Sửa đổi chính sách thuế: Thích ứng với nền kinh tế số

Theo dõi KT&TD trên

Sự bùng nổ của thương mại điện tử, các nền tảng số xuyên biên giới và mô hình kinh doanh số hóa đã đặt ra những thách thức mà hệ thống thuế truyền thống không còn đủ sức ứng phó. Hàng triệu giao dịch mỗi ngày diễn ra trên Shopee, TikTok Shop, Lazada hay các nền tảng livestream bán hàng, trong khi cơ chế quản lý thuế vẫn chủ yếu dựa trên mô hình khai báo thủ công, dễ bỏ sót và thiếu minh bạch.

Giai đoạn 2025–2026 được xác định là một giai đoạn chuyển đổi chiến lược trong hệ thống thuế Việt Nam, với trọng tâm gồm ba trụ cột: tiếp tục chính sách kích cầu thông qua giảm thuế GTGT, chủ động hội nhập quốc tế bằng việc áp dụng Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT), và quyết liệt số hóa chính thức hóa quản lý thuế đối với các khu vực kinh tế mới nổi và hộ kinh doanh. Đây là lần đầu tiên cả ba trục cải cách này được triển khai đồng thời, tạo ra sức ép tuân thủ lớn nhưng cũng mở ra cơ hội xây dựng một hệ thống thuế công bằng, hiện đại hơn.

Thuế GTGT: Giảm để kích cầu, mở rộng để bao phủ kinh tế số

Một trong những thay đổi nổi bật nhất là chính sách giảm thuế giá trị gia tăng. Từ ngày 1/7/2025 đến hết ngày 31/12/2026, thuế suất GTGT được giảm 2% đối với các hàng hóa, dịch vụ đang áp dụng mức thuế 10% tức giảm xuống còn 8%. Đặc biệt, phạm vi áp dụng lần này được mở rộng thêm cho các lĩnh vực như vận tải, logistics, dịch vụ công nghệ thông tin những ngành then chốt trong tiến trình phát triển kinh tế số.

Điểm đột phá hơn nữa là cách tiếp cận với thương mại điện tử. Kể từ ngày 01/7/2025, tổ chức quản lý nền tảng thương mại điện tử, bao gồm cả trong và ngoài nước có trách nhiệm khấu trừ và nộp thuế thay cho người bán là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh hoạt động trên sàn. Cơ chế này thay đổi hoàn toàn logic quản lý thuế: thay vì truy đuổi từng cá nhân bán hàng nhỏ lẻ, cơ quan thuế kiểm soát trực tiếp tại các "nút thắt" là nền tảng số, nơi dòng tiền luân chuyển và có thể được giám sát tự động.

Song song đó, từ ngày 01/7/2025, việc sử dụng mã số thuế sẽ được thay thế bằng số định danh cá nhân, nhằm đồng bộ hóa dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong thời kỳ chuyển đổi số. Đây là bước quan trọng để tích hợp cơ sở dữ liệu thuế với hệ thống dân cư quốc gia, xóa bỏ tình trạng một cá nhân có thể "ẩn mình" đằng sau nhiều mã số khác nhau.

Xóa bỏ thuế khoán: Kỷ nguyên mới của hộ kinh doanh

Một thay đổi mang tính lịch sử là việc chấm dứt chế độ thuế khoán — vốn tồn tại hàng thập kỷ và bị coi là kẽ hở lớn nhất trong hệ thống thuế Việt Nam. Từ năm 2026, thuế khoán chính thức bị xóa bỏ, thay bằng phương thức quản lý thuế theo dữ liệu và doanh thu thực tế — một nội dung trọng tâm trong nhóm chính sách cải cách thuế giai đoạn này.

Đi kèm là sự điều chỉnh ngưỡng miễn thuế để bảo vệ người kinh doanh nhỏ. Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, mức doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân của hộ, cá nhân kinh doanh được điều chỉnh từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Đối với hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng/năm, luật mới bổ sung phương pháp tính thuế trên thu nhập (doanh thu trừ chi phí), áp dụng thuế suất 15%. Đây là cách tiếp cận gần hơn với nguyên tắc thuế công bằng: đánh trên lợi nhuận thực tế thay vì doanh thu thô.

