnh trùng với mùa khô 2026-2027, nhiều khả năng lượng nước tích trữ trong hệ thống sông, kênh rạch và nội đồng sẽ suy giảm. Dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong có thể thấp hơn, làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nước do El Nino không chỉ phụ thuộc vào lượng mưa mà còn phụ thuộc vào lượng mưa và dòng chảy ở các quốc gia thượng nguồn như Lào, Campuchia và Thái Lan. Vì thế, tác động của El Nino đến đồng bằng sông Cửu Long cần được đánh giá trên phạm vi toàn lưu vực sông Mekong, không chỉ trong phạm vi hành chính quốc gia.

Về bão và áp thấp nhiệt đới, trong các năm El Nino, tổng số bão hoạt động trên Biển Đông thường có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm. Điều này không có nghĩa là rủi ro do bão giảm. Theo các chuyên gia, một số năm El Nino vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh, có quỹ đạo phức tạp hoặc diễn biến bất thường. Thực tế, chỉ một cơn bão mạnh đổ bộ vào khu vực dễ bị tổn thương cũng có thể gây thiệt hại rất lớn. Vì vậy, đánh giá rủi ro bão không nên chỉ nhìn vào số lượng bão, mà cần quan tâm đến cường độ, quỹ đạo, thời điểm, khu vực ảnh hưởng và mật độ dân cư, hạ tầng.

Các chuyên gia cho rằng, điểm đáng lo ngại hiện nay là nắng nóng cực đoan đang diễn ra trên nền đô thị hóa rất nhanh. Tại các khu đô thị lớn như Hà Nội, TP. HCM, biến đổi khí hậu, El Nino và đảo nhiệt đô thị cộng hưởng tạo thành tác động kép, thậm chí là tác động nhiều tầng đối với đời sống dân sinh.

Ngoài nắng nóng, đô thị còn đối mặt với nguy cơ mưa cực đoan sau các giai đoạn tích nhiệt mạnh. Khi bề mặt đô thị bị nung nóng trong nhiều ngày, lớp không khí sát mặt đất trở nên bất ổn định. Nếu có rãnh thấp, hội tụ gió, không khí lạnh yếu hoặc nhiễu động khí quyển đi qua, mây đối lưu có thể phát triển nhanh, gây mưa dông mạnh, lốc, sét, gió giật và mưa lớn cục bộ.

Trong đô thị, mưa lớn cục bộ có thể gây hệ lụy rất nhanh. Hệ thống thoát nước bị quá tải, mặt đường bê tông hóa làm giảm khả năng thấm nước, kênh mương bị thu hẹp hoặc bị lấn chiếm, khiến nước mưa tập trung nhanh trên bề mặt. Vì thế, chỉ một trận mưa lớn trong thời gian ngắn cũng có thể gây ngập úng, ách tắc giao thông, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt của người dân.

Khu vực đô thị hiện nay không chỉ phải đối mặt với một loại rủi ro đơn lẻ. Sau nắng nóng cực đoan có thể là mưa dông cực đoan; sau thiếu hụt mưa có thể là hạn hán, thiếu nước; sau nhiều ngày nắng nóng là nguy cơ quá tải điện và sức khỏe cộng đồng. Đây là chuỗi rủi ro liên hoàn mà quy hoạch và quản lý đô thị cần phải được nhìn nhận, tính đến.

PHẠM DUNG