Chính sách thuế và quyền lợi của người nộp thuế

Theo dõi KT&TD trên

Việc nắm vững các chính sách mới không chỉ giúp cá nhân và doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý mà còn giúp tối ưu hóa lợi ích tài chính thông qua các chính sách ưu đãi của Nhà nước.

Nền tảng pháp lý mới: Một hệ thống thuế hiện đại hơn

Trung tâm của làn sóng cải cách lần này là Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025. Mặc dù Luật sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, một số nội dung liên quan đến thuế đối với tiền lương và hoạt động kinh doanh được triển khai sớm hơn, từ ngày 01/01/2026. Việc áp dụng trước giúp người nộp thuế đặc biệt là người làm công ăn lương và hộ kinh doanh được hưởng lợi ngay từ đầu năm thông qua mức giảm thuế theo biểu thuế lũy tiến mới và các điều chỉnh liên quan đến giảm trừ. Cách tiếp cận này cho thấy tư duy cải cách chủ động của cơ quan lập pháp: thay vì chờ luật có hiệu lực toàn phần, những nội dung có lợi nhất cho người dân đã được triển khai ngay từ đầu kỳ tính thuế.

Song song đó, Luật cũng thúc đẩy cải cách quản lý thuế theo hướng đơn giản, rõ ràng, công khai, tạo môi trường thuận lợi cho người nộp thuế tuân thủ pháp luật về thuế, tự giác nộp đúng, đủ, kịp thời tiền thuế vào ngân sách nhà nước. Điều này phản ánh sự chuyển dịch quan trọng trong triết lý quản lý thuế — từ kiểm soát sang hỗ trợ tuân thủ.

Giảm trừ gia cảnh tăng mạnh: Người lao động hưởng lợi trực tiếp

Thay đổi được người lao động quan tâm nhất là mức giảm trừ gia cảnh tăng đáng kể. Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được điều chỉnh lên 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm. So với mức giảm trừ hiện hành là 11 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc, mức mới tăng hơn 40%, phản ánh sự thay đổi phù hợp với tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người và GDP giai đoạn 2020 – 2025.

Tác động thực tế của điều này rất rõ ràng. Với mức giảm trừ gia cảnh mới, một người độc thân nếu có thu nhập 17 triệu đồng/tháng sẽ không phải nộp thuế thu nhập cá nhân từ năm tới, giảm được 210.000 đồng/tháng so với hiện nay. Cá nhân có một người phụ thuộc thì thu nhập 24 triệu đồng/tháng sẽ không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, giảm được 610.000 đồng/tháng so với quy định hiện hành. Những con số này tuy không lớn trong từng tháng, nhưng tích lũy cả năm lại là khoản tiền đáng kể đối với hộ gia đình có thu nhập trung bình, đặc biệt là các gia đình đang nuôi con nhỏ hoặc phụng dưỡng cha mẹ lớn tuổi.

Đáng chú ý, Luật sửa đổi còn mở rộng các khoản được giảm trừ, bao gồm các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo và các khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc. Đây là bước tiến quan trọng nhằm ghi nhận những chi phí thiết yếu của cuộc sống hiện đại mà trước đây chưa được phản ánh đầy đủ vào công thức tính thuế.

Hoàn thuế và quyết toán thuế

Một trong những quyền lợi thiết thực nhất của người nộp thuế là quyền được hoàn thuế khi đã nộp thừa trong năm. Người nộp thuế được hoàn thuế TNCN trong các trường hợp sau: cá nhân có số thuế đã nộp lớn hơn số thuế phải nộp, hoặc đã nộp thuế nhưng có thu nhập tính thuế chưa đến mức phải nộp thuế.

Đặc biệt, với việc tăng mức giảm trừ gia cảnh mạnh từ đầu năm 2026, nhiều người lao động đã bị doanh nghiệp khấu trừ thuế tại nguồn theo mức cũ, trở thành đối tượng được hoàn thuế thu nhập cá nhân khi thực hiện quyết toán. Để nhanh chóng nhận lại tiền, người lao động nên chủ động thực hiện quyết toán sớm, thay vì chờ đến sát hạn. Hệ thống hoàn thuế tự động được triển khai trên toàn quốc qua ứng dụng eTax Mobile, giúp xử lý hồ sơ nhanh chóng trong 03 ngày làm việc nếu đủ điều kiện.

Về thời hạn, đối với tổ chức, cá nhân trả thu nhập từ tiền lương, tiền công, thời hạn quyết toán thuế TNCN là chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ ba kể từ khi kết thúc năm dương lịch; còn cá nhân trực tiếp quyết toán nộp chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng thứ tư kể từ khi kết thúc năm dương lịch. Người lao động cần lưu ý mốc thời gian này để tránh bị phạt chậm nộp và bỏ lỡ cơ hội hoàn thuế hợp pháp.

Một điểm quan trọng cần nhớ là cơ quan thuế không chủ động hoàn thuế cho người nộp thuế; chỉ hoàn nếu có đề nghị hoàn trả. Trường hợp không đề nghị hoàn thuế thì được bù trừ vào kỳ sau. Điều này có nghĩa là quyền lợi chỉ đến với người chủ động đề nghị, không tự động đến tay người thụ động chờ đợi.

Quyết toán thuế không đơn thuần là thủ tục hành chính, mà là quyền lợi hợp pháp để cá nhân rà soát lại đóng góp của mình đối với quốc gia và nhận lại những phần giá trị thặng dư nếu đã đóng góp vượt mức. Quan điểm này cần được mỗi người lao động và hộ kinh doanh ghi nhớ. Chính sách thuế năm 2026 đã tạo ra nhiều cơ sở pháp lý có lợi hơn; nhưng để những quy định ấy chuyển thành tiền thực sự trong túi, người nộp thuế phải chủ động: chủ động đăng ký người phụ thuộc đúng hạn, chủ động khai báo đầy đủ thu nhập và giảm trừ, chủ động quyết toán và đề nghị hoàn thuế khi có quyền. Hiểu rõ quyền lợi của mình không chỉ giúp tránh thiệt thòi, mà còn là cách tham gia tích cực và có trách nhiệm vào hệ thống tài chính quốc gia.

Tiến Hoàng