Ngành F&B Việt Nam trước "mệnh lệnh" đổi mới: Từ nông trại thông minh đến bàn ăn cá nhân hóa

Theo dõi KT&TD trên

Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo không còn là một lựa chọn xa xỉ mà đã trở thành một "mệnh lệnh" mang tính sống còn, quyết định khả năng tồn tại và phát triển bền vững của mỗi doanh nghiệp.

Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Viet Research phối hợp với Báo Tài chính - Đầu tư (thuộc Bộ Tài chính) đã triển khai Chương trình Nghiên cứu về đổi mới sáng tạo và cách tân trong các ngành kinh tế chủ lực năm 2025, và mới đây đã công bố danh sách Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả năm 2025 trong ngành Thực phẩm - Đồ uống (VIE10). Sự kiện này không chỉ nhằm tôn vinh những nỗ lực tiên phong mà còn góp phần nâng cao nhận thức về vai trò then chốt của đổi mới sáng tạo trong sự phát triển chung của đất nước và từng doanh nghiệp.

Đổi mới sáng tạo: "Mệnh lệnh" sống còn của ngành thực phẩm và đồ uống Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Sức ép cạnh tranh từ thị trường quốc tế ngày càng gia tăng, cùng với quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng, đang đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn bao giờ hết cho các doanh nghiệp F&B nội địa. Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) tuy mở ra những cơ hội xuất khẩu to lớn nhưng cũng đồng thời mang đến những thách thức không nhỏ, đòi hỏi sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và quy trình sản xuất minh bạch. Nếu không liên tục đổi mới, cải tiến, các doanh nghiệp trong nước sẽ đối mặt với nguy cơ mất thị phần ngay trên chính "sân nhà" trước sự đổ bộ của các thương hiệu ngoại.

Đổi mới sáng tạo lúc này trở thành công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp cải thiện công nghệ sản xuất, tối ưu hóa quy trình, phát triển bao bì thông minh hơn, xây dựng thương hiệu mạnh mẽ hơn, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm, cắt giảm chi phí và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững cả ở thị trường trong nước lẫn quốc tế. Bên cạnh áp lực cạnh tranh, xu hướng chuyển đổi xanh và những yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm cũng là những động lực cốt lõi thúc đẩy đổi mới sáng tạo trở thành một yêu cầu tất yếu.

Người tiêu dùng ngày càng có ý thức hơn về sức khỏe và môi trường, họ ưu tiên những sản phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng và được sản xuất theo quy trình bền vững. Do đó, đổi mới sáng tạo chính là chìa khóa để ngành F&B Việt Nam có thể thích ứng hiệu quả với những thị hiếu mới này, đứng vững trước sự cạnh tranh toàn cầu, đồng thời hiện thực hóa các mục tiêu phát triển xanh và đảm bảo an toàn thực phẩm trong giai đoạn 2023–2025 và xa hơn nữa.

Thực phẩm đổi mới: Cuộc đua sáng tạo không ngừng từ nông trại đến bàn ăn của người tiêu dùng

Trong lĩnh vực thực phẩm, những năm gần đây đã chứng kiến sự bùng nổ của các xu hướng đổi mới sáng tạo, tập trung chủ yếu vào việc ứng dụng công nghệ vào quy trình chế biến, phát triển các giải pháp bao bì tiên tiến, nâng cao giá trị dinh dưỡng của sản phẩm và tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Nhiều doanh nghiệp đã không ngần ngại đầu tư mạnh mẽ vào các dây chuyền sản xuất tự động hóa, áp dụng những công nghệ mới nhất để nâng cao năng suất và chất lượng. Việc số hóa và tự động hóa trong các nhà máy, thông qua việc ứng dụng Internet of Things (IoT) và robot, cũng đang dần trở nên phổ biến, giúp giám sát chất lượng sản phẩm một cách chặt chẽ và cho phép truy xuất nguồn gốc ở mọi công đoạn của quy trình sản xuất.

