Hộ chiếu xanh: Chìa khóa vàng nâng tầm vị thế thực phẩm Việt trên bản đồ thế giới

Theo dõi KT&TD trên

Tại hội thảo chuyên đề về lộ trình đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế diễn ra mới đây tại thành phố Hồ Chí Minh, các chuyên gia và đại diện hiệp hội đã cùng phác họa nên một bức tranh toàn cảnh về tương lai của ngành, nơi mà sự chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành mệnh lệnh từ thị trường.

Sức ép từ cuộc cách mạng tiêu dùng và rào cản pháp lý quốc tế

Nền kinh tế thực phẩm thế giới đang trải qua một bước ngoặt lịch sử khi hành vi của thực khách không còn dừng lại ở mức độ ăn ngon hay ăn no. Những số liệu mới nhất cho thấy hơn 70% người tiêu dùng hiện đại sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm có nguồn gốc thân thiện với hệ sinh thái. Sự dịch chuyển này phản ánh một thực tế rằng thực phẩm nay đã trở thành công cụ để con người thể hiện giá trị sống và trách nhiệm với cộng đồng. Tại những thị trường khó tính như châu Âu, tiêu dùng xanh đã nâng cấp từ một sở thích cá nhân thành một chuẩn mực xã hội khắt khe. Theo ước tính, hơn 50% thực khách tại khu vực này sẵn sàng thay đổi hoàn toàn thói quen mua sắm nếu sản phẩm đó gây hại đến môi trường.

Không dừng lại ở ý chí của người tiêu dùng, các quốc gia phát triển đã nhanh chóng thể chế hóa các xu hướng này bằng những quy định pháp lý mang tính cưỡng bách. Những thỏa thuận xanh như Thỏa thuận Xanh châu Âu, chiến lược từ nông trại đến bàn ăn, hay quy định chống phá rừng đã tạo nên những rào cản kỹ thuật vô cùng phức tạp. Điều này đặt các doanh nghiệp sản xuất trong nước trước 3 áp lực cộng hưởng: sự thay đổi thị hiếu, tiêu chí khắt khe của các hệ thống phân phối toàn cầu và sự siết chặt của pháp luật quốc tế về truy xuất nguồn gốc cũng như kiểm soát phát thải. Đây chính là những yếu tố cấu thành nên bộ tiêu chuẩn mà doanh nghiệp buộc phải vượt qua nếu muốn duy trì sự hiện diện trên trường quốc tế.

Nghịch lý của một cường quốc xuất khẩu nông sản

Mặc dù Việt Nam luôn nằm trong nhóm các quốc gia có sản lượng xuất khẩu nông sản dẫn đầu thế giới, nhưng một thực tế đáng suy ngẫm là chúng ta vẫn đang loay hoay ở phân khúc giá trị thấp. Các báo cáo từ những tổ chức phát triển công nghiệp quốc tế đã chỉ ra những lỗ hổng mang tính hệ thống trong chuỗi cung ứng của chúng ta. Điểm yếu lớn nhất không nằm ở chất lượng cảm quan của sản phẩm mà nằm ở hệ thống vận hành phía sau. Khi tiến quân vào những thị trường cao cấp, thứ mà doanh nghiệp cần bán không chỉ là hàng hóa mà là cả một quy trình sản xuất sạch và minh bạch.

Nhiều sản phẩm nông sản Việt dù đạt độ ngon tuyệt hảo nhưng vẫn thất bại trong việc cạnh tranh vì thiếu mã số vùng trồng, không có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng hoặc thiếu các chứng chỉ quốc tế về phát thải. Những cảnh báo về thẻ vàng hay rào cản kỹ thuật trong ngành thủy sản và nông sản thời gian qua chính là hệ quả của việc thiếu minh bạch trong quản trị chuỗi giá trị. Điều này tạo ra một nghịch lý: chúng ta có nguyên liệu tốt nhưng không thể bán được giá cao vì chưa xây dựng được hệ thống niềm tin với khách hàng quốc tế. Do đó, việc thiết lập một tấm hộ chiếu xanh cho thực phẩm Việt chính là cách duy nhất để chuyển dịch từ cạnh tranh bằng chi phí thấp sang cạnh tranh bằng uy tín và chất lượng thực chất.

