Bão Wipha và tiếng chuông báo động từ biến đổi khí hậu

Theo dõi KT&TD trên

Bão Wipha: Diễn biến khó lường và mối đe dọa hiện hữu

Ban đầu, Wipha hình thành từ một vùng áp thấp trên vùng biển phía Đông Philippines. Nhờ nhiệt độ mặt biển cao và độ đứt gió thấp – hai yếu tố thuận lợi cho sự phát triển xoáy thuận nhiệt đới – hệ thống này nhanh chóng mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, rồi thành bão. Trong quá trình di chuyển qua các vùng biển ấm, bão liên tục gia tăng cường độ trước khi tiến vào Biển Đông và hướng về phía Việt Nam.

Trước diễn biến phức tạp, Cục Khí tượng Thủy văn kiến nghị cấm biển từ 10h ngày 21/7 (khu vực Bắc Bộ) và từ 14h cùng ngày (khu vực Bắc Trung Bộ). Các biện pháp phòng chống bão tại lồng bè, khu nuôi trồng thủy sản cần hoàn thành trước đêm 21/7.

Hiện Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia đã nâng tần suất bản tin bão lên mỗi giờ, tăng cường quan trắc tại các trạm đảo, trạm ven biển và nội địa. Một số trạm trọng điểm cũng đã được trang bị điện thoại vệ tinh để đảm bảo thông tin thông suốt trong mọi tình huống.

Để hiểu được sức tàn phá của một cơn bão nhiệt đới, chúng ta cần nhìn lại các nguyên lý cơ bản hình thành nó. Đây là những "cỗ máy" khổng lồ được cấp năng lượng từ đại dương, hoạt động theo một quy trình phức tạp của khí quyển:

Nước biển ấm là "nhiên liệu": Điều kiện tiên quyết để hình thành bão là nhiệt độ nước biển phải đạt ít nhất 26.5 độ C và kéo dài đến độ sâu khoảng 50 mét. Vùng biển Tây Bắc Thái Bình Dương, nơi Wipha khởi phát, là một trong những khu vực ấm nhất thế giới vào mùa hè, cung cấp nguồn năng lượng khổng lồ cho bão. Nước biển ấm bốc hơi mạnh mẽ, đưa hơi ẩm và nhiệt lượng vào không khí.

Không khí ẩm và vùng áp thấp: Khi không khí nóng ẩm bốc lên từ bề mặt đại dương, nó tạo ra một vùng áp suất thấp ở phía dưới. Không khí xung quanh có áp suất cao hơn sẽ tràn vào vùng áp thấp này, đồng thời mang theo hơi ẩm, tiếp tục bay lên và nguội đi, tạo thành những đám mây dông khổng lồ.

Lực Coriolis: Do sự tự quay của Trái Đất, lực Coriolis làm cho khối không khí chuyển động vào vùng áp thấp bị lệch hướng. Ở Bắc bán cầu (nơi Biển Đông tọa lạc), sự lệch hướng này tạo ra chuyển động xoáy ngược chiều kim đồng hồ, hình thành mắt bão và cấu trúc xoáy đặc trưng.

Độ đứt gió thấp: Độ đứt gió (sự thay đổi về hướng và tốc độ gió theo độ cao) thấp cho phép các cột mây dông phát triển thẳng đứng, tích tụ năng lượng mà không bị "xé toạc" bởi các luồng gió khác nhau. Khi mọi yếu tố này hội tụ, một áp thấp nhiệt đới sẽ hình thành và có thể mạnh lên thành bão, như cách Wipha đã làm.

Biến đổi khí hậu: Thúc đẩy những cơn thịnh nộ của đại dương

Không thể phủ nhận rằng sự xuất hiện liên tiếp của những hiện tượng thời tiết cực đoan như bão Wipha, cùng với những trận mưa lũ kỷ lục, đang mang đậm dấu ấn của biến đổi khí hậu toàn cầu. Đây không còn là một mối đe dọa xa vời mà đã trở thành hiện thực nghiệt ngã, tác động trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày.

Không thể phủ nhận rằng sự xuất hiện liên tiếp của những hiện tượng thời tiết cực đoan như bão Wipha, cùng với những trận mưa lũ kỷ lục, đang mang đậm dấu ấn của biến đổi khí hậu toàn cầu. Đây không còn là một mối đe dọa xa vời mà đã trở thành hiện thực nghiệt ngã, tác động trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày. Nhiệt độ đại dương ấm lên là một trong những hệ quả rõ rệt nhất của biến đổi khí hậu. Khi Trái Đất nóng lên do sự gia tăng của khí nhà kính, các đại dương hấp thụ phần lớn lượng nhiệt dư thừa này. Nước biển ấm hơn cung cấp thêm "nhiên liệu" cho bão nhiệt đới, khiến chúng mạnh hơn, với nhiệt lượng lớn hơn cho phép bão đạt cường độ cao, duy trì sức gió và áp suất thấp trong thời gian dài – Wipha với cường độ mạnh và khả năng tái mạnh trở lại là minh chứng rõ ràng cho điều này.

