Nhượng quyền trà sữa: Lợi nhuận cao hay rủi ro tiềm ẩn?
Làn sóng trà sữa đã đổ bộ vào Việt Nam gần một thập kỷ qua, tạo nên một thị trường sôi động với hàng nghìn thương hiệu lớn nhỏ cạnh tranh khốc liệt.
Từ những tên tuổi quốc tế như Gong Cha, The Alley đến các thương hiệu nội địa như TocoToco, Phúc Long - trà sữa đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa tiêu dùng của người Việt, đặc biệt là giới trẻ.
Trong bối cảnh đó, mô hình nhượng quyền trà sữa đã trở thành một lựa chọn kinh doanh hấp dẫn, thu hút nhiều nhà đầu tư cá nhân với vốn đầu tư vừa phải và mong muốn gia nhập thị trường tiềm năng này.
Theo số liệu từ các công ty nghiên cứu thị trường, ngành trà sữa tại Việt Nam có tốc độ tăng trưởng trung bình 20% mỗi năm trong giai đoạn 2018-2023, với doanh thu ước tính đạt khoảng 300 triệu USD/năm. Sức hút của thị trường này đến từ việc tiêu thụ trà sữa đã trở thành thói quen của người tiêu dùng Việt, đặc biệt là nhóm khách hàng trẻ từ 15-35 tuổi. Trung bình mỗi người trong nhóm này tiêu thụ 3-4 ly trà sữa mỗi tuần, một con số khá ấn tượng so với khu vực.
Đối với nhiều nhà đầu tư cá nhân, mô hình nhượng quyền trà sữa mang đến nhiều lợi thế. Trước hết, họ không phải "bắt đầu từ con số không" mà được thừa hưởng một thương hiệu đã được thị trường công nhận, cùng với hệ thống quy trình vận hành đã được chuẩn hóa. Ông Nguyễn Văn Minh, chủ một cửa hàng trà sữa nhượng quyền tại quận Tân Bình, TP.HCM chia sẻ: "Khi tôi quyết định mở cửa hàng trà sữa, việc chọn một thương hiệu nhượng quyền giúp tôi tiết kiệm rất nhiều thời gian và công sức. Tôi không phải lo lắng về công thức pha chế, nguồn nguyên liệu hay chiến lược marketing vì đã có công ty mẹ hỗ trợ."
Về mặt tài chính, mô hình nhượng quyền trà sữa thường yêu cầu vốn đầu tư ban đầu dao động từ 300 triệu đến 1,5 tỷ đồng tùy thuộc vào thương hiệu và vị trí mặt bằng. So với nhiều ngành kinh doanh khác, đây là mức đầu tư vừa phải, phù hợp với khả năng tài chính của nhiều nhà đầu tư cá nhân hoặc hộ gia đình. Đặc biệt, thời gian hoàn vốn thường được các thương hiệu nhượng quyền quảng cáo khá hấp dẫn, từ 12-18 tháng với tỷ suất lợi nhuận dao động từ 25-40% doanh thu.
Tuy nhiên, bức tranh màu hồng về nhượng quyền trà sữa không phải lúc nào cũng trở thành hiện thực. Thực tế cho thấy, thị trường này đang ngày càng bão hòa với sự cạnh tranh khốc liệt. Tại nhiều khu vực đô thị, không khó để bắt gặp 5-7 thương hiệu trà sữa khác nhau chỉ trong phạm vi vài trăm mét. Điều này đồng nghĩa với việc thị phần bị chia nhỏ và áp lực cạnh tranh tăng cao.
Ông Trần Văn Lâm, một nhà đầu tư từng đóng cửa chuỗi ba cửa hàng trà sữa nhượng quyền sau hai năm kinh doanh tại Hà Nội chia sẻ: "Thực tế kinh doanh trà sữa khác xa với những gì được quảng cáo. Chi phí vận hành thực tế cao hơn nhiều, từ tiền thuê mặt bằng, nhân công đến chi phí điện nước. Đặc biệt, các khoản phí phải trả cho bên nhượng quyền như phí nhượng quyền ban đầu, phí marketing và tỷ lệ phần trăm doanh thu hàng tháng đã 'ăn mòn' đáng kể vào lợi nhuận của tôi."
