Tác động của lãi suất ngân hàng đến tiêu dùng và đầu tư

Theo dõi KT&TD trên

Trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam đang trải qua những biến động đáng chú ý trong những tháng đầu năm 2026, câu hỏi lãi suất tác động như thế nào đến nền kinh tế thực trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thị trường lãi suất Việt Nam đã trải qua một giai đoạn biến động rõ rệt. Chỉ vài tuần trước, lãi suất huy động cao nhất đã chạm mốc 9%/năm vào cuối tháng 3/2026, phản ánh áp lực huy động vốn căng thẳng từ nhiều phía. Thế nhưng chưa đầy một tháng sau, bức tranh đã đổi chiều đáng kể.

Tính đến ngày 14/4/2026, đã có tới 25 ngân hàng thương mại trong nước giảm lãi suất huy động kể từ sau cam kết đồng thuận giảm lãi suất vào ngày 9/4. Làn sóng này không chỉ đến từ các ngân hàng nhỏ. Ngân hàng Agribank một trong nhóm Big4 đã giảm lãi suất huy động lần thứ hai chỉ trong chưa đầy một tuần, tiếp nối sau BIDV. Cụ thể, lãi suất kỳ hạn 6–9 tháng của Agribank giảm mạnh 0,4 điểm phần trăm xuống còn 6,6%/năm, trong khi kỳ hạn 12–24 tháng giảm 0,2% còn 6,8%/năm.

Dù vậy, sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng vẫn còn rõ nét. Các ngân hàng lớn như BIDV, Vietcombank, VietinBank vẫn giữ mức lãi suất ổn định khoảng 5,2% cho các kỳ hạn dài, trong khi nhóm ngân hàng cổ phần tư nhân và ngân hàng nước ngoài vẫn duy trì mức huy động hấp dẫn hơn nhiều. Dẫn đầu thị trường trong tháng 4/2026 là UOB và Hong Leong Việt Nam (HLBank) với mức lãi suất huy động lên tới 7,6%/năm cho kỳ hạn 6–12 tháng.

Lãi suất huy động tăng mạnh tác động trực tiếp đến hành vi của người dân theo hai chiều ngược nhau. Một mặt, nó khuyến khích tiết kiệm: khi gửi ngân hàng mang lại lợi suất 7–8%/năm một cách an toàn, nhiều người sẽ chọn để tiền "nằm yên" thay vì chi tiêu hay tìm kiếm kênh đầu tư rủi ro hơn. Đây là hiệu ứng thay thế kinh điển — hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, từ bất động sản cho đến du lịch, đều cảm nhận sức nặng này khi dòng tiền chảy vào hệ thống ngân hàng thay vì thị trường thực.

Mặt khác, lãi suất cho vay tiêu dùng tăng cao đồng nghĩa với việc chi phí vay mua nhà, mua ô tô hay sắm đồ gia dụng trở nên đắt đỏ hơn. Người có thu nhập trung bình và thấp — vốn phụ thuộc nhiều vào tín dụng để đáp ứng các nhu cầu lớn — sẽ trì hoãn hoặc thu hẹp kế hoạch chi tiêu. Hiệu ứng này lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng: nhà bán lẻ, nhà sản xuất và doanh nghiệp dịch vụ đều phải đối mặt với sức cầu yếu hơn.

Ngược lại, khi lãi suất hạ nhiệt như xu hướng hiện nay, chi phí đi vay giảm sẽ giải phóng sức mua. Người tiêu dùng tự tin hơn trong việc vay tín dụng mua sắm, và ngay cả những người có tiền nhàn rỗi cũng có thể cân nhắc lại việc giữ tiền gửi ngân hàng khi lãi suất tiết kiệm không còn đủ hấp dẫn như trước.

Với doanh nghiệp, lãi suất là yếu tố trung tâm trong mọi quyết định đầu tư. Chi phí vốn vay cao làm tăng ngưỡng sinh lời tối thiểu của một dự án, nghĩa là chỉ những dự án có lợi suất kỳ vọng thực sự vượt trội mới được triển khai. Điều này khiến nhiều kế hoạch mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ hay mua sắm trang thiết bị bị gác lại — đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn đã mỏng vốn tự có.

Trong giai đoạn lãi suất tăng cao vừa qua, không ít doanh nghiệp Việt Nam đã phải chịu áp lực lãi vay nặng nề, đặc biệt là các công ty bất động sản và xây dựng vốn có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao. Khi chi phí trả lãi chiếm phần lớn dòng tiền hoạt động, khả năng tái đầu tư và phát triển bị bóp nghẹt.

Việc giảm lãi suất huy động được đánh giá là sẽ giúp ngân hàng giảm chi phí vốn, gia tăng dư địa cho việc giảm lãi suất cho vay, nhằm hỗ trợ cá nhân và doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh doanh, góp phần thực hiện các mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Tín hiệu đồng thuận giảm lãi suất của các ngân hàng thương mại sau cuộc họp ngày 9/4 vì thế được giới doanh nghiệp đón nhận tích cực, như một chỉ dấu rằng điều kiện tín dụng sẽ được nới lỏng trong thời gian tới.

Đứng sau tất cả những diễn biến này là chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Trong những tháng đầu năm 2026, NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn từ NHNN với chi phí thấp. Song song đó, ngày 30/3, NHNN đã có công văn yêu cầu các tổ chức tín dụng tập trung triển khai các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất thị trường và tiếp theo đó là cuộc họp ngày 9/4 do Thống đốc NHNN chủ trì, tạo ra sự đồng thuận giảm lãi suất huy động trên diện rộng.

Tuy nhiên, bối cảnh bên ngoài không hoàn toàn thuận lợi. Giá dầu tăng, chuỗi cung ứng gián đoạn, các ngân hàng trung ương thận trọng hơn trước rủi ro lạm phát quay lại, qua đó tạo áp lực lên điều hành chính sách tiền tệ của các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam. Điều này có nghĩa là dù xu hướng giảm lãi suất đang diễn ra, không gian để duy trì hay đẩy nhanh quá trình đó sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến lạm phát trong nước và tỷ giá đồng Việt Nam.

Sự dịch chuyển lãi suất từ đỉnh cao hồi cuối tháng 3 về mức thấp hơn trong nửa đầu tháng 4 là tín hiệu đáng chú ý. Nếu xu hướng này được duy trì và truyền dẫn sang lãi suất cho vay, tiêu dùng hộ gia đình và đầu tư doanh nghiệp có thể phục hồi đáng kể trong nửa cuối năm 2026. Các lĩnh vực nhạy cảm với lãi suất như bất động sản, ô tô, thiết bị sản xuất và hàng tiêu dùng lâu bền sẽ là những chỉ báo đầu tiên cho thấy chính sách tiền tệ đang phát huy hiệu quả.

Dù vậy, cần nhớ rằng lãi suất chỉ là một trong nhiều biến số. Niềm tin của người tiêu dùng, triển vọng việc làm, chính sách tài khóa của Chính phủ và môi trường kinh doanh vẫn đóng vai trò không kém phần quan trọng trong việc định hình quyết định tiêu dùng và đầu tư. Lãi suất có thể mở cánh cửa, nhưng chính các yếu tố nền tảng đó mới quyết định bao nhiêu người thực sự bước qua ngưỡng cửa đó.

Tiến Hoàng