Vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia: Bước chuyển đổi số của ngành nông nghiệp

Theo dõi KT&TD trên

Yêu cầu kỹ thuật từ thị trường xuất khẩu và giải pháp đồng bộ dữ liệu

Thương mại nông sản quốc tế hiện nay đang đặt ra những tiêu chuẩn kiểm soát ngày càng khắt khe, đặc biệt là tại các thị trường lớn như Đông Á, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Việc quản lý chất lượng theo phương thức thủ công hoặc thiếu các chứng từ xác minh nguồn gốc đang làm tăng rủi ro kỹ thuật cho nông sản xuất khẩu tại các cửa khẩu quốc tế.

Trước bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện các công đoạn kỹ thuật cuối cùng để đưa hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia vào vận hành chính thức. Đây là giải pháp chuyển đổi phương thức quản lý từ hành chính truyền thống sang giám sát bằng nền tảng số. Đến nay, hệ thống đã hoàn thành chuẩn hóa dữ liệu cho khoảng 18.000 sản phẩm thuộc hơn 100 nhóm ngành hàng, thiết lập dòng thông tin liên thông từ các nông hộ, vùng chuyên canh đến doanh nghiệp chế biến và đơn vị logistics.

Việc vận hành nền tảng dữ liệu thống nhất được đánh giá là cơ sở để cải thiện biên lợi nhuận cho nông sản nội địa. Trước đây, giá trị thặng dư của nhiều mặt hàng nông sản chưa cao do chất lượng nguyên liệu thô thiếu tính đồng đều và chưa có hệ thống chứng nhận nguồn gốc đồng bộ. Cổng thông tin dùng chung này hoạt động như một công cụ minh bạch, giúp các đơn vị sản xuất chủ động chứng minh quy trình canh tác an toàn với các đối tác nhập khẩu. Trong giai đoạn đầu, hệ thống ưu tiên áp dụng đối với các ngành hàng xuất khẩu mũi nhọn bao gồm lúa gạo, trái cây, chè, sữa và sản phẩm chăn nuôi — những nhóm sản phẩm thường xuyên phải đáp ứng các quy định nghiêm ngặt về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và an toàn thực phẩm từ nước bạn.

Mô hình triển khai thí điểm và giải pháp công nghệ kết nối mở

Để đánh giá năng lực vận hành thực tế trước khi áp dụng trên quy mô toàn quốc, sầu riêng đã được lựa chọn làm mặt hàng triển khai thí điểm. Đây là loại trái cây có kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, đồng thời là nhóm hàng chịu sự giám sát vùng trồng chặt chẽ từ thị trường Trung Quốc.

Các doanh nghiệp tham gia chương trình thí điểm đã thực hiện ghi nhận nhật ký sản xuất điện tử xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu chăm sóc tại vườn, phân loại tại cơ sở đóng gói đến khâu bốc xếp vận chuyển. Quá trình chạy thử nghiệm này giúp các kỹ sư công nghệ đo lường độ trễ của dữ liệu, kiểm tra khả năng chịu tải của hệ thống máy chủ và điều chỉnh các lỗi thao tác thực địa, bảo đảm tính ổn định cho ngày vận hành chính thức.

Về mặt giải pháp kỹ thuật, hệ thống được thiết kế theo cấu trúc mô hình mở, hỗ trợ liên thông và tích hợp linh hoạt với các phần mềm truy xuất nguồn gốc thương mại có sẵn trên thị trường. Cách tiếp cận này giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa hạ tầng công nghệ hiện có, hạn chế việc đầu tư dàn trải và tạo điều kiện để các đơn vị phát triển phần mềm cùng tham gia đóng góp vào hệ sinh thái chung. Toàn bộ dữ liệu về quá trình canh tác, chế biến và phân phối được cập nhật theo thời gian thực. Đối tác nhập khẩu hoặc người tiêu dùng tại các điểm bán lẻ có thể kiểm tra toàn bộ lịch trình của lô hàng thông qua mã QR trực tuyến. Sự minh bạch về thông tin là yếu tố quan trọng giúp nông sản khẳng định uy tín chất lượng, tạo lợi thế cạnh tranh về giá và hướng tới các hợp đồng cung ứng dài hạn.

Kỷ luật bảo mật hệ thống và lộ trình mở rộng quy mô diện rộng

Trước thời điểm kích hoạt chính thức, công tác bảo mật và an toàn thông tin được đặt lên hàng đầu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các đơn vị chuyên trách tiến hành kiểm tra tổng thể, rà soát và khắc phục triệt để các lỗ hổng kỹ thuật nhằm ngăn chặn các hành vi gian lận dữ liệu vùng trồng. Theo quy định, việc kết nối chính thức vào cổng thông tin quốc gia chỉ được thực hiện sau khi các địa phương và doanh nghiệp hoàn thành đầy đủ các bước thử nghiệm và nghiệm thu kỹ thuật theo tiêu chuẩn. Sự thận trọng này là cần thiết để bảo đảm tính chính xác của dữ liệu, tạo dựng niềm tin vững chắc đối với các tổ chức kiểm dịch quốc tế.

Lộ trình mở rộng hệ thống sẽ được triển khai theo chiến lược cuốn chiếu, tập trung kết nối hoàn chỉnh tại các địa phương và doanh nghiệp trọng điểm có giá trị xuất khẩu cao trước khi mở rộng đến các hộ sản xuất quy mô nhỏ. Khi chuỗi dữ liệu được liên thông đồng bộ, phương thức quản lý của cơ quan chức năng sẽ chuyển dịch sang hướng chủ động, hỗ trợ dự báo sản lượng thu hoạch nhằm điều tiết thị trường và giảm thiểu tình trạng ùn ứ hàng hóa tại biên giới. Việc áp dụng quản lý bằng công nghệ số không chỉ giúp nông sản tiếp cận sâu hơn vào hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi tại các thị trường có tiêu chuẩn cao như Mỹ, EU hay Đông Á, mà còn tạo nền tảng chuyển đổi tư duy sản xuất, hướng đến một nền nông nghiệp minh bạch, an toàn và phát triển bền vững.

Bảo An