Một thách thức lớn khác của mô hình nhượng quyền trà sữa là tính "thời thượng" và chu kỳ sống ngắn của nhiều thương hiệu. Thị trường trà sữa Việt Nam chứng kiến sự ra đời và biến mất nhanh chóng của nhiều thương hiệu chỉ sau 2-3 năm hoạt động. Điều này đặt ra rủi ro lớn cho các nhà đầu tư nhượng quyền khi thương hiệu họ lựa chọn có thể nhanh chóng mất đi sức hấp dẫn trong mắt người tiêu dùng.
Ngoài ra, nhiều nhà đầu tư nhượng quyền cũng phàn nàn về những ràng buộc khắt khe trong hợp đồng nhượng quyền. Họ gần như không có quyền tự chủ trong việc điều chỉnh menu, giá bán hay chiến lược kinh doanh để phù hợp với đặc thù địa phương. Mọi thay đổi đều phải tuân theo quy định của công ty mẹ, điều này đôi khi khiến họ bị động trong việc ứng phó với những biến động của thị trường.
Một vấn đề khác ít được nhắc đến là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu. Hầu hết các hợp đồng nhượng quyền đều yêu cầu chủ cửa hàng phải mua nguyên liệu trực tiếp từ công ty mẹ hoặc từ các nhà cung cấp được chỉ định. Điều này không chỉ làm tăng giá thành sản phẩm mà còn tạo ra rủi ro về nguồn cung, đặc biệt trong những giai đoạn khó khăn như đại dịch COVID-19 vừa qua.
Ông Phạm Đức Thịnh, chuyên gia tư vấn kinh doanh F&B nhận định: "Thị trường trà sữa đang bước vào giai đoạn thanh lọc mạnh mẽ. Chỉ những thương hiệu có chiến lược phát triển bền vững, liên tục đổi mới và thực sự mang lại giá trị cho cả nhà đầu tư nhượng quyền lẫn người tiêu dùng mới có thể tồn tại lâu dài. Đối với các nhà đầu tư cá nhân, việc nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi quyết định nhượng quyền là vô cùng quan trọng."
Trên thực tế, để một cửa hàng trà sữa nhượng quyền thành công, vị trí đóng vai trò quyết định. Những cửa hàng đặt tại khu vực có lưu lượng khách hàng tiềm năng cao như trung tâm thương mại, khu vực văn phòng, trường học thường có kết quả kinh doanh tốt hơn. Tuy nhiên, chi phí thuê mặt bằng tại những vị trí đắc địa này cũng rất cao, chiếm từ 25-40% tổng chi phí vận hành, gây áp lực lớn lên lợi nhuận.
Yếu tố con người cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng. Ngay cả khi đã có hệ thống quy trình chuẩn hóa, việc quản lý nhân viên, đảm bảo chất lượng sản phẩm ổn định và dịch vụ khách hàng tốt vẫn là những thách thức hàng ngày đối với chủ cửa hàng. Tỷ lệ nghỉ việc cao trong ngành F&B nói chung và trà sữa nói riêng cũng khiến việc duy trì đội ngũ nhân viên ổn định trở nên khó khăn.
Nhìn chung, mô hình nhượng quyền trà sữa vẫn là một cơ hội kinh doanh tiềm năng nhưng kèm theo những rủi ro không nhỏ. Lợi nhuận hấp dẫn thường đi kèm với những thách thức về vận hành, cạnh tranh và sự bền vững của thương hiệu. Người kinh doanh thông minh cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa cơ hội và thách thức, đồng thời chuẩn bị đầy đủ về tài chính, kiến thức và tâm lý để đối mặt với những biến động không lường trước của thị trường.
Tiến Hoàng
