Giá than mỡ neo cao, biên lợi nhuận ngành thép đối mặt áp lực trong quý IV/2026
Giá quặng sắt giảm nhưng than mỡ vẫn duy trì trên 250 USD/tấn, khiến chi phí nguyên liệu ngành thép chưa thể hạ nhiệt.
Theo báo cáo chuyên đề ngành thép công bố ngày 17/11/2026, Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) nhận định biên lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp thép trong quý III/2026 cao hơn kỳ vọng, chủ yếu nhờ giá bán thực tế được duy trì ở mức tốt từ những hợp đồng đã ký trước đó. Tuy nhiên, bước sang quý IV, áp lực chi phí nguyên liệu, đặc biệt là than mỡ, đang khiến triển vọng lợi nhuận của ngành trở nên thận trọng hơn.
Một trong những diễn biến đáng chú ý là sự phân hóa giữa giá quặng sắt và than mỡ. Trong khi giá quặng sắt giảm xuống vùng thấp nhất 25 tháng, than mỡ luyện cốc vẫn neo ở mức cao, khiến lợi ích từ nguyên liệu đầu vào giá rẻ không đủ bù đắp áp lực chi phí.
Giá quặng giảm, than mỡ vẫn neo cao
Tính đến ngày 13/11/2026, giá quặng sắt 62% Fe ở mức khoảng 91,6 USD/tấn, sau khi chạm đáy 91,05 USD/tấn vào ngày 27/10. Bình quân quý IV/2026 tạm tính đạt 93 USD/tấn, giảm 4,8% so với quý III và thấp hơn khoảng 9% so với cùng kỳ năm trước.
Theo TCBS, áp lực giảm giá quặng sắt chủ yếu xuất phát từ nhu cầu suy yếu tại Trung Quốc. Trong 9 tháng năm 2026, sản lượng thép thô của quốc gia này giảm 2,9%, kéo theo nhu cầu quặng sắt đi xuống. Mặc dù xuất khẩu phôi thép tăng khoảng 46%, diễn biến này không đủ bù đắp do lượng phôi xuất khẩu đã nằm trong sản lượng thép thô được ghi nhận.

Ở chiều cung, dự án Simandou tại Guinea đã vận hành với tốc độ khoảng 10 triệu tấn/năm trong quý III/2026. Rio Tinto đặt mục tiêu nâng công suất lên 60 triệu tấn/năm vào nửa cuối năm 2028. Tuy nhiên, với quy mô nhập khẩu quặng sắt của Trung Quốc khoảng 1,2 tỷ tấn mỗi năm, sản lượng hiện tại của Simandou chưa tới 1% nhu cầu nhập khẩu, còn mức công suất mục tiêu tương đương khoảng 5%.
TCBS cho rằng đợt giảm giá quặng từ tháng 9 chủ yếu phản ánh nhu cầu suy yếu, chưa phải tác động đáng kể từ nguồn cung mới. Trong kịch bản cơ sở, đơn vị này dự báo giá quặng sắt bình quân đạt 90 USD/tấn trong năm 2027.
Trái ngược với quặng sắt, giá than mỡ cao cấp FOB Australia giảm chậm hơn dự kiến. Bình quân tháng 10/2026, mặt hàng này đạt 265,8 USD/tấn và ở mức 260,5 USD/tấn vào ngày 10/11. Bình quân quý IV/2026 tạm tính khoảng 263 USD/tấn, cao hơn quý III khoảng 6% và vượt ngưỡng 250 USD/tấn.
Đây là mức giá đáng chú ý đối với các doanh nghiệp sản xuất thép bằng công nghệ lò cao, đặc biệt là Hòa Phát (HPG), do than mỡ là một trong những nguyên liệu đầu vào quan trọng để sản xuất thép.
TCBS dự báo giá than mỡ bình quân năm 2027 ở mức 230 USD/tấn, tương đương mức giảm khoảng 12% so với giá giao ngay tại thời điểm báo cáo. Tuy nhiên, kịch bản này phụ thuộc vào việc hoạt động vận chuyển tại các cảng của Australia diễn ra thông suốt. Nếu giá than duy trì ở mức 250 USD/tấn thay vì giảm về 230 USD/tấn, tác động tiêu cực đến lợi nhuận của Hòa Phát sẽ lớn hơn đáng kể.
Đối với thép phế, giá tham chiếu HMS 80:20 CFR Thổ Nhĩ Kỳ bình quân tháng 10/2026 ở khoảng 397 USD/tấn, gần như không thay đổi so với cuối tháng 9. Trong khi đó, giá thép phế nhập khẩu về Việt Nam thấp hơn, khoảng 360-372 USD/tấn đối với hàng Nhật Bản và Mỹ theo các mức giá được TCBS tổng hợp.

