Giải quyết bài toán “thoát vốn” của doanh nghiệp xuất khẩu Việt

Theo dõi KT&TD trên

Theo Cục Thống kê, tháng 8/2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 109,7 tỷ USD, giảm 0,1% so với tháng trước nhưng tăng 31,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính chung 8 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nhập khẩu tăng tới 35,3%, nhanh hơn đáng kể so với mức tăng 22,4% của xuất khẩu. Diễn biến này khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu 20,46 tỷ USD.

Đằng sau mức tăng trưởng ấn tượng của hoạt động thương mại là sự chênh lệch lớn giữa khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực kinh tế trong nước.

Trong 8 tháng, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, xuất khẩu 300,37 tỷ USD, tăng 26,9% và chiếm tới 80,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 74,47 tỷ USD, tăng 7,4%, chỉ chiếm 19,9%.

Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục đóng vai trò chủ lực khi đạt 337,99 tỷ USD, tương đương 90,2% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.

Cục Thống kê nhận định, kết quả đạt được trong 8 tháng tạo cơ sở để kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2026 có khả năng tăng vượt mục tiêu 15-16% được đặt ra tại Nghị quyết số 01/2026/NQ-CP.

Tuy nhiên, với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, câu chuyện không chỉ nằm ở việc xuất khẩu tăng bao nhiêu mà còn là làm thế nào để ngày càng có nhiều doanh nghiệp trong nước trực tiếp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Không giỏi ngoại ngữ vẫn có thể làm xuất khẩu?

Tại hội thảo trực tuyến với chủ đề “Thoát vốn và ngoại ngữ khi làm xuất khẩu”, ông Nguyễn Tuấn Việt – Tổng Giám đốc Công ty VIETGO, Chuyên gia hàng đầu về xuất khẩu – cho rằng Việt Nam đã có những bước tiến rất lớn trong hoạt động thương mại quốc tế. Nền kinh tế Việt Nam đang có độ mở thuộc nhóm lớn trên thế giới và xuất khẩu liên tục tăng trưởng trong nhiều năm. Tuy nhiên, với doanh nghiệp vừa và nhỏ, hai vấn đề thường xuyên xuất hiện khi muốn bước ra thị trường quốc tế là thiếu vốn và hạn chế về ngoại ngữ.

Trong đó, ngoại ngữ đôi khi trở thành rào cản tâm lý lớn hơn thực tế.

Theo ông Việt, doanh nghiệp không nhất thiết phải đặt mục tiêu giao tiếp bằng tiếng Anh với mọi khách hàng nước ngoài. Trên thực tế, không phải khách hàng nào cũng sử dụng tiếng Anh thành thạo. Ngay cả những người có thể giao tiếp bằng tiếng Anh cũng thường cảm thấy thoải mái hơn khi được trao đổi bằng ngôn ngữ mẹ đẻ.

Đặc biệt, nhóm khách hàng tiềm năng trong những đơn hàng giá trị lớn đôi khi lại là những người nhiều tuổi, đến từ các thị trường như Pháp, Nhật Bản, Italy, Tây Ban Nha hay Hàn Quốc. Đây cũng có thể là nhóm khách hàng có khả năng sử dụng tiếng Anh hạn chế.

Trong bối cảnh đó, công nghệ đang mở ra một cách tiếp cận khác.

"Nếu trước đây người bán không giỏi tiếng Anh phải sử dụng công cụ dịch để chuyển nội dung từ tiếng Việt sang tiếng Anh, thì hiện nay họ hoàn toàn có thể sử dụng các công cụ tương tự để giao tiếp bằng tiếng Hàn, tiếng Pháp, tiếng Italy hoặc ngôn ngữ bản địa của đối tác", - Ông Việt chia sẻ

Theo ông Việt, công nghệ đang giúp thu hẹp đáng kể khoảng cách ngôn ngữ trong thương mại quốc tế. Thay vì buộc khách hàng phải sử dụng tiếng Anh, doanh nghiệp có thể chủ động giao tiếp bằng ngôn ngữ mà đối tác cảm thấy thuận tiện nhất.

