Doanh thu bán lẻ tăng ấn tượng, nhưng áp lực chi phí vẫn bào mòn lợi nhuận

Theo dõi KT&TD trên

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng tích cực, doanh nghiệp và hộ kinh doanh vẫn đứng trước bài toán cân đối chi phí khi giá mặt bằng, nhân công, logistics và các yếu tố đầu vào gia tăng, đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả vận hành và sức cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 7 tháng năm 2026 đã tăng 4,39% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,19%. Ba nhóm hàng đóng góp lớn nhất vào đà tăng giá là nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,72%; nhóm giao thông tăng 5,01%; và nhóm hàng ăn, dịch vụ ăn uống tăng 4,77%. Nói cách khác, một phần đáng kể trong mức tăng trưởng doanh thu bán lẻ 13,1% không đến từ việc người tiêu dùng mua nhiều hàng hóa hơn, mà đến từ việc họ phải trả nhiều tiền hơn cho cùng một lượng hàng.

Trái ngược với nỗi lo của khối hộ kinh doanh, các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết đầu ngành lại đang trải qua một trong những giai đoạn kinh doanh tích cực nhất nhiều năm trở lại đây. Thế Giới Di Động (MWG) trong quý II/2026 ghi nhận doanh thu và lợi nhuận cùng lập kỷ lục, với hai chuỗi chủ lực là Điện Máy Xanh và Bách Hóa Xanh đều tăng trưởng mạnh; riêng Điện Máy Xanh đạt doanh thu gần 65,1 nghìn tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, tăng 31% so với cùng kỳ, còn Bách Hóa Xanh đạt 28,3 nghìn tỷ đồng, tăng 25%, với mức tăng trưởng doanh thu tại cửa hàng hiện hữu (SSSG) lên tới 32%. Đại diện MWG cho biết các cửa hàng mở mới trong năm 2026 đều đã đạt lợi nhuận hoạt động dương ngay ở cấp độ cửa hàng sau khi tính đủ chi phí kho vận, nhờ mô hình vận hành tinh gọn và việc tối ưu chi phí trên toàn hệ thống.

FPT Retail cũng ghi nhận một quý bứt phá, với doanh thu thuần quý II đạt 15.626 tỷ đồng, tăng 37% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận trước thuế đạt 566 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế đạt 451 tỷ đồng, lần lượt gấp 2,7 lần và 2,9 lần cùng kỳ năm trước. Cùng với Phú Nhuận Jewelry (PNJ), Digiworld (DGW) và Masan (MSN), nhóm doanh nghiệp bán lẻ đầu ngành đã liên tục lập kỷ lục doanh thu và lợi nhuận mới kể từ quý I/2026, một phần nhờ tận dụng dư địa tăng trưởng ở các phân khúc còn tỷ lệ thâm nhập thương mại hiện đại thấp, phần khác nhờ điều chỉnh giá bán linh hoạt và cải thiện hiệu quả vận hành trên toàn hệ thống.

Điểm chung của nhóm doanh nghiệp này là quy mô đủ lớn để đàm phán giá nhập hàng tốt hơn, đủ nguồn lực đầu tư công nghệ và tự động hóa để tiết giảm chi phí vận hành, đồng thời có sức mạnh định giá (pricing power) để chuyển một phần chi phí đầu vào tăng sang giá bán mà không làm giảm sức cạnh tranh. Đây chính là lý do vì sao cùng chịu áp lực chi phí như phần còn lại của thị trường, các chuỗi bán lẻ lớn vẫn ghi nhận biên lợi nhuận mở rộng thay vì thu hẹp.

