Bán hàng qua Facebook, TikTok, Shopee: Không kê khai thuế có bị xử lý?

Theo dõi KT&TD trên

Với việc dữ liệu ngân hàng, sàn thương mại điện tử và mã số định danh cá nhân đã được kết nối đồng bộ, cơ quan thuế hiện có đủ công cụ để phát hiện những trường hợp bán hàng qua Facebook, TikTok hay Shopee mà không kê khai doanh thu. Vậy quy định hiện hành yêu cầu người bán phải làm gì, và nếu không tuân thủ thì sẽ bị xử lý ra sao?

Theo Nghị định 117/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, các sàn thương mại điện tử có chức năng đặt hàng và thanh toán trực tuyến như Shopee, TikTok Shop, Lazada có trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh phát sinh giao dịch trên nền tảng. Điều này áp dụng cho cả người bán đã có mã số thuế lẫn người chưa đăng ký, nghĩa là mỗi đơn hàng chốt thành công trên các sàn này đều tự động bị trừ một phần thuế trước khi tiền về tài khoản người bán.

Ngược lại, đối với các nền tảng không có chức năng đặt hàng và thanh toán trực tuyến như Facebook, Zalo, Instagram, người bán vẫn phải tự kê khai và nộp thuế theo quy định. Đây là điểm mà không ít người kinh doanh online, đặc biệt là những người bán qua livestream hay fanpage cá nhân, dễ hiểu nhầm hoặc cố tình bỏ qua, bởi giao dịch qua chuyển khoản cá nhân từng bị xem là khó kiểm soát.

Cơ quan thuế cũng lưu ý, nếu người bán có doanh thu phát sinh cả trên sàn lẫn ngoài sàn, phần doanh thu đã được sàn khấu trừ sẽ không phải kê khai lại, nhưng phần doanh thu ngoài sàn vẫn phải tự kê khai đầy đủ và cộng dồn để xác định tổng doanh thu chịu thuế trong năm.

Một trong những thay đổi chính sách quan trọng nhất là việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế. Theo Nghị định 68/2026 và Thông tư 18/2026 của Bộ Tài chính, từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh chính thức chuyển sang nộp thuế thu nhập cá nhân tính trên lợi nhuận thay vì cơ chế thuế khoán như trước đây. Hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng mỗi năm được miễn thuế nhưng vẫn phải khai báo doanh thu với cơ quan thuế, còn nhóm vượt ngưỡng này sẽ áp dụng tính thuế theo bậc hoặc theo lợi nhuận thực tế.

Đáng chú ý, ngưỡng doanh thu được tính gộp trên tất cả các kênh bán hàng của một cá nhân, dựa theo mã số thuế hoặc số căn cước công dân. Nói cách khác, nếu một người vừa bán hàng trên TikTok Shop, vừa bán trên Shopee và có thêm cửa hàng truyền thống, cơ quan thuế sẽ cộng dồn toàn bộ doanh thu từ các kênh để xác định nghĩa vụ thuế, thay vì tính riêng lẻ từng nền tảng. Việc chia nhỏ doanh thu qua nhiều tài khoản hay nhiều nền tảng nhằm giữ mỗi kênh dưới ngưỡng chịu thuế không còn là cách né thuế hiệu quả trong bối cảnh dữ liệu đã được liên thông.

Theo các luật sư và quy định hiện hành, hành vi không kê khai hoặc kê khai thiếu doanh thu được xử lý theo hai hướng tùy tính chất và mức độ vi phạm. Đối với trường hợp người bán không biết nghĩa vụ kê khai, không có hành vi che giấu doanh thu, cơ quan thuế thường xử lý theo hướng vi phạm hành chính: truy thu toàn bộ số thuế còn thiếu, phạt thêm 10-20% số thuế thiếu, đồng thời tính tiền chậm nộp theo mức 0,03% mỗi ngày trên số tiền chậm nộp.

Trường hợp nghiêm trọng hơn, khi hành vi bị xác định là cố tình trốn thuế, ví dụ như chia nhỏ tiền hàng chuyển vào nhiều tài khoản cá nhân, sử dụng tài khoản người khác để nhận tiền hoặc cố tình khai thấp doanh thu, mức phạt sẽ nặng hơn: từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn, cộng với nghĩa vụ nộp lại toàn bộ số thuế đã trốn và tiền chậm nộp phát sinh.

Ở mức độ nghiêm trọng nhất, hành vi trốn thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự. Cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng, hoặc trốn thuế với số tiền thấp hơn nhưng đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi này, có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm. Với số tiền trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên, mức phạt tiền có thể lên tới 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 7 năm.

Thực tế đã có nhiều trường hợp kinh doanh online quy mô lớn bị xử lý vì trốn thuế. Một trường hợp gần đây, bị cáo bán hàng hiệu qua Facebook đã bị tuyên phạt 12 tháng tù cho hưởng án treo về hành vi trốn thuế. Một vụ việc khác đang được cơ quan tố tụng tại Hà Nội xử lý liên quan đến một cá nhân kinh doanh hàng hiệu qua Facebook trong nhiều năm với doanh thu lên tới gần 835 tỷ đồng nhưng không kê khai thuế, dẫn đến số tiền trốn thuế được xác định hơn 12,5 tỷ đồng. Đáng chú ý, hoạt động của người này tuy không đăng ký kinh doanh nhưng mang tính tổ chức rõ rệt, có nhân viên chốt đơn, đóng hàng, vận chuyển và sử dụng phần mềm quản lý doanh thu riêng.

Những vụ việc này cho thấy quan niệm cho rằng bán hàng online là hoạt động khó bị kiểm soát đã không còn đúng. Với việc các sàn thương mại điện tử, ngân hàng và đơn vị trung gian thanh toán đều đã kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, cùng hệ thống đối chiếu tự động, mọi dòng tiền bất thường đổ vào tài khoản cá nhân có dấu hiệu kinh doanh đều có thể được rà soát và truy vết.

Trước những thay đổi chính sách và mức độ giám sát ngày càng chặt chẽ, người kinh doanh trên các nền tảng số nên chủ động đăng ký mã số thuế, kê khai trung thực doanh thu phát sinh ngoài sàn thương mại điện tử qua Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế hoặc ứng dụng eTax Mobile. Đồng thời, cần lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ đầu vào và đầu ra để có cơ sở giải trình khi cơ quan thuế yêu cầu đối chiếu.

Người bán cũng không nên sử dụng tài khoản cá nhân của người khác để nhận tiền hàng nhằm né tránh nghĩa vụ thuế, bởi đây chính là một trong những dấu hiệu bị xem là hành vi trốn thuế có tổ chức. Trong bối cảnh chính sách thuế thương mại điện tử đang được hoàn thiện theo hướng minh bạch và siết chặt hơn, việc chủ động tuân thủ không chỉ giúp tránh rủi ro bị truy thu, phạt tiền hay xử lý hình sự, mà còn là điều kiện để hoạt động kinh doanh online phát triển bền vững, hợp pháp trong dài hạn.

Minh Trí