Điều này mở rộng đáng kể phạm vi tiếp cận khách hàng, đặc biệt với những doanh nghiệp nhỏ chưa có điều kiện xây dựng đội ngũ xuất nhập khẩu chuyên nghiệp.

Doanh nghiệp tự tìm cách “thoát vốn”

Thiếu vốn thường là rào cản lớn với doanh nghiệp khi bắt đầu xuất khẩu. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ nhiều doanh nghiệp cho thấy, nếu biết đàm phán phương thức thanh toán, xây dựng uy tín với khách hàng và nhà cung cấp, doanh nghiệp có thể giảm đáng kể lượng vốn tự có phải bỏ ra, thậm chí “thoát vốn” ngay từ những đơn hàng đầu tiên.

Ông Trần Bình Minh - Giám đốc Công ty TNHH Bình Minh Café, cho rằng tư duy “thoát vốn” phải được đặt ra ngay từ đầu. Với đơn hàng dưới 500 triệu đồng, khách có thể thanh toán 100% nếu doanh nghiệp tạo được niềm tin. Với đơn hàng lớn 2-3 container, doanh nghiệp có thể yêu cầu cọc 30-40% và giao từng phần. Tiền khách thanh toán cho container đầu tiên được dùng để quay vòng cho các container tiếp theo.

“Với đơn hàng nhỏ, giá trị lợi nhuận cộng với chi phí logistics (khi bán CIF) chiếm 20-30%. Doanh nghiệp có thể đàm phán cọc cao (50-80%) hoặc giao hàng nhiều đợt để thoát vốn. Đây là cơ hội tuyệt vời để các doanh nghiệp khởi nghiệp cọ xát, đưa các sản phẩm chế biến sâu của Việt Nam vào hệ thống siêu thị quốc tế.” – Ông Minh nhấn mạnh.

Theo ông Hà Quang Vũ - CEO Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hà Quang, doanh nghiệp còn có thể giảm áp lực vốn bằng cách đàm phán thanh toán chậm với nhà xưởng 7-10 ngày sau khi hàng rời xưởng. Với điều kiện CNF/CIF, tiền cước vận chuyển cũng có thể được forwarder cho thanh toán sau. Một phương án khác là làm broker, hưởng hoa hồng trong khi nhà máy chịu phần lớn chi phí vốn.

Ông Huỳnh Duy Thái – Giám đốc Công ty Hưng Thịnh Development, cũng áp dụng phương thức khách cọc 50%, phần còn lại thanh toán khi hàng được bốc lên container và giao ra cảng. Đơn hàng giấy gần 30.000 USD đầu tiên được ông thoát vốn thành công nhờ thường xuyên cập nhật hình ảnh, video và thúc đẩy khách thanh toán đúng thời điểm.

Bà Đỗ Thu Hà, CEO Công ty cổ phần Sunny Global, từng thoát vốn 100% ngay đơn hàng đầu tiên với 8 container ván bóc. Với một đơn hàng LC trị giá hơn 12 tỷ đồng, việc giao hàng từng phần giúp doanh nghiệp chỉ cần sử dụng lượng vốn nhỏ để quay vòng.

Từ những chia sẻ của các chủ doanh nghiệp trên có thể thấy, “thoát vốn” không đơn thuần là thu tiền trước mà là bài toán tổng hợp giữa uy tín, đàm phán, quản trị dòng tiền và tổ chức chuỗi cung ứng. Khi khách hàng tin tưởng, nhà cung cấp chấp nhận thời gian thanh toán phù hợp và doanh nghiệp kiểm soát tốt tiến độ giao hàng, dòng tiền của chính đơn hàng có thể trở thành nguồn vốn để tài trợ cho hoạt động xuất khẩu.

Hải Đăng