Bộ Công Thương đề xuất bán 50% điện dư từ điện mặt trời mái nhà

Theo dõi KT&TD trên

Bộ Công Thương vừa trình Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo lần thứ ba Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 57/2025 về cơ chế mua bán điện trực tiếp và Nghị định 58/2025 quy định chi tiết Luật Điện lực liên quan đến phát triển điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới. Đáng chú ý, trong dự thảo lần này, Bộ Công Thương đề xuất điều chỉnh, bổ sung hàng loạt quy định quan trọng tại Nghị định 58, trong đó tập trung vào điện mặt trời mái nhà.

Theo dự thảo sửa đổi, điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất - tự tiêu thụ được đề xuất cho phép bán phần điện dư lên lưới điện quốc gia, với tỷ lệ tối đa 50% tổng sản lượng điện phát ra. Việc mua bán điện dư phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật và phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của bên bán. Đây là lần đầu tiên tỷ lệ bán điện dư được quy định cụ thể trong một nghị định, thay vì chỉ dừng ở hướng dẫn kỹ thuật hoặc áp dụng linh hoạt theo từng địa phương như trước.

Trước đó, điện mặt trời mái nhà chủ yếu được xác định là nguồn điện phục vụ tự tiêu thụ. Việc phát điện dư lên lưới chưa được luật hóa rõ ràng và trên thực tế thường chỉ được chấp nhận ở mức thấp, phổ biến khoảng 20% sản lượng phát, thậm chí nhiều địa phương yêu cầu lắp đặt thiết bị chống phát ngược hoàn toàn.

Về giá mua điện dư, dự thảo quy định giá mua được xác định theo giá điện thị trường bình quân của năm liền trước do đơn vị điều hành thị trường điện công bố, nhưng không vượt quá trần giá điện mặt trời mặt đất tương ứng. Cách tiếp cận này nhằm tránh quay lại cơ chế giá ưu đãi cố định, đồng thời vẫn tạo cơ sở kinh tế để người dân và doanh nghiệp tính toán hiệu quả đầu tư điện mặt trời mái nhà.

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc đơn giản hóa thủ tục lắp đặt. Theo dự thảo, tổ chức, cá nhân khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà chỉ cần thực hiện thủ tục thông báo với cơ quan quản lý tại địa phương, thay vì phải xin phép qua nhiều bước như trước. Đối với các hệ thống nhỏ, quy mô hộ gia đình, thủ tục được giản lược hơn nữa nhằm giảm chi phí, rào cản hành chính và khuyến khích người dân tham gia.

Dự thảo cũng đưa ra cơ chế riêng đối với khu vực miền núi, biên giới, hải đảo - nơi lưới điện quốc gia chưa ổn định hoặc chưa kết nối. Tại các khu vực này, điện mặt trời mái nhà có thể được xem xét cho phép bán toàn bộ điện dư, không bị khống chế tỷ lệ 50%, nhằm thúc đẩy phát triển nguồn điện tại chỗ và bảo đảm an ninh năng lượng.

Đối với tài sản công như trụ sở cơ quan nhà nước, trường học, bệnh viện, dự thảo cho phép lắp đặt điện mặt trời mái nhà và bán điện dư, song yêu cầu phải tuân thủ chặt chẽ các quy định về quản lý tài sản công, chức năng, nhiệm vụ cũng như cơ chế tài chính - ngân sách.

Theo Bộ Công Thương, điện mặt trời mái nhà có nhiều ưu điểm như phân tán, không đòi hỏi đầu tư lưới truyền tải lớn, ít tác động đến hệ thống điện quốc gia, thời gian lắp đặt nhanh và đáp ứng nhu cầu điện tại chỗ. Việc tiếp tục khuyến khích phát triển loại hình này sẽ góp phần giảm tải cho hệ thống điện, hạn chế nguy cơ thiếu điện trong ngắn và trung hạn.

Thực tế triển khai Nghị định 58 thời gian qua cho thấy vẫn còn nhiều vướng mắc trong mua bán điện trực tiếp đối với điện mặt trời mái nhà. Trước đó, tại công văn số 5429 ngày 21/8/2025, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng đã đề xuất tăng cường mua điện dư từ điện mặt trời mái nhà trong bối cảnh hệ thống điện thiếu nguồn.

Bộ Công Thương đang khẩn trương xây dựng quyết định của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện cho giai đoạn 2026-2030. Nếu được ban hành, các hộ gia đình sẽ được hỗ trợ cả về tài chính và kỹ thuật, qua đó tạo động lực thúc đẩy điện mặt trời mái nhà phát triển mạnh mẽ hơn.

Cùng với các quy định liên quan đến điện mặt trời mái nhà, dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 57 về cơ chế mua bán điện trực tiếp. Đáng chú ý là việc mở rộng đối tượng tham gia sang các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, thay vì chỉ giới hạn ở đơn vị phát điện và khách hàng sử dụng điện lớn như trước. Dự thảo đồng thời làm rõ cấu trúc hợp đồng và điều kiện tham gia, nhằm giảm vướng mắc trong quá trình triển khai.

Ngoài ra, trung tâm dữ liệu lần đầu tiên được đưa vào phạm vi điều chỉnh, bên cạnh nhóm khách hàng sử dụng điện cho trạm sạc, trụ sạc và đổi pin xe điện. Đây là các nhóm phụ tải lớn, được dự báo sẽ tăng nhanh trong thời gian tới và chịu áp lực ngày càng cao về sử dụng năng lượng tái tạo.

Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi hai nghị định lần này nhằm tháo gỡ các bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện, đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định hơn cho phát triển điện mặt trời mái nhà và các mô hình mua bán điện mới trong giai đoạn tới.

Đức Bách