Kiến tạo hệ thống niềm tin thông qua bốn trụ cột cốt lõi

Khái niệm hộ chiếu xanh không nên được hiểu là một tấm chứng chỉ đơn lẻ mà phải được xem là một tổ hợp các điều kiện khắt khe về quản trị. Để thực sự làm chủ tấm hộ chiếu này, doanh nghiệp cần kiện toàn hệ thống sản xuất dựa trên 4 trụ cột quan trọng. Đầu tiên là bảo đảm tuyệt đối an toàn và chất lượng sản phẩm theo các quy chuẩn quốc tế. Tiếp theo là sự minh bạch hóa hoàn toàn quá trình truy xuất nguồn gốc, giúp người tiêu dùng ở bất kỳ đâu cũng có thể kiểm chứng hành trình của sản phẩm từ cánh đồng đến tay họ. Trụ cột thứ 3 là quản lý môi trường, đòi hỏi việc tối ưu hóa quy trình để giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Cuối cùng, và cũng không kém phần quan trọng, là việc tuân thủ các quy tắc đạo đức xã hội và trách nhiệm với người lao động.

Việc triển khai các trụ cột này cần được thực hiện một cách có trọng tâm, gắn liền với mục tiêu của từng thị trường cụ thể thay vì chạy theo số lượng các loại chứng chỉ. Hộ chiếu xanh chính là sự bảo chứng cho tính minh bạch và trách nhiệm của nhà sản xuất, giúp giải quyết tình trạng người tiêu dùng không thể tự mình kiểm chứng các tác động môi trường của sản phẩm. Khi doanh nghiệp phát đi tín hiệu về chất lượng thông qua hệ thống tiêu chuẩn chung, họ không chỉ bán được hàng mà còn xây dựng được một thương hiệu bền vững, có khả năng tham gia sâu hơn vào mạng lưới phân phối toàn cầu.

Lộ trình chuyển đổi xanh và sự thay đổi từ tư duy lãnh đạo

Để hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa, các đơn vị tư vấn quốc tế khuyến nghị một lộ trình 6 bước cụ thể cho các doanh nghiệp trong ngành thực phẩm. Quá trình này bắt đầu từ việc xác định chính xác phân khúc thị trường mục tiêu, từ đó chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật tương ứng. Sau khi đánh giá thực trạng năng lực nội tại, doanh nghiệp cần ưu tiên nguồn lực cho những tiêu chuẩn trọng điểm, triển khai các giải pháp công nghệ để tối ưu hóa chi phí và tăng cường hợp tác với các đơn vị chuyên môn. Tuy nhiên, mọi giải pháp kỹ thuật sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có một sự chuyển đổi căn bản trong tư duy của đội ngũ lãnh đạo.

Những người đứng đầu doanh nghiệp cần bước ra khỏi tư duy bán hàng ngắn hạn, vốn dĩ chỉ tập trung vào việc ép giá nguyên liệu hay cắt giảm chi phí để tối đa hóa lợi nhuận trước mắt. Thay vào đó, cần xây dựng một chiến lược tiếp cận thị trường dựa trên các mối quan hệ đối tác dài hạn và bền vững. Việc xanh hóa không còn là một hoạt động thiện nguyện hay lựa chọn tự nguyện để đánh bóng thương hiệu, mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại. Chuyển mình từ một nhà cung ứng giá rẻ thành một đối tác chiến lược đáng tin cậy chính là con đường ngắn nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên mới.

Sức mạnh của hệ sinh thái và sự đồng hành chiến lược

Trong cuộc đua xanh hóa đầy cam go này, việc đi đơn lẻ sẽ khiến doanh nghiệp dễ dàng hụt hơi trước các rào cản quốc tế. Xây dựng vị thế cho thực phẩm Việt đòi hỏi sự tham gia tích cực vào một hệ sinh thái chung, nơi có sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà sản xuất, các cơ quan quản lý và những tổ chức xúc tiến thương mại. Việc tận dụng tối đa các nguồn lực hỗ trợ từ nhà nước và các hiệp hội không chỉ giúp doanh nghiệp cập nhật nhanh chóng các quy định mới mà còn hỗ trợ quá trình chuyển hóa các nỗ lực tuân thủ thành những hợp đồng xuất khẩu thực tế.

Khi các nỗ lực đơn lẻ được kết nối thành một sức mạnh tập thể, hình ảnh thực phẩm Việt Nam sẽ không còn gắn liền với phân khúc giá rẻ mà trở thành biểu trưng của chất lượng và trách nhiệm. Hộ chiếu xanh sẽ mở ra những cơ hội chưa từng có tại các thị trường tiềm năng như Mỹ, Nhật Bản hay EU, giúp thực phẩm Việt tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là lúc để các doanh nghiệp F&B Việt Nam định vị lại mình, lấy sự bền vững làm nền tảng và niềm tin làm vốn liếng để chinh phục thế giới. Sự chuyển đổi này, dù đau đớn và tốn kém trong giai đoạn đầu, nhưng sẽ mang lại những quả ngọt xứng đáng cho một nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch và đầy tự hào.

Bảo An