Ở nhóm tôn mạ, giá kẽm LME đầu tháng 11 dao động khoảng 3.700-3.800 USD/tấn, giảm 6-8% so với ngày 25/9 nhưng vẫn cao hơn khoảng 20% so với tháng 11/2025. Theo TCBS, kẽm là biến số chi phí lớn thứ hai của doanh nghiệp tôn mạ, sau thép cuộn cán nóng (HRC).
Trong khi đó, giá điện bán lẻ bình quân được điều chỉnh giảm 2% từ ngày 1/11/2026, giúp giảm nhẹ chi phí sản xuất của nhóm doanh nghiệp sử dụng lò điện.
Biên lợi nhuận quý IV dự báo giảm tại nhiều doanh nghiệp
Sự trái chiều giữa giá quặng và than mỡ đang tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất thép. Theo mô hình chi phí của TCBS, với giá nguyên liệu giữa tháng 11/2026, một tấn HRC sản xuất bằng công nghệ lò cao có giá thành khoảng 451,2 USD. Trong đó, quặng sắt chiếm 148,8 USD, tương đương 33% giá thành; than mỡ chiếm 182,4 USD, tương đương 40,4%.
Đối với phôi thép sản xuất bằng lò điện, giá thành ước tính khoảng 562,7 USD/tấn. Thép phế chiếm 437,8 USD, tương đương 77,8% giá thành. Còn với tôn mạ kẽm, giá thành ước tính khoảng 804,8 USD/tấn, trong đó HRC đầu vào chiếm 72,4% và kẽm chiếm 18,9%.
Những con số này cho thấy chi phí nguyên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm thép, đồng thời mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy theo công nghệ sản xuất.
Đối với Hòa Phát, biên lợi nhuận gộp quý III/2026 đạt 19,2%, tăng nhẹ so với mức 19% của quý II. Theo TCBS, kết quả này chủ yếu đến từ giá bán thực tế tăng. Dù giá chào HRC giảm trong quý, doanh thu bình quân mỗi tấn của Hòa Phát vẫn tăng 4,4% do phần lớn sản lượng giao hàng được thực hiện theo các hợp đồng đã chốt giá từ tháng 5-6/2026.
Tuy nhiên, bước sang quý IV, giá bán bình quân được dự báo giảm khoảng 12 USD/tấn. Trong khi đó, chi phí quặng và than mỡ trong giá vốn quý IV được ước tính chỉ thấp hơn khoảng 5 USD/tấn so với quý III. Sự chênh lệch này khiến biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp chịu áp lực thu hẹp.
TCBS dự báo biên lợi nhuận gộp quý IV/2026 của Hòa Phát đạt khoảng 17,5%, trong biên độ 16,5-18,5%, thấp hơn khoảng 1,7 điểm phần trăm so với quý trước.
Với nhóm tôn mạ, biên lợi nhuận cũng được dự báo giảm. Cụ thể, biên gộp quý IV của Hoa Sen (HSG) ước đạt 10-12%, với mức trung bình khoảng 11%; Nam Kim (NKG) đạt 6-9%, trung bình khoảng 7,5%.
Tính chung nhóm doanh nghiệp thép trong phạm vi phân tích, TCBS dự báo biên lợi nhuận gộp quý IV/2026 ở mức 12,5-13,5%, với điểm giữa khoảng 13%, thấp hơn mức thực tế 14,1% của quý III.
Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp sản xuất thép bằng lò điện vẫn đang hoạt động trong trạng thái sát điểm hòa vốn. Theo mô hình của TCBS, giá thành phôi thép cộng chi phí cán cao hơn giá thép thanh ròng quý IV khoảng 76 USD/tấn. Tuy nhiên, biên lợi nhuận gộp thực tế của các doanh nghiệp như Thép Việt Nam (TVN), Thép Tiến Lên (TIS) và Thép Việt Đức (VGS) vẫn duy trì ở mức dương nhờ giá thép phế thực mua thấp hơn giá tham chiếu quốc tế.
Hòa Phát được kỳ vọng đạt lợi nhuận 31.000 tỷ đồng năm 2026
Trong bức tranh phân hóa của ngành thép, Hòa Phát tiếp tục là doanh nghiệp được TCBS đánh giá tích cực hơn nhờ quy mô sản xuất, khả năng chủ động nguyên liệu và triển vọng gia tăng sản lượng.
Theo báo cáo, trong quý III/2026, Hòa Phát tiêu thụ khoảng 3,8 triệu tấn thép, tăng 54% so với cùng kỳ năm trước và tăng 8% so với quý II. Lợi thế từ tổ hợp Dung Quất 2 cũng được thể hiện qua sự cải thiện biên lợi nhuận. Biên gộp của doanh nghiệp đã tăng từ khoảng 13-14% trong năm 2024 lên 19% trong hai quý gần nhất.