Bức tranh trở nên khác biệt hơn khi nhìn vào khối thương mại điện tử, đặc biệt là các nhà bán hàng quy mô nhỏ. Riêng quý I/2026, tổng doanh số của bốn sàn bán lẻ trực tuyến lớn nhất gồm Shopee, Lazada, Tiki và TikTok Shop đạt 148,6 nghìn tỷ đồng, tăng 46,6% so với cùng kỳ năm 2025, đưa quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam được dự báo tăng từ 27,73 tỷ USD năm 2025 lên 33,57 tỷ USD trong năm nay. Nhưng đi cùng đà tăng trưởng doanh số ấn tượng đó là áp lực chi phí ngày càng lớn đối với người bán. Sau khi trừ phí sàn, chi phí đóng gói, logistics và hoàn trả hàng, biên lợi nhuận thực tế của nhiều shop nhỏ hiện chỉ còn khoảng 5-8%, trong khi chi phí vận hành đã chiếm tới 25-30% doanh thu của mỗi đơn hàng thành công.

Diễn biến này phản ánh một xu hướng dịch chuyển rõ rệt: thị trường thương mại điện tử đang chuyển từ giai đoạn tăng trưởng dựa vào trợ giá và khuyến mãi sang giai đoạn cạnh tranh bằng hiệu quả vận hành thực chất. Những nhà bán hàng không tối ưu được chi phí logistics, tồn kho và tỷ lệ hoàn trả sẽ ngày càng khó trụ lại, bất kể tổng doanh số toàn ngành vẫn tăng trưởng ở mức hai hoặc ba chữ số.

Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, mặt bằng giá trong nước sẽ tiếp tục chịu áp lực trong nửa cuối năm 2026, chủ yếu đến từ biến động giá nguyên, nhiên vật liệu nhập khẩu trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại toàn cầu và chi phí logistics chưa hạ nhiệt hoàn toàn. Dù chỉ số CPI tháng 7/2026 đã giảm nhẹ 0,12% so với tháng trước nhờ giá xăng dầu và thực phẩm hạ nhiệt, các chuyên gia vẫn cảnh báo dư địa điều hành giá đã thu hẹp đáng kể, đòi hỏi công tác quản lý phải chủ động, linh hoạt và bám sát diễn biến thị trường quốc tế trong những tháng còn lại của năm.

Trước áp lực đó, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5/2026, Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Tài chính tiếp tục áp dụng các biện pháp miễn, giảm và gia hạn thuế, phí, lệ phí như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và tiền thuê đất, nhằm hỗ trợ người dân và doanh nghiệp có thêm nguồn lực duy trì sản xuất, kinh doanh trong giai đoạn chi phí leo thang. Đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng giúp khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ vốn không có sức mạnh đàm phán như các chuỗi bán lẻ lớn, có thêm dư địa xoay xở trước áp lực chi phí ngày càng lớn.

Theo đánh giá, bức tranh bán lẻ Việt Nam nửa cuối năm 2026 đang cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ giữa hai nhóm: một bên là các chuỗi bán lẻ hiện đại quy mô lớn, có đủ nguồn lực tài chính, công nghệ và sức mạnh định giá để không chỉ hấp thụ mà còn biến áp lực chi phí thành động lực tối ưu hóa vận hành, tiếp tục lập kỷ lục doanh thu và lợi nhuận; bên còn lại là khối hộ kinh doanh truyền thống và nhà bán hàng trực tuyến quy mô nhỏ, nơi doanh thu tăng trên sổ sách phần lớn nhờ tăng giá bán, trong khi biên lợi nhuận thực tế bị bào mòn bởi chi phí đầu vào, mặt bằng, nhân công, phí sàn và logistics tăng với tốc độ tương đương hoặc nhanh hơn. Khoảng cách giữa hai tốc độ này nhiều khả năng sẽ tiếp tục nới rộng trong những quý tới, khi hiệu quả vận hành - chứ không chỉ tốc độ tăng trưởng doanh thu - trở thành thước đo quyết định ai trụ vững và ai bị đào thải trong một thị trường bán lẻ ngày càng cạnh tranh khốc liệt.

Tiến Hoàng