Xu hướng chuyên nghiệp hóa hộ kinh doanh cá thể

Theo dõi KT&TD trên

Từ góc phố nhỏ với chiếc bảng hiệu viết tay đến cửa hàng tạp hóa kinh doanh online qua nhiều nền tảng mô hình hộ kinh doanh cá thể đã gắn bó với nền kinh tế Việt Nam qua nhiều thế hệ. Với hơn 5,2 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động trên cả nước, khu vực này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và duy trì sinh kế cho hàng chục triệu người. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, một kỷ nguyên mới đang mở ra và không phải ai cũng sẵn sàng đón nhận sự thay đổi đó.

Thay đổi lớn nhất và có tác động sâu rộng nhất là việc xóa bỏ hoàn toàn cơ chế thuế khoán hình thức quản lý thuế đã tồn tại hàng thập kỷ đối với hộ kinh doanh. Theo Nghị quyết 198/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 17/5/2025, kể từ ngày 1/1/2026, phương pháp khoán thuế không còn được áp dụng, buộc hơn 5 triệu hộ kinh doanh phải chuyển sang kê khai thuế theo doanh thu thực tế.

Trước đây, thuế khoán là hình thức phổ biến bởi sự đơn giản: cơ quan thuế và hộ kinh doanh thương lượng một mức thuế cố định hàng năm, bất kể doanh thu thực tế là bao nhiêu. Chính sự "linh hoạt" này, dù tiện lợi cho người kinh doanh, lại bộc lộ nhiều hạn chế: thiếu minh bạch, nguy cơ thất thu ngân sách và tạo ra môi trường cạnh tranh không công bằng giữa các hộ kinh doanh.

Tiếp nối bước chuyển đó, ngày 5/3/2026, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 68/2026, thiết lập một khung pháp lý mới về chính sách và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Đây là văn bản quan trọng đánh dấu sự chuyển dịch căn bản từ cách quản lý theo ước lượng sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Song song với áp lực tăng lên với hộ kinh doanh quy mô lớn, Chính phủ cũng ban hành các chính sách hỗ trợ đáng kể cho nhóm hộ nhỏ lẻ. Theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP, hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống sẽ không phải nộp thuế, mức ngưỡng được nâng lên gấp 5 lần so với quy định trước đây.

Ngoài ra, mức doanh thu yêu cầu sử dụng hóa đơn điện tử cũng được điều chỉnh từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng, giúp giảm bớt gánh nặng hành chính cho một lượng lớn hộ kinh doanh quy mô vừa và nhỏ. Đây là tín hiệu rõ ràng từ cơ quan điều hành: tạo điều kiện cho hộ nhỏ lẻ tồn tại và phát triển, trong khi thúc đẩy hộ có quy mô lớn hơn tiến lên mô hình kinh doanh chính thức và chuyên nghiệp hơn.

Chính sự minh bạch hóa trong quản lý thuế đang đẩy nhanh xu hướng mà nhiều chuyên gia gọi là "lên đời" doanh nghiệp. Với Nghị định 68/2026, doanh thu của hộ kinh doanh không còn chỉ là con số người kinh doanh tự khai, mà có thể được đối chiếu từ nhiều nguồn khác nhau: giao dịch ngân hàng, nền tảng thương mại điện tử hay hệ thống hóa đơn điện tử. Điều này đồng nghĩa với việc "độ linh hoạt" trong kê khai vốn là đặc điểm quen thuộc của mô hình hộ kinh doanh ngày càng thu hẹp.

Ông M, chủ cửa hàng đồ gia dụng tại Hà Đông (Hà Nội) với doanh thu khoảng 6 tỷ đồng/năm và 5 lao động thường xuyên, chia sẻ rằng từ khi cơ chế thuế khoán chấm dứt, ông đã bắt đầu nghiêm túc cân nhắc chuyển đổi mô hình. "Đối tác yêu cầu hóa đơn nhiều hơn, giao dịch online chủ yếu qua chuyển khoản, việc quản lý sổ sách ngày càng phức tạp" đó là lý do thực tiễn mà nhiều chủ hộ kinh doanh đang phải đối mặt.

