Thị trường trà sữa đang bão hòa – liệu nhượng quyền còn là "miếng bánh ngọt"?
Chỉ trong vòng hơn một thập kỷ, thị trường trà sữa Việt Nam đã trải qua một hành trình phát triển vô cùng nhanh chóng. Từ những cửa hàng trà sữa đầu tiên được du nhập từ Đài Loan, ngành công nghiệp này đã nhanh chóng bùng nổ và tạo ra một "đế chế" với hàng nghìn cửa hàng trải dài khắp cả nước.
Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh này cũng đã dẫn đến tình trạng bão hòa nghiêm trọng mà chúng ta chứng kiến hiện tại.
Theo các chuyên gia nghiên cứu thị trường, hiện tượng bão hòa này không chỉ thể hiện qua số lượng cửa hàng quá đông mà còn ở mật độ phân bố không đều. Tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM, việc tìm thấy ba đến bốn cửa hàng trà sữa trong cùng một con phố không còn là điều hiếm gặp. Sự cạnh tranh khốc liệt này đã khiến nhiều thương hiệu phải đóng cửa chỉ sau vài tháng hoạt động, đặc biệt là những cửa hàng nhỏ lẻ không có thương hiệu mạnh.
Momentum Works, một công ty nghiên cứu có uy tín trong khu vực, từng đưa ra nhận định gây chấn động rằng "trà sữa là một ngành công nghiệp mà 90% cửa hàng thất thu, do các sản phẩm dễ sao chép và các vấn đề về chuỗi cung ứng". Con số này phản ánh rõ ràng thực trạng đáng lo ngại của toàn ngành, khi mà phần lớn các cửa hàng không thể duy trì hoạt động kinh doanh bền vững.
Sự bão hòa không chỉ đến từ số lượng cửa hàng mà còn từ tính đồng nhất của sản phẩm. Hầu hết các thương hiệu trà sữa hiện tại đều có menu tương tự nhau với những món đồ uống quen thuộc như trà sữa truyền thống, trà sữa socola, trà sữa matcha hay các loại topping như trân châu, thạch, pudding. Sự thiếu đổi mới trong sản phẩm đã khiến người tiêu dùng cảm thấy nhàm chán và khó có thể phân biệt rõ ràng giữa các thương hiệu khác nhau.
Trong bối cảnh thị trường bão hòa, cuộc cạnh tranh giữa các thương hiệu lớn càng trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Những thương hiệu trà sữa Việt như Phúc Long, Phê La, La Boong,.. giữ vững phong độ với việc chú trọng vào chất lượng trà Việt đậm vị, cân bằng vị ngọt và số lượng topping, phù hợp với khẩu vị của người Việt. Điều này cho thấy xu hướng "địa phương hóa" đang dần chiếm ưu thế so với các thương hiệu nước ngoài.
Phúc Long, một trong những cái tên đình đám nhất, đã có những bước đi chiến lược quan trọng để củng cố vị thế của mình. Việc gia nhập Tập đoàn Masan năm 2023 đã mang lại cho thương hiệu này nguồn tài chính mạnh mẽ và khả năng mở rộng quy mô một cách bài bản hơn. Không chỉ dừng lại ở đó, Phúc Long còn đặt mục tiêu trở thành thương hiệu trà sữa hàng đầu Việt Nam thông qua việc nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ khách hàng.
Trong khi đó, các thương hiệu nước ngoài như KOI Thé, Gong Cha hay The Alley vẫn đang cố gắng duy trì và mở rộng thị phần của mình tại Việt Nam. Tuy nhiên, họ đang gặp phải sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các thương hiệu nội địa, vốn hiểu rõ hơn về khẩu vị và thói quen tiêu dùng của người Việt.
Trong bối cảnh thị trường bão hòa như hiện tại, mô hình nhượng quyền vẫn được nhiều doanh nghiệp coi là phương án tối ưu để mở rộng quy mô một cách nhanh chóng với chi phí thấp nhất. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu mô hình này có còn hiệu quả trong thời điểm hiện tại hay không.
Theo thống kê từ các nguồn nghiên cứu thị trường, giá nhượng quyền trà sữa, chi phí nhượng quyền thương hiệu các tiệm trà sữa lớn nhất Việt Nam dao động rẻ nhất từ 40 triệu, với các thương hiệu như Mixue, TocoToco, Royaltea dẫn đầu về mức giá cạnh tranh. Tuy nhiên, đây chỉ là chi phí ban đầu, chưa tính đến các khoản đầu tư khác như thuê mặt bằng, trang thiết bị, nhân sự và chi phí vận hành hàng tháng.
