Kinh doanh online bước vào thời kỳ minh bạch doanh thu

Theo dõi KT&TD trên

...trở thành bắt buộc với nhóm doanh thu lớn, còn dữ liệu ngân hàng, sàn TMĐT và cơ quan thuế được liên thông theo từng số định danh cá nhân. Người bán hàng online, từ hộ kinh doanh nhỏ lẻ đến KOL, KOC triệu người theo dõi, đều không còn nhiều dư địa để giấu doanh thu.

Từ ngày 1/1/2026, cơ chế thuế khoán - vốn được áp dụng phổ biến cho hộ kinh doanh cá thể trong nhiều năm - chính thức bị bãi bỏ hoàn toàn, kể cả với hình thức kinh doanh online và livestream. Thay vào đó, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải tự kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế phát sinh, thông qua Cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế. Đây là nội dung cụ thể hóa từ Nghị định 70/2025/NĐ-CP và tiếp tục được quy định chi tiết tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP về chính sách và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh mà Chính phủ mới ban hành.

Theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh được phân theo ngưỡng doanh thu để áp dụng nghĩa vụ tương ứng. Hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm, thuộc nhóm ngành bán lẻ hoặc dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng, bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu trực tiếp với cơ quan thuế. Hộ có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm trong hai năm liên tiếp sẽ chuyển sang nhóm chịu quản lý chặt hơn, phải kê khai theo phương pháp khấu trừ đầy đủ và nộp thuế thu nhập cá nhân theo công thức doanh thu trừ chi phí, với thuế suất 17%, đồng thời phải quyết toán vào cuối năm. Với hộ có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm, dù chưa bắt buộc xuất hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, Bộ Tài chính vẫn khuyến nghị ghi chép đầy đủ doanh thu để chủ động chứng minh khi cần.

Một thay đổi mang tính căn bản khác nằm ở việc chuyển trách nhiệm khấu trừ thuế từ người bán sang chính các nền tảng trung gian. Theo Nghị định 117/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 1/7/2025) và được cụ thể hóa thêm tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP, các sàn thương mại điện tử và nền tảng số có chức năng đặt hàng trực tuyến kèm chức năng thanh toán - như Shopee, Lazada, TikTok Shop - có trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh ngay tại thời điểm phát sinh giao dịch, trước khi chuyển tiền bán hàng về tài khoản người bán. Ngược lại, với các nền tảng không có chức năng thanh toán trực tuyến, hoặc mạng xã hội như Facebook, Zalo, người bán vẫn phải tự kê khai, nộp thuế đối với phần doanh thu phát sinh qua các kênh này.

Cơ chế này đặt ra yêu cầu mới cho người bán đa kênh: dù một phần doanh thu đã được sàn khấu trừ, hộ kinh doanh vẫn phải tự tổng hợp doanh thu từ toàn bộ các kênh bán hàng - sàn TMĐT, mạng xã hội, website riêng - để kê khai đầy đủ với cơ quan thuế quản lý trực tiếp, và chịu trách nhiệm về tính chính xác của số liệu ngay cả khi sàn đã khấu trừ một phần. Việc đối chiếu dữ liệu giữa sổ sách nội bộ, báo cáo từ sàn và sao kê ngân hàng, do đó, trở thành khâu bắt buộc để tránh kê khai trùng hoặc thiếu.

Điểm mấu chốt khiến giới kinh doanh online gọi năm 2026 là bước ngoặt về minh bạch nằm ở cơ chế đồng bộ dữ liệu điện tử giữa sàn thương mại điện tử, ngân hàng và cơ quan thuế theo từng số định danh cá nhân. Thay vì chỉ dựa vào tờ khai thủ công như trước, cơ quan thuế nay có thể đối chiếu trực tiếp dữ liệu giao dịch từ nhiều nguồn để xác định doanh thu thực tế của người bán. Nghị định 68/2026/NĐ-CP cũng bổ sung yêu cầu hộ kinh doanh phải thông báo tài khoản thanh toán, ví điện tử liên quan đến hoạt động kinh doanh, sử dụng sổ kế toán, hóa đơn và cung cấp tài liệu khi cơ quan thuế kiểm tra.

