Người dân hưởng lợi gì từ các điều chỉnh thuế?

Theo dõi KT&TD trên

Từ việc nâng mức giảm trừ gia cảnh, giảm thuế giá trị gia tăng đến điều chỉnh biểu thuế thu nhập cá nhân, nhiều giải pháp đã góp phần giảm bớt áp lực chi tiêu, qua đó tác động tích cực đến đời sống và sức mua của các tầng lớp dân cư.

Thuế là công cụ tài chính quan trọng bậc nhất của mọi quốc gia, nhưng trong mắt nhiều người dân, thuế thường gắn liền với nghĩa vụ và gánh nặng hơn là lợi ích. Thực tế, khi chính sách thuế được điều chỉnh hợp lý, người dân - đặc biệt là những người có thu nhập trung bình và thấp hoàn toàn có thể được hưởng lợi trực tiếp và gián tiếp từ những thay đổi đó.

Một trong những điều chỉnh thuế có tác động rõ ràng và trực tiếp nhất đến thu nhập của người lao động là việc nâng mức giảm trừ gia cảnh trong thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Từ ngày 1/7/2020, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng lên 11 triệu đồng/tháng (từ mức 9 triệu đồng trước đó), và mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng lên 4,4 triệu đồng/tháng (từ 3,6 triệu đồng).

Điều này có nghĩa là ngưỡng thu nhập chịu thuế được đẩy lên cao hơn, giúp một bộ phận không nhỏ người lao động có mức thu nhập dưới ngưỡng mới hoàn toàn thoát khỏi diện nộp thuế TNCN. Với một người lao động nuôi hai con nhỏ, mức thu nhập chịu thuế chỉ bắt đầu tính từ 19,8 triệu đồng/tháng – một ngưỡng phù hợp hơn với chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn hiện nay.

Theo ước tính, chỉ riêng sự điều chỉnh này đã giúp hàng triệu người lao động tại Việt Nam tiết kiệm được từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng tiền thuế mỗi tháng, tùy theo mức thu nhập và số người phụ thuộc. Khoản tiết kiệm này, dù không lớn với mỗi cá nhân, khi cộng gộp lại có tác động đáng kể đến sức mua và tiêu dùng nội địa.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng mức giảm trừ gia cảnh hiện hành đã lỗi thời so với tốc độ trượt giá và tăng chi phí sinh hoạt, đặc biệt tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh cần được thực hiện linh hoạt hơn, gắn với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) thay vì chỉ điều chỉnh theo từng đợt như hiện nay.

Chính sách giảm thuế suất thuế GTGT từ 10% xuống 8% áp dụng cho nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ trong giai đoạn 2022–2023 (và được gia hạn, mở rộng trong những năm tiếp theo) là một ví dụ điển hình về điều chỉnh thuế mang lại lợi ích rộng khắp cho người tiêu dùng.

Về lý thuyết, khi thuế GTGT giảm 2 điểm phần trăm, giá hàng hóa và dịch vụ tương ứng sẽ giảm theo nếu doanh nghiệp chuyển lợi ích thuế sang người tiêu dùng. Trên thực tế, mức giảm giá cảm nhận được không đều giữa các nhóm hàng hóa và phân khúc thị trường, nhưng nhìn chung người tiêu dùng đã được hưởng lợi thông qua giá cả thực phẩm chế biến, dịch vụ ăn uống, dịch vụ vận tải và nhiều hàng hóa tiêu dùng thông thường.

Với một hộ gia đình trung bình có mức chi tiêu khoảng 15–20 triệu đồng/tháng cho hàng hóa và dịch vụ thuộc diện giảm thuế, khoản lợi ích ước tính đạt 300.000–400.000 đồng/tháng tương đương khoảng 3,6–4,8 triệu đồng/năm. Đây là khoản tiết kiệm có ý nghĩa với các hộ gia đình có thu nhập trung bình và thấp, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát tăng cao giai đoạn 2022–2023.