Một số thương hiệu cao cấp hơn như Bobapop có thể yêu cầu người mua nhượng quyền cần phải chi trả khoảng 200 – 500 triệu đồng, con số này đã tạo ra rào cản không nhỏ đối với những nhà đầu tư có vốn hạn chế. Trong khi đó, phí nhượng quyền: 20.000 USD (dùng vĩnh viễn cho 1 cửa hàng) của Ding Tea cho thấy mức đầu tư khá cao cho một thương hiệu quốc tế.
Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất mà các nhà đầu tư nhượng quyền đang phải đối mặt không phải là chi phí ban đầu mà là khả năng sinh lời trong dài hạn. Với mật độ cửa hàng trà sữa quá dày đặc như hiện tại, việc cạnh tranh giành khách hàng trở nên vô cùng khốc liệt. Nhiều cửa hàng nhượng quyền đã phải đóng cửa chỉ sau vài tháng hoạt động do không thể cạnh tranh được với các cửa hàng khác trong cùng khu vực.
Một yếu tố khác cần xem xét là sự hỗ trợ từ phía thương hiệu mẹ. Trong khi một số thương hiệu cam kết hỗ trợ toàn diện từ việc tìm mặt bằng, đào tạo nhân sự đến marketing và quản lý vận hành, thì nhiều thương hiệu khác lại chỉ cung cấp hỗ trợ hạn chế, khiến cho các nhà nhượng quyền phải tự mình giải quyết phần lớn các vấn đề phát sinh.
Ngoài vấn đề bão hòa thị trường, ngành trà sữa còn đang đối mặt với nhiều thách thức khác. Xu hướng sống khỏe mạnh ngày càng được ưa chuộng đã khiến nhiều người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ, bắt đầu quan tâm hơn đến hàm lượng đường và calories trong đồ uống. Điều này buộc các thương hiệu trà sữa phải đổi mới sản phẩm theo hướng ít đường, sử dụng nguyên liệu tự nhiên hơn.
Chi phí nguyên liệu đầu vào cũng là một áp lực không nhỏ. Giá trà, sữa, đường và các loại topping liên tục tăng trong thời gian qua đã ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ suất lợi nhuận của các cửa hàng. Trong khi đó, sức mua của người tiêu dùng lại có xu hướng giảm do ảnh hưởng của tình hình kinh tế chung, khiến việc tăng giá bán trở nên khó khăn.
Vấn đề nhân sự cũng là một thách thức lớn. Ngành dịch vụ F&B nói chung và trà sữa nói riêng thường xuyên gặp tình trạng thiếu hụt nhân sự, đặc biệt là nhân viên có kinh nghiệm. Việc đào tạo và giữ chân nhân viên đòi hỏi chi phí không nhỏ, trong khi tỷ lệ nghỉ việc lại khá cao do tính chất công việc áp lực và mức lương không cao.
Bên cạnh đó, sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng của người trẻ cũng tạo ra những thách thức mới. Thế hệ Gen Z và Alpha ngày càng ưa chuộng sự đa dạng và thay đổi, họ không dễ dàng gắn bó với một thương hiệu trong thời gian dài như các thế hệ trước. Điều này đòi hỏi các thương hiệu trà sữa phải liên tục đổi mới và sáng tạo để giữ chân khách hàng.
Trước những thách thức hiện tại, các thương hiệu trà sữa đang phải tìm kiếm những hướng đi mới để duy trì sự tăng trưởng. Một trong những xu hướng được chú ý nhiều nhất là việc đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ. Thay vì chỉ tập trung vào trà sữa truyền thống, nhiều thương hiệu đã bắt đầu mở rộng menu với các loại đồ uống khác như cà phê, nước ép trái cây, smoothie hay thậm chí là các món ăn nhẹ.
Công nghệ cũng đang được ứng dụng mạnh mẽ để cải thiện trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa quy trình vận hành. Các ứng dụng đặt hàng trực tuyến, hệ thống thanh toán không tiền mặt, hay thậm chí là robot pha chế đã và đang được nhiều thương hiệu triển khai. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí nhân sự mà còn nâng cao hiệu quả phục vụ và tạo sự khác biệt trong mắt khách hàng.
Đối với mô hình nhượng quyền, việc tập trung vào chất lượng hơn là số lượng đang trở thành xu hướng chung. Thay vì mở rộng ồ ạt số lượng cửa hàng, các thương hiệu bắt đầu chú trọng hơn đến việc lựa chọn đối tác nhượng quyền phù hợp, hỗ trợ họ hoạt động hiệu quả và duy trì tiêu chuẩn chất lượng thống nhất.
Một hướng đi khác được nhiều chuyên gia đánh giá cao là việc phát triển ra các thị trường mới. Trong khi thị trường các thành phố lớn đã bão hòa, các thành phố tỉnh lẻ, thị xã vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết. Tuy nhiên, việc thâm nhập vào các thị trường này đòi hỏi chiến lược khác biệt, phù hợp với điều kiện kinh tế và thói quen tiêu dùng của từng địa phương.
Hoàng Nguyễn