Thuế thu nhập cá nhân: Cải cách toàn diện sau nhiều năm chờ đợi

Người lao động làm công ăn lương sẽ được hưởng lợi đáng kể từ những thay đổi trong Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi. Mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế tăng từ 11 triệu đồng lên 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm), và mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng từ 4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng/tháng mức tăng hơn 40%, phản ánh sự thay đổi phù hợp với tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người và GDP giai đoạn 2020–2025.

Đặc biệt, biểu thuế lũy tiến cũng được cải cách căn bản. Luật thu gọn biểu thuế lũy tiến từng phần từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các bậc. Các mức thuế suất lần lượt là 5%, 10%, 20%, 30% và 35%, trong đó mức 5% áp dụng cho thu nhập tính thuế đến 10 triệu đồng/tháng và mức cao nhất 35% áp dụng cho phần thu nhập vượt 100 triệu đồng/tháng. Biểu thuế mới giúp triệt tiêu những "bậc thang" bất hợp lý khiến tăng lương đôi khi đồng nghĩa với bước nhảy thuế quá lớn.

Bên cạnh đó, luật mở rộng các khoản được giảm trừ, bao gồm các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo và các khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc. Điều này thể hiện định hướng không chỉ thu thuế mà còn khuyến khích các hành vi xã hội tích cực.

Thuế tối thiểu toàn cầu: Việt Nam hội nhập "luật chơi" mới

Ở tầm vóc quốc tế, một sự kiện mang tính bước ngoặt là Việt Nam chính thức triển khai Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT). Kể từ năm tài chính 2024, GMT đã chính thức được áp dụng tại Việt Nam thông qua Nghị định số 236/2025/NĐ-CP, áp dụng đối với các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất tối thiểu 750 triệu EUR trong ít nhất 2 năm trong 4 năm liền kề.

Theo Giải pháp Hai trụ cột mà G20 thống nhất từ năm 2021, Trụ cột thứ nhất liên quan đến phân bổ thuế đối với hoạt động kinh doanh dựa trên kỹ thuật số, còn Trụ cột thứ hai đặt ra mức thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu 15% đối với các công ty đa quốc gia. Việt Nam với tư cách là điểm đến FDI lớn, buộc phải tham gia để tránh bị các quốc gia khác thu phần thuế bổ sung thay mình.

Thách thức không nhỏ: sức cạnh tranh trong thu hút FDI của Việt Nam có thể bị ảnh hưởng do những thay đổi của chính sách thuế, bởi nhiều ưu đãi thuế dành cho doanh nghiệp đầu tư nước ngoài sẽ không còn giữ được sức hấp dẫn như trước. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để Việt Nam định vị lại chiến lược thu hút đầu tư theo hướng bền vững hơn — dựa vào chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và môi trường pháp lý thay vì chỉ phụ thuộc vào ưu đãi thuế.

Theo đó, sóng cải cách lần này mang lại những lợi ích rõ ràng: giảm gánh nặng cho người lao động và doanh nghiệp nhỏ, bịt lỗ hổng thất thu thuế từ kinh tế số, và đưa hệ thống thuế Việt Nam tiệm cận chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, việc nhiều luật thuế lớn có hiệu lực vào thời điểm cuối năm 2025 và đầu năm 2026 đã tạo ra áp lực lớn về mặt tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp, đòi hỏi các cơ quan nhà nước phải đảm bảo ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn chi tiết để giảm thiểu rủi ro trong giai đoạn chuyển tiếp.

Nền kinh tế số không chờ đợi. Chính sách thuế thích ứng nhanh không chỉ là bài toán thu ngân sách, mà còn là thước đo năng lực quản trị quốc gia trong thời đại số hóa. Những cải cách đang diễn ra cho thấy Việt Nam đã nhận rõ điều đó và đang từng bước hiện thực hóa một hệ thống thuế công bằng, minh bạch và phù hợp với thực tiễn của thế kỷ 21.

Hoàng Nguyễn