Lĩnh vực bao bì cũng không nằm ngoài guồng quay đổi mới. Các giải pháp bao bì thông minh, tích hợp cảm biến hoặc mã QR, RFID, đang được nhiều doanh nghiệp thử nghiệm và ứng dụng. Những công nghệ này cho phép theo dõi trạng thái của sản phẩm theo thời gian thực, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra nguồn gốc xuất xứ, độ tươi ngon và xác thực hàng hóa, qua đó tăng cường niềm tin. Song song đó, việc nghiên cứu và sử dụng các vật liệu bao bì mới, thân thiện với môi trường, dễ phân hủy hoặc tái chế cũng đang là một xu hướng tất yếu, đáp ứng yêu cầu về phát triển bền vững.

Xu hướng tiêu dùng hậu Covid-19 cho thấy một sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức của người dân, khi các sản phẩm có lợi cho sức khỏe được đề cao hơn bao giờ hết. Nắm bắt điều này, các doanh nghiệp F&B đang tích cực đổi mới danh mục sản phẩm, tập trung vào các loại thực phẩm dinh dưỡng, tăng cường vi chất (như bổ sung vitamin, khoáng chất, lợi khuẩn) và các loại thực phẩm chức năng hỗ trợ sức khỏe. Bên cạnh đó, nhu cầu về thực phẩm "xanh", sạch và hữu cơ cũng đang thu hút sự quan tâm lớn từ thị trường.

Từ rau củ quả, thịt trứng sữa đến các loại đồ uống hữu cơ, tất cả đều đang trở thành lựa chọn ưu tiên của một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng. Khái niệm "xanh-sạch" từ nông trại đến bàn ăn đã trở thành một tiêu chí quan trọng, định hướng cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) của toàn ngành. Cuối cùng, để đảm bảo hiệu quả hoạt động và khả năng đáp ứng nhanh nhạy với thị trường, các doanh nghiệp F&B Việt Nam cũng đang tích cực xây dựng các hệ thống quản trị chuỗi cung ứng thông minh, ứng dụng công nghệ để tối ưu hóa lượng hàng tồn kho, giảm thiểu nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và linh hoạt hơn trước những biến động của nhu cầu khách hàng.

Đồ uống không còn chỉ để "giải khát": Khi sự sáng tạo không ngừng định hình khẩu vị và lối sống mới

Không kém phần sôi động so với lĩnh vực thực phẩm, phân khúc đồ uống cũng đang chứng kiến một cuộc cách mạng thực sự về đổi mới hương vị, công thức và công nghệ sản xuất. Các hãng nước giải khát không cồn liên tục tung ra thị trường những hương vị mới lạ, độc đáo để thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ. Nhiều dòng trà đóng chai đã được làm mới bằng việc bổ sung các vị trái cây địa phương quen thuộc như trà vải, trà xoài, tạo nên sự gần gũi và được thị trường đón nhận tích cực. Xu hướng giảm đường, tăng cường các yếu tố "healthy" cũng là một định hướng chủ đạo trong ngành đồ uống.

Triết lý "better-for-you" (tốt hơn cho bạn) đang buộc các nhà sản xuất phải không ngừng cải tiến công thức để giảm lượng đường, calo, đồng thời bổ sung các thành phần có lợi cho sức khỏe như vitamin, khoáng chất hoặc chiết xuất thảo dược. Cùng với sự đổi mới về sản phẩm, công nghệ chế biến và bảo quản đồ uống không cồn cũng liên tục được cải tiến. Các nhà sản xuất nước trái cây ngày càng ưu tiên áp dụng các công nghệ tiệt trùng tiên tiến như UHT (Ultra-High Temperature), thanh trùng lạnh (cold pasteurization), hay các quy trình lên men tự nhiên để vừa kéo dài thời hạn sử dụng sản phẩm, vừa giữ trọn vẹn hương vị tươi ngon và giá trị dinh dưỡng tự nhiên. Nhiều doanh nghiệp đồ uống lớn đã mạnh dạn đầu tư xây dựng các nhà máy thông minh, ứng dụng AI và robot vào các công đoạn đóng chai, đóng hộp tự động nhằm nâng cao độ chính xác, năng suất và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm ở mức cao nhất.