TCBS ước tính lợi nhuận sau thuế năm 2026 của Hòa Phát đạt khoảng 31.000 tỷ đồng, gấp đôi năm 2025. Dự báo này được xây dựng trên giả định doanh thu quý IV tương đương quý III và biên lợi nhuận gộp nằm trong khoảng 16,5-18,5%.
Về triển vọng năm 2027, sản lượng tăng thêm khoảng 1,7 triệu tấn có thể mang lại tối đa khoảng 5.000 tỷ đồng lợi nhuận gộp theo ước tính của TCBS. Khoản đóng góp này được kỳ vọng bù đắp mức suy giảm lợi nhuận khoảng 2.840 tỷ đồng trong kịch bản cơ sở do biến động giá nguyên liệu và giá bán.
Dù vậy, giá than mỡ vẫn là biến số rủi ro lớn nhất đối với Hòa Phát. Theo tính toán của TCBS, cứ mỗi 10 USD/tấn than mỡ tăng thêm sẽ khiến lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp giảm khoảng 2.655 tỷ đồng/năm, tương đương 7,7% lợi nhuận sau thuế bốn quý gần nhất.
Nếu giá than mỡ năm 2027 duy trì ở mức 250 USD/tấn thay vì giảm về 230 USD/tấn như kịch bản cơ sở, lợi nhuận của Hòa Phát có thể giảm khoảng 24,5% so với mức lợi nhuận sau thuế bốn quý gần nhất, thay vì mức giảm 8,3% trong kịch bản cơ sở.
TCBS đánh giá Hòa Phát đang ở vùng định giá hấp dẫn, với P/E trượt 6,6 lần tại mức giá 21.150 đồng/cổ phiếu ngày 13/11/2026. Nếu loại trừ khoảng 4.100 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế ngoài hoạt động kinh doanh trong quý I/2026, P/E cốt lõi của doanh nghiệp vào khoảng 7,5 lần, thấp hơn mức trung vị 8,4 lần trong giai đoạn 2019-2026.
Tuy nhiên, đơn vị phân tích lưu ý sẽ đánh giá lại nhận định đối với Hòa Phát nếu giá than mỡ bình quân vượt 250 USD/tấn trong hai quý liên tiếp, đồng thời biên lợi nhuận gộp giảm xuống dưới 16%.
Trong khi đó, triển vọng của Hoa Sen và Nam Kim phụ thuộc đáng kể vào diễn biến giá HRC, giá kẽm và khả năng chuyển chi phí đầu vào sang giá bán. Theo kịch bản cơ sở năm 2027, nếu doanh nghiệp chuyển được 67% biến động chi phí sang giá bán tôn, lợi nhuận của Hoa Sen có thể tăng khoảng 262 tỷ đồng, còn Nam Kim tăng khoảng 172 tỷ đồng.
Dù vậy, lợi ích này có thể bị bù trừ bởi khoản lỗ tồn kho khi giá HRC giảm. TCBS ước tính mức lỗ tồn kho một lần có thể vào khoảng 250 tỷ đồng đối với Hoa Sen và 210 tỷ đồng đối với Nam Kim, tương đương hoặc cao hơn phần lợi ích từ việc giá nguyên liệu giảm trong kịch bản cơ sở.
Với Tổng công ty Thép Việt Nam, TCBS cho rằng mức định giá P/E thấp chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả hoạt động cốt lõi. Lợi nhuận sau thuế quý III/2026 của doanh nghiệp chủ yếu được đóng góp bởi khoản lãi thoái vốn tại Công ty Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung. Để triển vọng cải thiện bền vững hơn, doanh nghiệp cần sử dụng nguồn tiền thoái vốn để giảm nợ và đưa biên lợi nhuận gộp mảng thép vượt 5% trong hai quý liên tiếp.
Nhìn chung, triển vọng ngành thép trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào diễn biến giá than mỡ, khả năng duy trì giá bán và tốc độ luân chuyển hàng tồn kho. Trong đó, TCBS xác định than mỡ là rủi ro lớn nhất đối với nhóm sản xuất lò cao, còn nguy cơ giá HRC giảm nhanh và gây lỗ tồn kho là yếu tố cần theo dõi đối với nhóm tôn mạ.
Đối với Hòa Phát, hai chỉ báo quan trọng là giá than mỡ bình quân và biên lợi nhuận gộp. Với Hoa Sen và Nam Kim, diễn biến giá HRC, giá kẽm cùng số ngày tồn kho sẽ quyết định mức độ hiện thực hóa lợi ích từ việc nguyên liệu giảm giá trong năm 2027.
Nhị Hà