Theo số liệu của Cục Thuế (Bộ Tài chính), trong năm 2025 đã có hơn 3.200 hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp và con số này được dự báo sẽ tăng mạnh trong năm 2026, đặc biệt với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng mỗi năm.

Để tạo thêm động lực cho xu hướng này, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sửa đổi) vào cuối năm 2025, cho phép miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu đối với doanh nghiệp thành lập mới từ hộ hoặc cá nhân kinh doanh. Chính sách này giúp giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu chuyển đổi, tạo dư địa để mở rộng quy mô.

Ngoài ưu đãi thuế, doanh nghiệp còn được hưởng nhiều lợi thế vượt trội so với mô hình hộ kinh doanh: có tư cách pháp nhân, con dấu và hóa đơn đỏ giúp nâng cao uy tín; dễ dàng tiếp cận vốn vay ngân hàng thông qua báo cáo tài chính minh bạch; có khả năng ký kết hợp đồng B2B với các đối tác lớn và tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu; đồng thời có thể mở rộng qua việc chuyển nhượng phần vốn góp, sáp nhập hoặc mở chi nhánh.

Về định hướng vĩ mô, Nghị quyết 68-NQ/TW năm 2025 cũng đã nêu rõ chủ trương rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý để thu hẹp tối đa sự chênh lệch giữa hai mô hình, đẩy mạnh số hóa và đơn giản hóa thủ tục kế toán, thuế, bảo hiểm nhằm khuyến khích hộ kinh doanh chủ động chuyển đổi.

Tuy nhiên, xu hướng chuyên nghiệp hóa không phải không có rào cản. Nhiều chủ hộ kinh doanh vẫn e dè trước viễn cảnh minh bạch hóa doanh thu, lo ngại khoản thuế phải nộp sẽ tăng lên đáng kể. Bên cạnh đó, chi phí tuân thủ khi chuyển lên doanh nghiệp không nhỏ: phí duy trì chữ ký số, phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử và có thể cả lương cho nhân sự kế toán chuyên trách.

Sâu xa hơn, đó là lỗ hổng về kỹ năng quản trị. Rất nhiều chủ hộ kinh doanh quen với cách làm việc mang tính gia đình, quản lý theo cảm tính. Khi chuyển sang doanh nghiệp, sự thiếu hụt kiến thức về quản trị tài chính, nhân sự và pháp lý có thể trở thành rào cản khó vượt.

Nhìn tổng thể, những chính sách được ban hành trong những tháng đầu năm 2026 đang định hình lại cục diện của khu vực kinh tế cá thể Việt Nam. Ngưỡng doanh thu 1 tỷ đồng miễn thuế giúp bảo vệ và nuôi dưỡng các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Trong khi đó, việc xóa bỏ thuế khoán và áp dụng quản lý dựa trên dữ liệu đang tạo áp lực tích cực buộc các hộ có quy mô đáng kể phải vận hành minh bạch và chuyên nghiệp hơn.

Chuyên nghiệp hóa hộ kinh doanh cá thể không đơn giản là một yêu cầu về thủ tục hành chính hay nghĩa vụ thuế. Đó là bước chuyển dịch cơ cấu mang tính chiến lược, giúp khu vực kinh tế này thực sự lớn mạnh, có khả năng tiếp cận vốn, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế chính thống thay vì mãi tồn tại trong vùng xám của sự phi chính thức.

Những chủ hộ kinh doanh nào hiểu và đón nhận xu hướng này sớm sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ ràng trong những năm tới. Còn những ai chần chừ, sự minh bạch hóa buộc phải đến — chỉ là sớm hay muộn mà thôi.

Tiến Hoàng