Bên cạnh đó, các mô hình khí hậu cho thấy biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi các dòng hải lưu và hình thái thời tiết toàn cầu, khiến đường đi của bão trở nên phức tạp, khó đoán định hơn, gây khó khăn cho công tác dự báo và ứng phó.

Nhiệt độ đại dương ấm lên sớm hơn và duy trì lâu hơn cũng có thể kéo dài mùa bão, khiến các cơn bão xuất hiện ngoài dự kiến theo chu kỳ thông thường. Cuối cùng, không khí ấm có khả năng giữ hơi nước nhiều hơn, vì vậy khi một cơn bão mạnh hình thành trong bầu không khí ấm áp này, nó sẽ mang theo lượng hơi ẩm khổng lồ và giải phóng chúng dưới dạng những trận mưa xối xả. Điều này lý giải tại sao Wipha, và các cơn bão gần đây, luôn đi kèm với cảnh báo mưa rất to, gây ra nguy cơ lũ quét, sạt lở và ngập lụt nghiêm trọng, kể cả ở những vùng ít khi bị ảnh hưởng.

Tình trạng mưa lũ "bão hòa" đất đai trước khi bão Wipha đổ bộ càng làm tăng mức độ rủi ro. Đất đã bão hòa nước sẽ không còn khả năng thấm hút, khiến nước mưa tràn bề mặt và gây lũ quét, sạt lở chỉ với lượng mưa vừa phải. Các đô thị với hệ thống thoát nước quá tải cũng sẽ nhanh chóng biến thành biển nước.

Về thiệt hại kinh tế, mỗi cơn bão và trận lũ để lại những mất mát khổng lồ cho nông nghiệp, thủy sản, cơ sở hạ tầng giao thông và điện lực. Hàng trăm hecta hoa màu bị ngập úng, lồng bè nuôi trồng bị cuốn trôi, và nhà xưởng bị phá hủy, với ước tính thiệt hại lên đến hàng ngàn tỷ đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, tác động xã hội cũng vô cùng sâu sắc: cuộc sống của hàng triệu người dân bị đảo lộn, nhiều gia đình lâm vào cảnh khó khăn. Cuối cùng, những cơn bão và lũ lụt còn tạo ra các thách thức môi trường kéo dài như xói mòn bờ biển, sạt lở đất đá, và ô nhiễm nguồn nước, tất cả đều ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và sự phát triển bền vững của đất nước.

Hướng tới một tương lai chống chịu

Trong bối cảnh bão Wipha đang đổ bộ và những cơn bão trong tương lai được dự báo sẽ ngày càng khốc liệt, Việt Nam cần một chiến lược ứng phó toàn diện và bền vững, không chỉ dừng lại ở các biện pháp tình thế. Điều này đòi hỏi chúng ta phải nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm bằng cách đầu tư vào công nghệ khí tượng thủy văn tiên tiến như vệ tinh, radar, và siêu máy tính, nhằm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, giúp người dân và chính quyền có đủ thời gian chuẩn bị và sơ tán.

Đồng thời, việc xây dựng hạ tầng kiên cố và thông minh là cực kỳ quan trọng; chúng ta cần quy hoạch đô thị bền vững, phát triển hệ thống thoát nước hiệu quả, xây dựng các công trình chống lũ (đê điều, hồ chứa), và thiết kế nhà ở có khả năng chống chịu tốt hơn. Song song đó, việc thích ứng dựa vào cộng đồng là yếu tố then chốt, thông qua việc nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng phòng chống thiên tai cho người dân, tổ chức các buổi huấn luyện, diễn tập, xây dựng các đội xung kích tại chỗ, và phát triển các mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu như nông nghiệp thông minh, nuôi trồng thủy sản bền vững.

Về mặt chính sách, cần có chính sách hỗ trợ và tái thiết bền vững, đảm bảo các quỹ dự phòng và chính sách bảo hiểm thiên tai hiệu quả để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp sau bão lũ, đồng thời hướng tới việc xây dựng lại một cách kiên cố hơn. Cuối cùng, hợp tác quốc tế là không thể thiếu, bởi biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu. Việt Nam cần tiếp tục tham gia và thúc đẩy các nỗ lực chung để giảm phát thải khí nhà kính, ứng phó với biến đổi khí hậu, và nhận được sự hỗ trợ về tài chính, công nghệ từ cộng đồng quốc tế.

Cơn bão Wipha một lần nữa là lời nhắc nhở đanh thép rằng chúng ta đang sống trong một thế giới mà đại dương đang ngày càng nổi giận. Ứng phó với Wipha không chỉ là một cuộc chiến ngắn hạn, mà còn là một phần của hành trình dài hơi, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội để xây dựng một Việt Nam kiên cường và bền vững hơn trước những thách thức của biến đổi khí hậu.

Nội dung - Đồ họa: Bích Ngọc