Một nhóm dân cư thường bị bỏ quên trong các phân tích về lợi ích thuế chính là những người làm nghề tự do, lao động phi chính thức và hộ kinh doanh cá thể lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu lao động Việt Nam. Các điều chỉnh chính sách thuế gần đây đã quan tâm hơn đến nhóm này.

Cụ thể, ngưỡng doanh thu chịu thuế của hộ kinh doanh được nâng lên 100 triệu đồng/năm, nghĩa là các hộ kinh doanh nhỏ với doanh thu dưới mức này được miễn toàn bộ nghĩa vụ thuế. Đây là tin vui với hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ tại khắp các tỉnh thành, từ người bán hàng rong, tiểu thương chợ truyền thống đến những người làm dịch vụ nhỏ tại địa phương.

Bên cạnh các lợi ích trực tiếp về tài chính, người dân còn được hưởng lợi gián tiếp từ việc nguồn thu ngân sách được phân bổ hiệu quả hơn. Khi chính sách thuế được cải cách theo hướng công bằng và hiệu quả, thu ngân sách nhà nước tăng lên từ nền kinh tế phi chính thức được đưa vào quản lý, từ đó tạo thêm nguồn lực cho đầu tư công.

Đầu tư công vào hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục và an sinh xã hội chính là hình thức người dân – đặc biệt là những người có thu nhập thấp không đủ khả năng tiếp cận dịch vụ tư nhân chất lượng cao – được hưởng lợi từ hệ thống thuế. Mỗi tuyến đường được nâng cấp, mỗi trường học được xây mới hay mỗi trạm y tế được trang bị tốt hơn đều là biểu hiện cụ thể của việc nguồn thu thuế được chuyển hóa thành phúc lợi công cộng.

Cải cách thuế còn góp phần giảm thiểu tình trạng trốn thuế và gian lận thương mại, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn giữa các doanh nghiệp. Khi môi trường kinh doanh lành mạnh hơn, người tiêu dùng được hưởng lợi từ hàng hóa và dịch vụ đa dạng hơn với chất lượng tốt hơn và giá cả cạnh tranh hơn.

Dù có nhiều điều chỉnh tích cực, người dân vẫn đang kỳ vọng nhiều hơn vào hệ thống thuế. Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là biểu thuế TNCN được thiết kế từ năm 2007 và chưa được cập nhật toàn diện để phù hợp với sự thay đổi về cơ cấu thu nhập và mức sống. Khung bậc thuế lũy tiến với 7 bậc hiện tại bị nhiều chuyên gia đánh giá là chưa phản ánh đúng khả năng nộp thuế thực tế của từng nhóm thu nhập.

Ngoài ra, một bộ phận lớn người lao động trong khu vực phi chính thức vẫn chưa được bảo vệ đầy đủ bởi hệ thống an sinh xã hội – vốn được tài trợ một phần từ nguồn thu thuế. Sự bất bình đẳng trong tiếp cận phúc lợi từ nguồn thu thuế giữa lao động chính thức và phi chính thức là vấn đề cần được giải quyết trong các cải cách thuế tiếp theo.

Các điều chỉnh chính sách thuế trong những năm gần đây tại Việt Nam đã mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân ở nhiều tầng lớp khác nhau. Từ việc giảm gánh nặng thuế TNCN cho người làm công ăn lương, hạ nhiệt chi phí tiêu dùng thông qua giảm thuế GTGT, đến hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ và cải thiện dịch vụ công từ nguồn thu ngân sách hiệu quả hơn, tất cả đều phản ánh xu hướng cải cách thuế theo hướng ngày càng thân thiện với người dân hơn.

Tuy nhiên, để người dân thực sự cảm nhận được lợi ích từ chính sách thuế một cách rõ ràng và công bằng hơn, các cơ quan hoạch định chính sách cần tiếp tục cải cách biểu thuế TNCN, gắn mức giảm trừ gia cảnh với chỉ số lạm phát, mở rộng đối tượng được hưởng ưu đãi thuế và đặc biệt là minh bạch hơn trong việc công bố cách thức nguồn thu thuế được sử dụng vì lợi ích của cộng đồng.

Hoàng Nguyễn