Đối với nhóm đồ uống có cồn, đặc biệt là bia, các doanh nghiệp cũng đang rất chú trọng vào việc đổi mới hương vị để theo kịp khẩu vị ngày càng đa dạng của giới trẻ và các xu hướng tiêu dùng trên thế giới. Bên cạnh các dòng bia lager truyền thống đã quen thuộc, thị trường ngày càng xuất hiện nhiều loại bia mới với hương vị độc đáo và phong cách khác biệt, từ bia lúa mì Bỉ, bia IPA (India Pale Ale) mang phong cách thủ công, đến các loại bia pha trộn vị trái cây nhiệt đới như chanh muối, bưởi, thường có nồng độ cồn nhẹ hơn, dễ uống hơn. Xu hướng bia thủ công (craft beer) với sự đa dạng về chủng loại và hương vị cũng đang tạo ra một ảnh hưởng mạnh mẽ đến thị trường, buộc các hãng bia lớn phải trở nên linh hoạt hơn trong việc phát triển sản phẩm mới để giữ chân người tiêu dùng.

Bản đồ đổi mới của ngành F&B trong 5 năm tới: Xanh hơn - Số hơn - Cá nhân hơn

Theo kết quả khảo sát và nghiên cứu của Viet Research thực hiện với các doanh nghiệp tiêu biểu trong Danh sách Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả năm 2025 - Ngành Thực phẩm - Đồ uống, có thể thấy rõ bức tranh đổi mới sáng tạo của ngành F&B Việt Nam trong những năm tiếp theo sẽ tiếp tục xoay quanh năm trụ cột chính: tiêu dùng xanh, sản phẩm cá nhân hóa, chuyển đổi số sâu rộng, đổi mới bao bì theo hướng thông minh và bền vững, cùng với việc tích hợp sâu các yếu tố ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vào chiến lược phát triển.

Xu hướng tiêu dùng xanh được dự báo sẽ ngày càng trở nên chủ đạo. Người tiêu dùng trẻ, với ý thức cao về các vấn đề môi trường, sẽ ngày càng ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có bao bì thân thiện với hệ sinh thái, được sản xuất theo quy trình giảm phát thải carbon và đến từ các doanh nghiệp thể hiện rõ trách nhiệm xã hội của mình. Đáp lại xu hướng này, các công ty F&B dự kiến sẽ đẩy mạnh hơn nữa các sáng kiến xanh, bao gồm việc tăng cường sử dụng nguyên liệu hữu cơ, ưu tiên các nhà cung cấp địa phương (local sourcing) để giảm dấu chân carbon trong vận chuyển, áp dụng 100% năng lượng tái tạo trong sản xuất và đặt ra các mục tiêu Net Zero sớm hơn cả kỳ hạn 2050 của quốc gia.

Thêm vào đó, với sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ phân tích dữ liệu lớn và những hiểu biết ngày càng sâu sắc hơn về nhu cầu dinh dưỡng cá nhân, ngành F&B toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam, đang hướng tới khả năng cung cấp các sản phẩm được cá nhân hóa theo nhu cầu riêng biệt của từng đối tượng khách hàng. Các doanh nghiệp sẽ tăng cường thu thập và phân tích dữ liệu về thói quen tiêu dùng, tình trạng sức khỏe và sở thích cá nhân để phát triển những sản phẩm thực sự "đo ni đóng giày", mang lại lợi ích tối ưu cho người sử dụng. Sự phát triển của công nghệ in 3D thực phẩm cũng có thể mở đường cho việc sản xuất hàng loạt các sản phẩm được tùy chỉnh theo yêu cầu cụ thể với chi phí hợp lý.

Tính cá nhân hóa còn được thể hiện ở khía cạnh bao bì sản phẩm, khi nhiều hãng đã bắt đầu cho phép khách hàng đặt thiết kế nhãn chai, hộp đựng theo phong cách riêng. Trong tương lai không xa, khái niệm "mass customization" (tùy biến đại trà) được dự đoán sẽ trở thành một chiến lược phổ biến mà các công ty F&B áp dụng để vừa có thể thỏa mãn cá tính và nhu cầu riêng của từng người mua, vừa tận dụng được hiệu quả của việc sản xuất trên quy mô lớn.

Bảo An