Siết quản lý tài sản ảo, ngăn rửa tiền xuyên biên giới
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính số và tài sản mã hóa đang tạo nên một “cuộc cách mạng” trong lĩnh vực tài chính toàn cầu.
Bên cạnh những cơ hội đổi mới và thúc đẩy nền kinh tế số, tài sản ảo cũng mở ra nhiều thách thức trong công tác quản lý, đặc biệt là trong phòng, chống rửa tiền và gian lận xuyên biên giới, một “cuộc chiến” đòi hỏi sự hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia.
Mới đây, trong khuôn khổ Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao về Công ước Liên hợp quốc phòng chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), sự kiện bên lề với chủ đề “Chia sẻ kinh nghiệm điều tra, thu thập chứng cứ điện tử trong các vụ việc liên quan đến tài sản ảo và rửa tiền” đã thu hút sự quan tâm đặc biệt.
Đại diện Ngân hàng Nhà nước cùng nhiều chuyên gia quốc tế, trong đó có bà Delphine Schantz - Trưởng Đại diện Văn phòng UNODC khu vực châu Á - Thái Bình Dương, ông Jarek Jakubczak - Trưởng bộ phận đào tạo của sàn Binance và ông Samuel Nartey George - Bộ trưởng Bộ Truyền thông, Công nghệ số và Đổi mới Ghana đã cùng chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong công tác quản lý loại hình tài sản mới này.
Tài sản mã hóa với đặc tính ẩn danh, phi tập trung và xuyên biên giới khiến việc điều tra, thu hồi tài sản bất hợp pháp trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Theo Báo cáo đánh giá rủi ro quốc gia giai đoạn 2018 - 2022, mức độ rủi ro đối với các nhà cung cấp dịch vụ ví, quản lý tài sản ảo và quỹ đầu tư tài sản mã hóa ở Việt Nam đang được xếp loại cao.
Đại diện Cục Phòng chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước) cũng chỉ ra hàng loạt thủ đoạn tinh vi như trộn tài sản bất hợp pháp với tài sản hợp pháp, tách nhỏ và chuyển qua nhiều ví, tạo dự án giả để hợp thức hóa dòng tiền... cho thấy tính chất ngày càng phức tạp của tội phạm tài chính trong không gian số.
Thực tế quốc tế cho thấy, Ghana từng chứng kiến vụ gian lận xuyên biên giới gây thiệt hại tới 12 triệu USD chỉ trong 9 giây, một minh chứng rõ ràng về tốc độ và quy mô của các hoạt động tội phạm tài chính trong kỷ nguyên số. Trước thách thức đó, Ghana và nhiều quốc gia đã chủ động hợp tác với các sàn giao dịch tiền số và cơ quan chống tội phạm mạng nhằm truy dấu và ngăn chặn các dòng tiền bất hợp pháp.
Về phía Việt Nam, Chính phủ đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc xây dựng khung pháp lý cho tài sản số, với việc Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 và ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước đã rà soát hơn 400 giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa trong giai đoạn 2024- - 2025, chuyển giao thông tin cho cơ quan chức năng để xử lý.
Tại hội nghị, các chuyên gia thống nhất rằng việc chống rửa tiền trong lĩnh vực tài sản ảo không thể thực hiện đơn lẻ. Cần hình thành cơ chế hợp tác quốc tế chặt chẽ, một hệ thống hỗ trợ tư pháp và truy dấu tội phạm 24/7, cùng với đó là đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ điều tra, tư pháp và quản lý tài chính số.
Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng mở rộng, tài sản ảo không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là phép thử cho năng lực quản trị quốc gia, cho khả năng thích ứng của hệ thống pháp luật trước những biến đổi công nghệ toàn cầu. Việc quản lý và kiểm soát loại hình tài sản mới này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, cơ quan tư pháp, cũng như nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp và người dân.
Câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc “điều tra và thu hồi” các giao dịch bất hợp pháp mà sâu xa hơn là xây dựng lòng tin, sự minh bạch và trách nhiệm trong không gian tài chính số toàn cầu. Chỉ khi có một khung pháp lý rõ ràng, cơ chế giám sát hiệu quả và hạ tầng kỹ thuật đủ mạnh, các quốc gia mới có thể vừa khai thác được tiềm năng đổi mới sáng tạo của tài sản số, vừa bảo đảm an ninh tài chính và chủ quyền dữ liệu quốc gia.
Việt Nam đang từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế trong lĩnh vực này. Việc triển khai Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, thí điểm thị trường tài sản mã hóa, cùng với việc nâng cao năng lực điều tra, truy vết tài sản bất hợp pháp cho thấy định hướng rõ ràng phát triển đi đôi với quản lý, đổi mới nhưng vẫn bảo đảm an toàn hệ thống.
Đặc biệt, việc tăng cường hợp tác quốc tế trong chia sẻ thông tin, điều tra xuyên biên giới và tương trợ tư pháp về tội phạm công nghệ cao sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới quản trị tài chính toàn cầu, đồng thời nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số.
Tương lai của tài sản ảo ở Việt Nam sẽ phụ thuộc vào cách thức cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro, giữa phát triển kinh tế số và bảo vệ lợi ích công. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, cơ chế giám sát minh bạch và nhận thức xã hội được nâng cao, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu trong khu vực về quản lý tài sản số an toàn, bền vững và hiệu quả.