Song song với khung pháp lý về hộ kinh doanh, Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ 1/7/2026 đã bổ sung các quy định riêng về hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị liên kết (affiliate marketing) - những mô hình từng nằm ngoài phạm vi điều chỉnh rõ ràng của pháp luật thuế. Bộ Tài chính cho biết sẽ đẩy mạnh quản lý và kiểm tra thuế, tập trung vào bán hàng qua livestream, đội ngũ KOL, KOC, cùng các mặt hàng có nguy cơ cao như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thời trang; đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo trong giám sát, kết nối dữ liệu với các bộ, ngành để định danh điện tử tổ chức, cá nhân kinh doanh trực tuyến.

Theo số liệu của ngành thuế, trong giai đoạn 2022-2024, tổng thu thuế từ thương mại điện tử của các tổ chức, cá nhân đạt khoảng 296.000 tỷ đồng; riêng 11 tháng đầu năm 2025 đã đạt gần 192.200 tỷ đồng. Cùng giai đoạn, cơ quan thuế cũng truy thu và xử phạt các vi phạm liên quan đến kinh doanh thương mại điện tử với số tiền hơn 1,3 triệu tỷ đồng trong năm 2024, và gần 1,07 triệu tỷ đồng chỉ trong 11 tháng đầu năm 2025 - phản ánh quy mô ngày càng lớn của khu vực kinh tế số cũng như mức độ quyết liệt trong công tác thanh, kiểm tra. Bước sang quý I/2026, thu thuế từ thương mại điện tử tiếp tục đạt khoảng 85.600 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước.

Với nhóm KOL, KOC và người sáng tạo nội dung có thu nhập từ hoa hồng, quảng cáo hoặc thù lao livestream, cơ quan thuế yêu cầu phải cộng gộp doanh thu từ tất cả các kênh - bán hàng trực tiếp, tiếp thị liên kết, quảng cáo - để phân loại đúng từng nguồn thu nhập khi kê khai. Khoản thu từ tiền công, tiền lương liên quan đến hoạt động quảng bá thường chịu thuế thu nhập cá nhân theo biểu lũy tiến từng phần với 5 bậc, từ 5% đến 35%; trong khi nếu hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh có đăng ký ngành nghề phù hợp, khoản thu này có thể được tính là doanh thu kinh doanh và áp dụng cách tính thuế khác. Với thu nhập từ các nền tảng nước ngoài chưa thực hiện khấu trừ tại nguồn đầy đủ, người có thu nhập vẫn phải tự kê khai thuế thu nhập cá nhân theo quy định.

Ở chiều ngược lại, cơ chế mới cũng mở ra cơ chế hoàn thuế cho những trường hợp bị khấu trừ nhưng tổng doanh thu cả năm không vượt ngưỡng chịu thuế - vốn thường gặp ở nhóm người bán hàng, sáng tạo nội dung không chuyên, có doanh thu biến động mạnh theo mùa vụ. Giới tư vấn thuế cũng khuyến nghị hộ kinh doanh nên chủ động mở tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh, tách bạch với dòng tiền cá nhân, thiết lập sổ sách chi tiết doanh thu và hàng hóa, đồng thời trang bị chữ ký số hoặc tài khoản định danh điện tử để thực hiện kê khai trực tuyến - những bước chuẩn bị được xem là cần thiết để giảm rủi ro bị ấn định thuế hoặc truy thu khi dữ liệu từ nhiều nguồn được đối chiếu chéo.

Việc siết chặt quản lý thuế đối với kinh doanh online không đơn thuần là một thay đổi kỹ thuật trong ngành thuế, mà phản ánh xu hướng chuyển dịch toàn diện của khu vực kinh tế số Việt Nam - nơi quy mô thị trường thương mại điện tử được đặt mục tiêu đạt khoảng 37 tỷ USD trong năm 2026, tăng khoảng 20% so với năm trước. Khi dữ liệu giao dịch ngày càng được liên thông và khả năng che giấu doanh thu ngày càng thu hẹp, giới quan sát cho rằng đây sẽ là động lực buộc người kinh doanh online chuyển từ tư duy tối ưu doanh thu bề nổi sang chuẩn hóa sổ sách, đồng thời góp phần tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn giữa các mô hình kinh doanh truyền thống và trực tuyến.

Minh Trí